Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα στην κεντρική πολιτική σκηνή συνοδεύτηκε από υψηλές προσδοκίες, ωστόσο τα τελευταία δημοσκοπικά δεδομένα θέτουν νέα ερωτήματα για την απήχηση και τις προοπτικές του πολιτικού του εγχειρήματος. Η σταδιακή υποχώρηση των ποσοστών της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.), η δυσκολία διεύρυνσης προς το Κέντρο και ο εντεινόμενος ανταγωνισμός με το ΠΑΣΟΚ δημιουργούν ένα σύνθετο πολιτικό σκηνικό, στο οποίο ο πρώην πρωθυπουργός αναζητεί νέα δυναμική μέσα από συνεχείς περιοδείες.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσους πολίτες μπορεί να κινητοποιήσει ο Αλέξης Τσίπρας, αλλά κυρίως από ποιες πολιτικές δεξαμενές μπορεί να προσελκύσει νέους ψηφοφόρους. Και αυτό διότι η επιδίωξη να εμφανιστεί ως εκφραστής ενός ευρύτερου προοδευτικού χώρου συναντά, μέχρι στιγμής, σημαντικές δυσκολίες.
Η δημοσκοπική υποχώρηση και το κλείσιμο της ψαλίδας με το ΠΑΣΟΚ
Η δημοσκοπική εικόνα αποτυπώνει τη δυσκολία διατήρησης της αρχικής δυναμικής. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Alco, η ΕΛ.Α.Σ. βρισκόταν στο 18,3% στην εκτίμηση ψήφου τον Ιούλιο, υποχώρησε στο 17% τον Σεπτέμβριο και στο 15,9% στα τέλη Οκτωβρίου.
Την ίδια περίοδο, το ΠΑΣΟΚ κινήθηκε από το 11,6% τον Ιούλιο στο 13,6% στην τελευταία μέτρηση. Έτσι, η μεταξύ τους απόσταση περιορίστηκε από τις 6,7 στις 2,3 ποσοστιαίες μονάδες στην εκτίμηση ψήφου.
Στην πρόθεση ψήφου της δημοσκόπησης που παρουσιάστηκε στις 2 Νοεμβρίου, η ΕΛ.Α.Σ. καταγράφεται στο 13,4% και το ΠΑΣΟΚ στο 11,4%, με διαφορά δύο μονάδων.
Πρόκειται για στοιχεία που δεν προδικάζουν την εκλογική εξέλιξη, καταγράφουν όμως μια σαφή μεταβολή των συσχετισμών σε σχέση με τους πρώτους μήνες του νέου εγχειρήματος. Και πλέον, αρκετοί στοιχηματίζουν ότι το ΠΑΣΟΚ μεχρι τα Χριστούγεννα θα περάσει μπροστά και αυτός είναι ένας από τους κομβικούς λόγους που ο Αλέξης Τσίπρας ξεκίνησε περιοδείες καθώς αν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις τότε η ΕΛ.Α.Σ θα βρεθεί χωρίς δημοσκοπική δυναμική με ότι σημαίνει για ένα κόμμα χωρίς δομή και οργανώσεις.
Οι περιοδείες και το στοίχημα της κοινωνικής κινητοποίησης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να μεταφέρει το πολιτικό ενδιαφέρον από τις δημοσκοπήσεις στην άμεση επαφή με την κοινωνία.
Μετά την Κρήτη, τη Θεσσαλία και την Καλαμάτα, επόμενος σταθμός είναι η Ήπειρος, με διήμερη περιοδεία, επαφές με αγρότες, κτηνοτρόφους, μελισσοκόμους, επαγγελματίες και κατοίκους της περιοχής.
Ωστόσο, η πυκνότητα ενός προγράμματος περιοδειών δεν ταυτίζεται αυτομάτως με πολιτική δυναμική.
Το ζήτημα της συμμετοχής αποκτά ιδιαίτερη σημασία, πρόκειται για συναντήσεις που προσελκύουν νέους πολίτες ή κυρίως για κινητοποίηση του ήδη υπάρχοντος κομματικού ακροατηρίου; Η προσέλευση, δεν είναι ενθαρρυντική ώστε να τεκμηριώνει πολιτική αλλαγή.
Για τον πρώην πρωθυπουργό, η προσωπική παρουσία στην περιφέρεια έχει και έναν ευρύτερο πολιτικό στόχο, να ανακτήσει επαφή με κοινωνικές ομάδες που είχαν στηρίξει τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά στη συνέχεια απομακρύνθηκαν.
Το Κέντρο που δεν κατακτήθηκε και η επιστροφή στην Αριστερά
Ένα από τα κεντρικά ερωτήματα αφορά την αδυναμία, μέχρι στιγμής, να αποτυπωθεί στις δημοσκοπήσεις μια ευρεία μετακίνηση κεντρώων ψηφοφόρων προς την ΕΛ.Α.Σ.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιχείρησε να παρουσιάσει το νέο πολιτικό του εγχείρημα ως κάτι ευρύτερο από τον παραδοσιακό ΣΥΡΙΖΑ, απευθυνόμενος σε προοδευτικούς πολίτες, μετριοπαθείς ψηφοφόρους και κοινωνικές ομάδες που έχουν απογοητευτεί από την κυβέρνηση.
Η δυσκολία αυτής της διεύρυνσης αναδεικνύει ένα στρατηγικό δίλημμα, θα επιμείνει στην προσέγγιση του Κέντρου ή θα επιδιώξει την ισχυροποίησή του μέσα από την επανασυσπείρωση του αριστερού ακροατηρίου;
Η δεύτερη επιλογή συνεπάγεται αναπόφευκτα εντονότερο ανταγωνισμό με τον ΣΥΡΙΖΑ, την Πλεύση Ελευθερίας, ΜέΡA 25 και άλλες πολιτικές δυνάμεις που απευθύνονται σε συγγενείς εκλογικές δεξαμενές.
Και εδώ βρίσκεται μια βασική αντίφαση της στρατηγικής: Η ανασυγκρότηση του χώρου της Αριστεράς μπορεί να ενισχύσει την κομματική συσπείρωση, δεν σημαίνει όμως κατ’ ανάγκη ότι δημιουργεί ένα ευρύτερο κοινωνικό και εκλογικό ρεύμα.
Το αντισυστημικό ακροατήριο και ο κίνδυνος της πολιτικής αντίφασης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προσπάθεια απεύθυνσης σε πολίτες που εκφράζουν έντονη δυσπιστία απέναντι στο πολιτικό σύστημα.
Η ακρίβεια, οι κοινωνικές ανισότητες, τα ζητήματα διαφθοράς και η λειτουργία των θεσμών βρίσκονται στον πυρήνα αυτής της αντιπαράθεσης.
Ωστόσο, η προσέγγιση ενός αντισυστημικού ακροατηρίου δεν είναι αυτονόητη για έναν πολιτικό που έχει διατελέσει πρωθυπουργός επί τεσσεράμισι χρόνια και έχει συνδέσει το όνομά του με συγκεκριμένες κυβερνητικές επιλογές.
Το ερώτημα είναι πώς μπορεί να παρουσιαστεί ως φορέας πολιτικής ανατροπής ένας πρώην πρωθυπουργός, χωρίς προηγουμένως να δώσει πειστικές απαντήσεις για τις επιλογές και τα αποτελέσματα της δικής του διακυβέρνησης.
Ο ανταγωνισμός με το ΠΑΣΟΚ και το στρατηγικό δίλημμα
Η συρρίκνωση της δημοσκοπικής απόστασης με το ΠΑΣΟΚ προσθέτει ακόμη μία παράμετρο στην πολιτική εξίσωση.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης επιδιώκει επίσης να απευθυνθεί στους δυσαρεστημένους ψηφοφόρους της Νέας Δημοκρατίας και σε πολίτες που επιθυμούν αλλαγή διακυβέρνησης, διεκδικώντας τον ίδιο ευρύτερο χώρο στον οποίο επιχείρησε να απλωθεί και ο Αλέξης Τσίπρας.
Έτσι, η πολιτική αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στη σύγκρουση με την κυβέρνηση. Επεκτείνεται και στη διεκδίκηση της ηγεμονίας στον χώρο της αντιπολίτευσης.
Το αν ο Τσίπρας μπορεί να ανακτήσει τη δυναμική του θα εξαρτηθεί από την ικανότητά του να συνδυάσει την επανασυσπείρωση των παλαιών υποστηρικτών του με την προσέλκυση πολιτών που δεν τον είχαν επιλέξει στο παρελθόν.
Από την επιστροφή του αρχηγού στην επιστροφή των ψηφοφόρων
Η σημερινή εικόνα αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στην πολιτική αναγνωρισιμότητα και την εκλογική διεύρυνση.
Ο Αλέξης Τσίπρας διαθέτει την εμπειρία ενός πρώην πρωθυπουργού, ισχυρή αναγνωρισιμότητα και έναν οργανωμένο πολιτικό πυρήνα. Διατηρεί επίσης τη δεύτερη θέση στις πρόσφατες μετρήσεις.
Από την άλλη πλευρά, η υποχώρηση των ποσοστών του σε διαδοχικές έρευνες της ίδιας εταιρείας και η ενίσχυση του ανταγωνισμού δημιουργούν πίεση για σαφέστερη πολιτική στόχευση.
Η επιστροφή του στην κεντρική πολιτική σκηνή είναι πλέον γεγονός. Αυτό που παραμένει ανοιχτό είναι εάν η κινητικότητα των περιοδειών μπορεί να μετατραπεί σε νέα εκλογική συσπείρωση και, κυρίως, σε διεύρυνση πέρα από τα όρια της παλαιάς του επιρροής.
Γιατί στην πολιτική, άλλο πράγμα είναι να επιστρέφει ο αρχηγός και άλλο να επιστρέφουν οι ψηφοφόροι.
