Οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου εκτιμάται πως θα υποχωρήσουν ελαφρά το 2026, έπειτα από το ιστορικό υψηλό τους το 2025, ωστόσο επιστήμονες σημειώνουν ότι η αυτή η κάμψη, την οποία αποδίδουν ιδίως στη συγκυρία εξαιτίας του πολέμου εναντίον του Ιράν, παραμένει ανεπαρκής για την επίτευξη των διεθνών στόχων για το κλίμα.
Έπειτα από μεσοσταθμική ετήσια αύξηση 0,9% τα τελευταία δέκα χρόνια, οι εκπομπές που οφείλονται στην καύση πετρελαίου, αερίου και άνθρακα —ο βασικός κινητήρας της κλιματικής αλλαγής— αναμένεται να σημειώσουν πτώση 0,4% το 2026, σύμφωνα με την έρευνα του Global Carbon Project, πηγή αναφοράς, που δίνεται στη δημοσιότητα σήμερα, με την ευκαιρία της COP31 στην Αντάλια (Αττάλεια) της Τουρκίας.
Η υποχώρηση, που αποδίδεται κυρίως στην άνοδο των τιμών του πετρελαίου λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή και την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, είναι ασφαλώς «ενθαρρυντική», αλλά η «μείωση που εν μέρει οφείλεται σε γεωπολιτικά σοκ δεν είναι βιώσιμη λύση για το κλίμα», παρατηρεί ο Πιερ Φρίντλινγκσταϊν, βασικός συγγραφέας της έκθεσης.
Προεξοφλείται νέα αύξηση
Πρόκειται για την πρώτη υποχώρηση των παγκόσμιων εκπομπών σε ετήσια βάση από το 2020, χρονιά κατά την οποία η πανδημία του νέου κορονοϊού παρέλυσε την παγκόσμια οικονομία, τις εμπορικές ανταλλαγές και τις μεταφορές.
Φέτος, ο πόλεμος στο Ιράν, που ξέσπασε με τους βομβαρδισμούς των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας την 28η Φεβρουαρίου, καθώς και το συνεπακόλουθο de facto κλείσιμο του στενού του Ορμούζ, μείωσαν την κατανάλωση πετρελαίου, κατά συνέπεια έφερε υποχώρηση των εκπομπών, λόγω της απογείωσης των τιμών των καυσίμων.
Η ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών πλαισίων, των αιολικών πάρκων και των ηλεκτροκίνητων οχημάτων κάλυψαν τα δύο τρίτα της ανόδου της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας και επίσης συνέβαλαν στην υποχώρηση των εκπομπών, σύμφωνα με την έρευνα.
Ωστόσο, για την Κορίν Λε Κερέ, εκ των συγγραφέων του κειμένου, καθηγήτρια στη σχολή επιστημών του περιβάλλοντος του πανεπιστημίου East Anglia, η υποχώρηση αυτή δεν μπορεί παρά να είναι προσωρινή.
Η αναπήδηση των εκπομπών είναι πιθανή «μόλις αμβλυνθούν οι εντάσεις» που επηρεάζουν την τιμή του μαύρου χρυσού, ανέφερε η ίδια κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, θυμίζοντας ότι αυτή η τάση ανόδου έχει επίσης καταγραφτεί στο παρελθόν, όταν επήλθε η οικονομική ανάκαμψη έπειτα από σοκ, όπως η πανδημία του νέου κορονοϊού, ή η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.
Η μείωση των εκπομπών για μια χρονιά και μόνο δεν σημαίνουν κάτι «αν δεν είναι αποτέλεσμα διαρθρωτικής αλλαγής», σημείωσε ο Γκλεν Πίτερς, του κέντρου διεθνούς έρευνας για το κλίμα (Center for International Climate Research).
Κατά την άποψή του η επιτάχυνση της αξιοποίησης της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας, των μπαταριών και των ηλεκτρικών οχημάτων θα επέτρεπαν να μειωθεί ή να επιβραδυνθεί η άνοδος των εκπομπών σε κάποιες χώρες, όμως οι εξελίξεις αυτές «δεν είναι ακόμη επαρκείς».
«Είναι απαραίτητη περαιτέρω επιτάχυνση ώστε οι παγκόσμιες εκπομπές να φθάσουν στην κορύφωση και κατόπιν να αρχίσουν διαρκή μείωση», σύμφωνα με τον κ. Φρίντλινγκσταϊν του πανεπιστημίου του Έξετερ.
Εξάντληση του προϋπολογισμού CO2 σε 4 χρόνια
Σύμφωνα με τους συγγραφείς του κειμένου, το 2026 οι παγκόσμιες εκπομπές που οφείλονταν στο πετρέλαιο αναμενόταν να υποχωρήσουν κατά 1,9%, αλλά αυτό «πιθανόν» θα είναι «βραχυπρόθεσμη αντίδραση στο ενεργειακό σοκ που προκάλεσε η ένοπλη σύρραξη στην οποία ενεπλάκη το Ιράν».
Αυτές που αποδίδονται στο αέριο αναμένεται να σημειώσουν μείωση 0,3%, ενώ αυτές που οφείλονται στην καύση άνθρακα αναμένεται να αυξηθούν κατά 0,6%.
Κατά χώρα, η Κίνα, υπεύθυνη για το 32% των παγκόσμιων εκπομπών CO2 λόγω της καύσης ορυκτών καυσίμων, αναμένεται να μειώσει τις εκπομπές της κατά 0,9% φέτος, οι ΗΠΑ κατά 1,3% —κυρίως λόγω της μείωσης των εκπομπών λόγω της καύσης άνθρακα— και η Ευρωπαϊκή Ένωση κατά 1,5%. Οι εκπομπές της Ινδίας αναμένεται αντίθετα να αυξηθούν κατά 4,4%.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι εκπομπές CO2 εξαιτίας της καύσης ορυκτών καυσίμων αναμένεται να φθάσουν τους 38,2 δισεκατομμύρια τόνους το 2026. Μετά τις αλλαγές της χρήσης γαιών, που συνδέονται πάνω απ’ όλα με την αποψίλωση των δασών, το σύνολο να ανέλθει σε 43,3 δισεκατομμύρια τόνους, έναντι 42,8 δισεκ. το 2025.
Το κείμενο υπογραμμίζει ότι ο παγκόσμιος «προϋπολογισμός διοξειδίου του άνθρακα» —ή με άλλα λόγια η ποσότητα CO2 που μπορεί να εκλυθεί προτού η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη υπερβεί το όριο του 1,5° Κελσίου σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή— ανέρχεται σε 150 δισεκ. τόνους. Κατά τους υπολογισμούς των ερευνητών, με τον τρέχοντα ρυθμό θα έχει εξαντληθεί μέσα σε λιγότερα από τέσσερα χρόνια.
Ο στόχος του 1,5° Κελσίου, ο οποίος είχε οριστεί με τη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα το 2015, είχε σκοπό να περιοριστούν κατά το δυνατόν οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Ο ΟΗΕ παραδέχθηκε εντέλει τον Σεπτέμβριο ότι η υπέρβασή του είναι πλέον αναπόφευκτη, ελλείψει επαρκούς μείωσης των ανθρωπογενών εκλύσεων, καλώντας να επιδιωχθεί να κατέβουν οι θερμοκρασίες κάτω από το όριο αυτό το ταχύτερο για να αποφευχθούν ο πολλαπλασιασμός και κι η εντατικοποίηση των κλιματικών καταστροφών.
