Τσιγάρα: Στο τραπέζι αυξήσεις-φωτιά στην ΕΕ – Πόσο μπορεί να φτάσει το πακέτο στην Ελλάδα και τι ζητά η Αθήνα

Η θέση της Ελλάδας: Ηπιότερες αυξήσεις και μεγαλύτερη μεταβατική περίοδος

Η ελληνική κυβέρνηση έχει εκφράσει επιφυλάξεις για το ύψος των φορολογικών αυξήσεων, επισημαίνοντας ότι μια απότομη ανατίμηση θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρές αναταράξεις στην αγορά.

Σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκου Πιερρακάκη, η Αθήνα έχει επιδιώξει οι αυξήσεις να είναι λελογισμένες και η εφαρμογή τους να μετατεθεί χρονικά.

Ο υπουργός είχε αναφέρει, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Ξάνθη, ότι η ελληνική πλευρά πέτυχε στη συμβιβαστική πρόταση να προβλεφθεί εφαρμογή αυξήσεων από το 2036 αντί του 2028.

Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τους καταναλωτές, καθώς δείχνει ότι η διαπραγμάτευση δεν αφορά αποκλειστικά το ύψος των νέων φόρων, αλλά και τον χρόνο κατά τον οποίο θα επιβληθούν.

Ωστόσο, η τελική μορφή των μεταβατικών περιόδων θα εξαρτηθεί από τη συμφωνία των κρατών-μελών.

Ποιες χώρες αντιδρούν στις αυξήσεις

Η επίτευξη συμφωνίας δεν θεωρείται δεδομένη, καθώς αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για επιμέρους προβλέψεις της νέας οδηγίας.

Μεταξύ των χωρών που έχουν διατυπώσει σοβαρές επιφυλάξεις περιλαμβάνονται η Σουηδία, η Ιταλία και η Ουγγαρία.

Οι αντιδράσεις σχετίζονται με το ύψος της φορολογίας, την επιβάρυνση των καταναλωτών και τις συνέπειες στις εθνικές αγορές καπνικών προϊόντων.

Η Ιρλανδική Προεδρία έχει καταρτίσει νέο συμβιβαστικό κείμενο, το οποίο φιλοδοξεί να γεφυρώσει τις διαφορές.

Για να εγκριθεί η φορολογική οδηγία απαιτείται ομοφωνία των 27 κρατών-μελών.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μία χώρα μπορεί να εμποδίσει τη συμφωνία.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε απορρίψει τον Ιούνιο του 2026 την αρχική πρόταση της Επιτροπής, με 439 ψήφους κατά και 181 υπέρ, ωστόσο η συγκεκριμένη ψηφοφορία δεν εμποδίζει από μόνη της την έγκριση από το Συμβούλιο.

Τι αλλάζει στα ηλεκτρονικά τσιγάρα και στα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού

Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία δεν περιορίζεται στα παραδοσιακά τσιγάρα.

Για πρώτη φορά επιχειρείται η δημιουργία ενιαίου φορολογικού πλαισίου για μια ευρύτερη κατηγορία προϊόντων νικοτίνης.

Η αρχική πρόταση της Κομισιόν περιλαμβάνει:

• Θερμαινόμενα προϊόντα καπνού: Ελάχιστο φόρο 108 ευρώ ανά 1.000 τεμάχια.

• Υγρά ηλεκτρονικών τσιγάρων: Φορολόγηση από 0,12 έως 0,36 ευρώ ανά χιλιοστόλιτρο, ανάλογα με την περιεκτικότητα σε νικοτίνη.

• Σακουλάκια νικοτίνης: Ελάχιστο φόρο 143 ευρώ ανά κιλό.

• Καπνό για στριφτά τσιγάρα: Ελάχιστο φόρο 215 ευρώ ανά κιλό, σύμφωνα με την αρχική πρόταση.

Τα ποσά αποτελούν στοιχεία της αρχικής πρότασης και ενδέχεται να διαφοροποιηθούν κατά τη διαπραγμάτευση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η φορολογική εναρμόνιση των νεότερων προϊόντων είναι απαραίτητη, καθώς η χρήση τους έχει αυξηθεί και οι αποκλίσεις στους εθνικούς κανόνες δημιουργούν ανισότητες στην ευρωπαϊκή αγορά.

Η μελέτη του ΚΕΠΕ και το σενάριο αύξησης έως 569,6%

Ιδιαίτερο προβληματισμό έχουν προκαλέσει τα αποτελέσματα παλαιότερης ανάλυσης του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις της αναθεώρησης της φορολογίας καπνού.

Η ανάλυση εξέτασε διαφορετικά σενάρια φορολογικών επιβαρύνσεων και τις πιθανές συνέπειές τους στις τιμές, στην κατανάλωση και στα δημόσια έσοδα.

Στο ηπιότερο σενάριο, η αύξηση της τιμής υπολογίστηκε σε 41,7%, με ενδεικτική τελική τιμή τα 5,91 ευρώ ανά πακέτο.

Στο πλέον ακραίο σενάριο, η αύξηση έφτανε το 569,6%, με τιμή 27,92 ευρώ ανά πακέτο.

Οι συγκεκριμένοι υπολογισμοί αποτυπώνουν ακραίες υποθέσεις προσομοίωσης και δεν αποτελούν πρόβλεψη για τις αποφάσεις του σημερινού Ecofin.

Η ίδια ανάλυση εξέταζε και σημαντική υποχώρηση της νόμιμης κατανάλωσης, η οποία, ανάλογα με το σενάριο, μπορούσε να κυμανθεί από 13% έως 90%.

Τα ευρήματα επαναφέρουν τη συζήτηση για τα όρια της φορολογικής επιβάρυνσης και την πιθανή στροφή μέρους της κατανάλωσης προς την παράνομη αγορά.

Ο φόβος για αύξηση του λαθρεμπορίου

Ένας από τους βασικούς προβληματισμούς που συνοδεύουν τη φορολογική μεταρρύθμιση αφορά την παράνομη διακίνηση τσιγάρων.

Οι μεγάλες διαφορές στις τιμές μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών μπορούν να δημιουργήσουν κίνητρα για λαθρεμπόριο, ιδίως όταν η φορολογική επιβάρυνση αυξάνεται απότομα.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της γειτνίασης με αγορές εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μια μεγάλη αύξηση της τιμής των νόμιμων τσιγάρων θα μπορούσε να ενισχύσει τη ζήτηση για παράνομα προϊόντα, περιορίζοντας μέρος των πρόσθετων φορολογικών εσόδων που επιδιώκει το κράτος.

Από την πλευρά της, η Κομισιόν προτείνει την υπαγωγή και του ακατέργαστου καπνού στο ευρωπαϊκό ηλεκτρονικό σύστημα παρακολούθησης της διακίνησης προϊόντων που υπόκεινται σε Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης.

Στόχος είναι να ενισχυθούν οι τελωνειακοί έλεγχοι και να περιοριστεί η δυνατότητα διοχέτευσης πρώτων υλών στην παράνομη παραγωγή καπνικών προϊόντων.

Έως 15 δισ. ευρώ πρόσθετα φορολογικά έσοδα στην Ευρώπη

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αναθεώρηση της οδηγίας θα έχει σημαντικά δημοσιονομικά και υγειονομικά οφέλη.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, οι νέοι φορολογικοί κανόνες θα μπορούσαν να αποφέρουν έως 15 δισ. ευρώ επιπλέον ετήσια φορολογικά έσοδα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Παράλληλα, εκτιμά ότι η μείωση της κατανάλωσης καπνού μπορεί να περιορίσει τις δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης κατά περίπου 6 δισ. ευρώ.

Η μεταρρύθμιση συνδέεται με το ευρωπαϊκό σχέδιο καταπολέμησης του καρκίνου, το οποίο προβλέπει τη μείωση της χρήσης καπνού σε ποσοστό κάτω του 5% του πληθυσμού έως το 2040.

Σήμερα, σύμφωνα με την Επιτροπή, το ποσοστό των Ευρωπαίων που καπνίζουν παραμένει περίπου στο 24%.

Πότε θα αυξηθούν τελικά οι τιμές στα τσιγάρα

Η σημερινή συνεδρίαση του Ecofin αποτελεί σημαντικό βήμα για την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού φορολογικού πλαισίου, αλλά δεν συνεπάγεται άμεσες ανατιμήσεις.

Η αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προέβλεπε εφαρμογή της νέας οδηγίας από το 2028, με μεταβατική περίοδο για ορισμένες κατηγορίες προϊόντων.

Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν οδήγησαν σε εναλλακτικά χρονοδιαγράμματα, καθώς αρκετά κράτη-μέλη ζήτησαν ηπιότερη και περισσότερο σταδιακή εφαρμογή.

Για την Ελλάδα, το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν θα εξασφαλιστεί τελικά η επιδιωκόμενη μεταβατική περίοδος και πόσο θα αυξηθεί ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης.

Μέχρι να υπάρξει οριστική συμφωνία, οι τιμές των 6,50, των 8 ή των 13 ευρώ παραμένουν σενάρια και όχι ανακοινωμένες νέες τιμές πώλησης.

Το αποτέλεσμα της σημερινής διαπραγμάτευσης θα δείξει εάν οι 27 υπουργοί Οικονομικών μπορούν να καταλήξουν σε κοινό πλαίσιο ή εάν η απόφαση για το μέλλον της φορολογίας των τσιγάρων θα μετατεθεί εκ νέου.

• Ευρωπαϊκή Ένωση
• Τσιγάρα