Η ανάκαμψη της πετρελαϊκής παραγωγής του Ιράκ κρύβει σοβαρές αδυναμίες, καθώς η Βαγδάτη αναζητά εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγών, με σημαντικότερο σχέδιο την επανασύνδεση των πετρελαϊκών κοιτασμάτων της χώρας με την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Σαουδικής Αραβίας. Πρόκειται για μια ενεργειακή αναδιάταξη με οικονομικές και γεωπολιτικές προεκτάσεις, η οποία θα μπορούσε να περιορίσει την εξάρτηση του Ιράκ από τα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με ανάλυση του Σάιμον Γουότκινς στο OilPrice.com, που δημοσιεύθηκε στις 10 Νοεμβρίου, πίσω από την εντυπωσιακή ανάκαμψη των εξαγωγών βρίσκεται ένας πετρελαϊκός τομέας που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις συνέπειες του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν.
Το Ιράκ αποτελεί μία από τις οικονομίες που επλήγησαν περισσότερο από τη σύγκρουση, καθώς ιστορικά περισσότερο από το 90% των εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού προέρχεται από το πετρέλαιο. Παράλληλα, περίπου το 95% των πετρελαϊκών εξαγωγών του περνούσε από τα Στενά του Ορμούζ.
Το κλείσιμο των Στενών στις 28 Φεβρουαρίου, με την έναρξη της επιχείρησης «Epic Fury», στέρησε από τη Βαγδάτη την κυριότερη εμπορική διέξοδο προς τις διεθνείς αγορές, προκαλώντας τεράστια προβλήματα στην παραγωγή, στις μεταφορές και στα δημόσια οικονομικά.
Η παραγωγή πετρελαίου ανακάμπτει, αλλά οι ζημιές παραμένουν
Τον Οκτώβριο, η συνολική παραγωγή αργού πετρελαίου στο Ιράκ ανέκαμψε στα 4,22 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, πλησιάζοντας τα επίπεδα πριν από την κρίση.
Από αυτά, περίπου 3,95 εκατομμύρια βαρέλια προήλθαν από περιοχές που ελέγχει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Βαγδάτης, ενώ 265.000 βαρέλια παρήχθησαν σε κοιτάσματα υπό τη διοίκηση της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν.
Οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 9,5% σε μηνιαία βάση, φτάνοντας τα 3,35 έως 3,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, οι αριθμοί αυτοί δεν αποτυπώνουν την πραγματική κατάσταση των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων. Το παρατεταμένο κλείσιμο παραγωγικών γεωτρήσεων εξαιτίας του πολέμου έχει προκαλέσει ζημιές που ενδέχεται να επηρεάσουν τη μελλοντική δυνατότητα άντλησης.
Η αναγκαστική διακοπή της παραγωγής σε ορισμένα κοιτάσματα συνδέεται με την απώλεια πίεσης των ταμιευτήρων, τη διείσδυση νερού και τη διάβρωση των εγκαταστάσεων. Ορισμένες από αυτές τις επιπτώσεις μπορεί να αποδειχθούν μακροχρόνιες.
Πηγή με γνώση των εξελίξεων στο υπουργείο Πετρελαίου του Ιράκ ανέφερε στο OilPrice.com ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να αυξήσει την παραγωγή σε κάθε διαθέσιμο κοίτασμα, προκειμένου να αναπληρώσει τις οικονομικές απώλειες.
Οι δημοσιονομικές πιέσεις είναι ήδη ιδιαίτερα έντονες. Κατά το πρώτο εννεάμηνο του 2026, το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού αυξήθηκε κατά 346%, ενώ τα έσοδα από το πετρέλαιο μειώθηκαν κατά 50,8% σε ετήσια βάση, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το δημοσίευμα.
Φορτηγά, αγωγοί και δεξαμενόπλοια: Οι λύσεις ανάγκης της Βαγδάτης
Η αποκατάσταση των εξαγωγών αποδεικνύεται εξαιρετικά περίπλοκη υπόθεση.
Πριν από τις μεγάλες διαταραχές, περίπου 3,3 έως 3,4 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μεταφέρονταν καθημερινά προς τη Βασόρα και από εκεί μέσω του Περσικού Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ στις διεθνείς αγορές.
Παράλληλα, η βόρεια διαδρομή μέσω Τουρκίας εξυπηρετούσε περίπου 400.000 έως 450.000 βαρέλια ημερησίως, με τελικό προορισμό το λιμάνι του Τσεϊχάν στη Μεσόγειο.
Ο βόρειος αγωγός είχε σταματήσει να λειτουργεί στις 25 Μαρτίου 2023 λόγω δικαστικών διαφορών και επαναλειτούργησε στις 27 Σεπτεμβρίου 2025. Η πολύμηνη ακινησία είχε ήδη επιβαρύνει τις υποδομές, ενώ στη συνέχεια επιθέσεις με drones και πυραύλους περιόρισαν περαιτέρω τις δυνατότητές του.
Αναζητώντας εναλλακτικές, η κυβέρνηση του Ιράκ στράφηκε στις οδικές μεταφορές πετρελαίου. Ο αριθμός των βυτιοφόρων αυξήθηκε σταδιακά σε περισσότερα από 500 ημερησίως, με κάθε όχημα να μεταφέρει περίπου 200 έως 250 βαρέλια.
Μία από τις διαδρομές περνά από το συνοριακό πέρασμα Αλ Ουαλίντ, συνεχίζει μέσω Συρίας και καταλήγει στο διυλιστήριο και στον πετρελαϊκό τερματικό σταθμό της Μπανιάς, στις ακτές της Μεσογείου.
Εκεί, το πετρέλαιο αποθηκεύεται και στη συνέχεια φορτώνεται σε δεξαμενόπλοια για εξαγωγή, με την Ευρώπη να αποτελεί έναν από τους βασικούς προορισμούς.
Μια δεύτερη επιχείρηση μεταφοράς οδηγεί περίπου 200.000 βαρέλια ημερησίως από το νότιο Ιράκ προς σταθμούς συγκέντρωσης στον βορρά. Οι ποσότητες αυτές συνδυάζονται με πετρέλαιο από το Κουρδιστάν και το Κιρκούκ, δημιουργώντας συνολική ροή περίπου 500.000 βαρελιών ημερησίως προς το Τσεϊχάν.
Στον νότο, οι εταιρείες αναγκάζονται να χρησιμοποιούν μικρότερα πλοία, μεταφορτώσεις πετρελαίου από δεξαμενόπλοιο σε δεξαμενόπλοιο στον Κόλπο του Ομάν και θαλάσσιες μεταφορές υπό ισχυρή στρατιωτική προστασία.
Οι λύσεις αυτές επιτρέπουν τη συνέχιση των εξαγωγών, αλλά αυξάνουν σημαντικά το κόστος και καθιστούν το Ιράκ περισσότερο ευάλωτο στις γεωπολιτικές εξελίξεις.
Νέος αγωγός προς την Τουρκία με δυνατότητα μεταφοράς 350.000 βαρελιών
Για να περιορίσει την εξάρτησή της από τις προσωρινές και δαπανηρές λύσεις, η Βαγδάτη επιταχύνει την ανάπτυξη ενός νέου δικτύου μεταφοράς πετρελαίου προς την Τουρκία.
Κεντρικό τμήμα του σχεδίου αποτελεί ο αγωγός Κιρκούκ – Νινευή, ο οποίος εντάσσεται στο ομοσπονδιακό σύστημα Ιράκ – Τουρκίας και σχεδιάζεται να λειτουργεί ανεξάρτητα από τις υποδομές της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν.
Ο αγωγός θα επιτρέπει τη μεταφορά πετρελαίου προς τον συνοριακό σταθμό Φισχαμπούρ και από εκεί στο τουρκικό λιμάνι Τσεϊχάν, παρακάμπτοντας τις περιοχές που ελέγχονται από τις κουρδικές αρχές.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το έργο έχει ολοκληρωθεί κατασκευαστικά και βρίσκεται στο στάδιο των πρώτων δοκιμών. Η προβλεπόμενη μεταφορική ικανότητά του ανέρχεται σε 350.000 βαρέλια ημερησίως.
Ωστόσο, η πλήρης λειτουργία του εξαρτάται από την ολοκλήρωση πρόσθετων δοκιμών πίεσης στις συνδετήριες υποδομές της περιοχής Μπαϊτζί, διαδικασία που εκτιμάται ότι θα απαιτήσει ακόμη αρκετούς μήνες.
Το επόμενο βήμα αφορά την κατασκευή του διαδρόμου Βασόρας – Χαντίθα. Η σύνδεσή του με τον αγωγό Κιρκούκ – Νινευή θα μπορούσε να δημιουργήσει μια ενιαία οδό μεταφοράς πετρελαίου από το νότιο Ιράκ μέχρι τις τουρκικές ακτές της Μεσογείου.
Το σχέδιο της Ερυθράς Θάλασσας και ο ρόλος της Σαουδικής Αραβίας
Το μεγαλύτερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον συγκεντρώνει, ωστόσο, μια δεύτερη επιλογή: Η αναβίωση της πετρελαϊκής σύνδεσης του Ιράκ με τη Σαουδική Αραβία και την Ερυθρά Θάλασσα.
Σύμφωνα με τον Σάιμον Γουότκινς, το Ριάντ έδωσε την προηγούμενη εβδομάδα προκαταρκτική έγκριση για την επανεξέταση του σχεδίου που αφορά τον ιστορικό αγωγό Iraqi Pipeline in Saudi Arabia (IPSA).
Πρόκειται για έναν αγωγό μήκους 1.568 χιλιομέτρων, ο οποίος ξεκινά από το πετρελαϊκό κοίτασμα Ζουμπάιρ, κοντά στη Βασόρα, και καταλήγει στον τερματικό σταθμό Αλ Μουατζίς, κοντά στο Γιανμπού, στη σαουδαραβική ακτή της Ερυθράς Θάλασσας.
Η αρχική του κατασκευή πραγματοποιήθηκε κατά τη δεκαετία του 1980, στη διάρκεια του πολέμου Ιράν – Ιράκ, ακριβώς για να εξασφαλιστεί μια εναλλακτική εξαγωγική οδός που δεν θα εξαρτιόταν από τον Περσικό Κόλπο.
Ο αγωγός τέθηκε σε λειτουργία το 1987, με δυνατότητα μεταφοράς 1,65 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, αλλά σταμάτησε οριστικά να λειτουργεί τον Αύγουστο του 1990, μετά την εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ.
Το 2001, η Σαουδική Αραβία προχώρησε στην κατάσχεση των εγκαταστάσεων που βρίσκονταν στο έδαφός της. Στη συνέχεια, τμήματα του δικτύου χρησιμοποιήθηκαν για άλλες ενεργειακές ανάγκες της χώρας.
Η επαναλειτουργία του ιστορικού αγωγού δεν θεωρείται απλή υπόθεση. Το Ριάντ φέρεται να προτιμά την κατασκευή νέας γραμμής, καθώς το κόστος αποκατάστασης των παλαιών εγκαταστάσεων θα μπορούσε να πλησιάσει εκείνο ενός καινούργιου έργου.
Επιπλέον, η Σαουδική Αραβία ζητά από τη Βαγδάτη να αναλάβει μέρος της χρηματοδότησης, να ανακατασκευάσει το τμήμα του αγωγού εντός του ιρακινού εδάφους και να καταλήξει σε πολιτική συμφωνία με το Ριάντ.
Γιατί η Ουάσιγκτον ενδιαφέρεται για τον νέο ενεργειακό χάρτη
Η πιθανή δημιουργία μιας μεγάλης πετρελαϊκής διαδρομής προς την Ερυθρά Θάλασσα δεν έχει αποκλειστικά οικονομική σημασία.
Στην ανάλυση του OilPrice.com, το σχέδιο συνδέεται με μια ευρύτερη αμερικανική στρατηγική για τον περιορισμό της εξάρτησης των ενεργειακών μεταφορών από τον Περσικό Κόλπο και κυρίως από τα Στενά του Ορμούζ.
Η δυνατότητα του Ιράν να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα σε αυτό το κρίσιμο πέρασμα έχει αναδειχθεί σε σημαντικό παράγοντα αστάθειας για τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Ένας αγωγός που θα οδηγεί το ιρακινό πετρέλαιο απευθείας στην Ερυθρά Θάλασσα θα προσέφερε στη Βαγδάτη πρόσβαση στις διεθνείς αγορές χωρίς να απαιτείται η διέλευση από τα Στενά.
Παράλληλα, ο αρθρογράφος συνδέει την προοπτική αυτή με την προσπάθεια της Ουάσιγκτον να περιορίσει την επιρροή της Τεχεράνης στο Ιράκ και, κατ’ επέκταση, τις ενεργειακές και πολιτικές διασυνδέσεις της χώρας με την Κίνα και τη Ρωσία.
Κατά την εκτίμησή του, μια ενδεχόμενη συμφωνία μεταξύ Ιράκ και Σαουδικής Αραβίας θα μπορούσε να ενταχθεί στις ευρύτερες διπλωματικές επιδιώξεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, αξιοποιώντας το πλαίσιο συνεργασίας που διαμορφώθηκε με τις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Πρόκειται, πάντως, για γεωπολιτική εκτίμηση του συντάκτη και όχι για επιβεβαιωμένη συμφωνία ή επισήμως ανακοινωμένο αμερικανικό σχέδιο.
Η επόμενη ημέρα για το πετρέλαιο του Ιράκ
Η Βαγδάτη βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή για το ενεργειακό της μέλλον.
Η ανάκαμψη της παραγωγής προσφέρει προσωρινή οικονομική ανακούφιση, αλλά δεν αντιμετωπίζει τις αδυναμίες του εξαγωγικού συστήματος. Οι μεταφορές με φορτηγά, η χρήση εναλλακτικών αγωγών και οι περίπλοκες θαλάσσιες διαδρομές αυξάνουν το κόστος και διατηρούν την εξάρτηση της χώρας από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Η δημιουργία μιας ανεξάρτητης διαδρομής προς την Τουρκία και η πιθανή ανάπτυξη αγωγού προς τη Σαουδική Αραβία αποτελούν δύο διαφορετικές, αλλά συμπληρωματικές επιλογές.
Η πρώτη μπορεί να ενισχύσει σχετικά σύντομα τη δυνατότητα εξαγωγών μέσω της Μεσογείου. Η δεύτερη απαιτεί μεγαλύτερες επενδύσεις και πολιτικές συμφωνίες, αλλά υπόσχεται πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα με μεταφορική ικανότητα που θα μπορούσε να φτάσει τα 1,65 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Το ζητούμενο για το Ιράκ δεν είναι πλέον μόνο πόσο πετρέλαιο μπορεί να παράγει, αλλά από ποιες διαδρομές θα μπορεί να το εξάγει χωρίς να εξαρτάται από μια νέα κρίση στα Στενά του Ορμούζ.
