Στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ μετέφερε ο Κυριάκος Μητσοτάκης την ελληνική καταγγελία κατά της Τουρκίας και του τουρκολιβυκού μνημονίου, αξιοποιώντας την ελληνική προεδρία για να θέσει το ζήτημα ενώπιον της διεθνούς κοινότητας. Η παρέμβασή του εντάσσεται στην ακολουθία διπλωματικών ενεργειών της Αθήνας μετά την κύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου.
Ο χάρτης του Μητσοτάκη και το μήνυμα προς την Άγκυρα: «Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί»
Παρουσιάζοντας χάρτη, ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η επιχειρούμενη οριοθέτηση αγνοεί την Κρήτη, τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κάσο. «Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί», τόνισε, επισημαίνοντας ότι τα νησιά διαθέτουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες. Αντιπαρέβαλε τη γεωγραφική σχέση Ελλάδας και Λιβύης με την τουρκολιβυκή χάραξη, την οποία χαρακτήρισε αυθαίρετη.
Το μήνυμα προς την Άγκυρα και τις λιβυκές αρχές ήταν ότι η κοινοβουλευτική επικύρωση δεν μεταβάλλει τον χαρακτήρα του μνημονίου ούτε μπορεί να καταργήσει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Παράλληλα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνέδεσε την υπόθεση με την προστασία της περιφερειακής ασφάλειας και των ενεργειακών διασυνδέσεων από μονομερείς διεκδικήσεις.
Η ευρωπαϊκή ασπίδα: Ομόφωνη καταδίκη από τους 27 σε χρόνο-ρεκόρ
Η ευρωπαϊκή αντίδραση είχε εκδηλωθεί ήδη από την πρώτη ημέρα της κύρωσης. Σε κοινή τοποθέτηση, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα επανέλαβαν την απόρριψη του μνημονίου και εξέφρασαν αλληλεγγύη προς Ελλάδα και Κύπρο. Στις 21 Οκτωβρίου ακολούθησε η κοινή δήλωση των 27, μέσω της Κάγιας Κάλας και το κείμενο ανέφερε οτι το μνημόνιο παραβιάζει δικαιώματα τρίτων κρατών, αντιβαίνει στο Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να επιφέρει έννομες συνέπειες εις βάρος τους. Ήταν μία από τις ελάχιστες φορές που τα 27 κράτη μέλη σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα συμφώνησαν σε μία ξεκάθαρη καταδίκη της Τουρκίας.
Η θέση αυτή έχει και συνέχεια. Είχε αποτυπωθεί στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Δεκέμβριο του 2019 και επαναβεβαιώθηκε τον Ιούνιο του 2025, κατόπιν ελληνικού αιτήματος. Η Αθήνα επιδίωξε έτσι να διατηρήσει το ζήτημα στην ευρωπαϊκή ατζέντα, εξασφαλίζοντας συλλογική τοποθέτηση απέναντι στις τουρκολιβυκές αξιώσεις. Η επαναλαμβανόμενη αναφορά στα ίδια συμπεράσματα καταγράφει ότι η ευρωπαϊκή στάση δεν μεταβλήθηκε μετά τις εξελίξεις στη Λιβύη.
Η Ουάσιγκτον διευκρινίζει τη θέση της μετά τις διπλωματικές παρεμβάσεις
Ιδιαίτερη σημασία είχε και η διευκρινιστική αμερικανική παρέμβαση. Η αρχική απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, στις 21 Οκτωβρίου, περιοριζόταν στην προτροπή για διαπραγματεύσεις και ελληνοτουρκικό διάλογο. Στη νεότερη δήλωση προστέθηκε ρητή αποδοκιμασία της επικύρωσης ως εξέλιξης που αυξάνει τις εντάσεις και είναι προκλητική και μη εποικοδομητική. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, προηγήθηκαν διπλωματικές παρεμβάσεις για την αποσαφήνιση της αμερικανικής θέσης.
Η Αίγυπτος απορρίπτει την τουρκολιβυκή χάραξη – Η σημασία της συμφωνίας του 2020
Στην περιφέρεια, η Αίγυπτος απέρριψε κατηγορηματικά την κύρωση, δηλώνοντας ότι το μνημόνιο στερείται νομικής ισχύος και προσβάλλει δικά της κυριαρχικά δικαιώματα στην ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα. Η θέση του Καΐρου συνδέεται και με τη συμφωνία μερικής θαλάσσιας οριοθέτησης που υπέγραψε με την Ελλάδα το 2020. Ο πρωθυπουργός την επικαλέστηκε ως παράδειγμα συνεννόησης στη βάση του διεθνούς δικαίου.
Και το Ισραήλ απέναντι στην Άγκυρα – Καταγγελίες για αποσταθεροποίηση της Ανατολικής Μεσογείου
Το Ισραήλ καταδίκασε επίσης, στις 21 Οκτωβρίου, την έγκριση του μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης. Το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών απέδωσε στην Τουρκία ενέργειες αποσταθεροποίησης της Ανατολικής Μεσογείου, προσθέτοντας μία ακόμη περιφερειακή αντίδραση στην ευρωπαϊκή και την αιγυπτιακή απόρριψη.
Η θέση της Ιταλίας και η συμφωνία οριοθέτησης με την Ελλάδα
Η Ιταλία συμμετέχει στην κοινή θέση των 27 και έχει καταγράψει αυτοτελώς την αντίθεσή της ήδη από το 2020. Σε κοινή ανακοίνωση με την Κύπρο, στις 29 Ιανουαρίου εκείνης της χρονιάς, η Ρώμη χαρακτήριζε απαράδεκτο το μνημόνιο, επικαλούμενη τα δικαιώματα τρίτων κρατών. Τον Ιούνιο του 2020 υπέγραψε με την Αθήνα συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.
Διπλωματικός μαραθώνιος στη Νέα Υόρκη – Η κοινή δήλωση των έξι και οι επαφές Γεραπετρίτη
Η κινητοποίηση συνεχίστηκε στη Νέα Υόρκη. Στις 26 Οκτωβρίου ο Γιώργος Γεραπετρίτης παρουσίασε κοινή δήλωση Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου, Μπαχρέιν, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά του μνημονίου. Ακολούθησαν επαφές με τον Αντόνιο Γκουτέρες και τον Αμερικανό μόνιμο αντιπρόσωπο Μάικ Γουόλτς, με αντικείμενο τις συνέπειες της λιβυκής κύρωσης.
Ο τελικός στόχος της Αθήνας: Παγκόσμια διπλωματική απομόνωση των τουρκικών αξιώσεων
Η χθεσινή ομιλία προσθέτει την πρωθυπουργική παρέμβαση στο ανώτατο όργανο διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Η αλληλουχία των κινήσεων δείχνει την επιδίωξη της Αθήνας οι τουρκικές αξιώσεις να έχουν την πλήρη και παγκόσμια διπλωματική απομόνωση.
