Στο επίκεντρο της συνταγματικής αναθεώρησης που προωθεί η κυβέρνηση βρίσκεται το άρθρο 16, ένα από τα πιο ιστορικά, ευαίσθητα και πολιτικά φορτισμένα άρθρα του ελληνικού Συντάγματος. Η πρόταση της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, που παρουσιάστηκε σήμερα στην συνεδρίαση της ΚΟ της ΝΔ, επιχειρεί να ανοίξει εκ νέου τη συζήτηση για τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα, αλλά και να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της παιδείας, της γλώσσας και των εθνικών συμβόλων μέσα στο σύγχρονο συνταγματικό πλαίσιο.
Η αλλαγή που ανοίγει τον δρόμο για μη κρατικά πανεπιστήμια
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τη δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης που θα μπορούν να έχουν είτε δημόσιο είτε μη κρατικό και μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Σύμφωνα με την κυβερνητική πρόταση, τα ιδρύματα αυτά θα διαθέτουν πλήρη αυτοδιοίκηση, αλλά θα λειτουργούν υπό την εποπτεία ανεξάρτητης αρχής, με βασική προϋπόθεση τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου σπουδών.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποτελεί ουσιαστικά την πιο άμεση προσπάθεια αναθεώρησης της συνταγματικής απαγόρευσης για ιδιωτικά πανεπιστήμια, που ισχύει εδώ και δεκαετίες και έχει προκαλέσει έντονες πολιτικές και κοινωνικές αντιπαραθέσεις. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η αλλαγή θα επιτρέψει στην Ελλάδα να αποκτήσει ένα πιο ανταγωνιστικό και εξωστρεφές πανεπιστημιακό περιβάλλον, περιορίζοντας παράλληλα το κύμα φοιτητών που αναγκάζονται να σπουδάσουν στο εξωτερικό.
Προστασία της ελληνικής γλώσσας και των εθνικών συμβόλων
Παράλληλα, η πρόταση περιλαμβάνει και άλλες σημαντικές παρεμβάσεις στο άρθρο 16. Προβλέπεται η συνταγματική κατοχύρωση της κρατικής μέριμνας για την προστασία, την καλλιέργεια και τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας, καθώς και η προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους και του πολιτισμού. Η κυβέρνηση επιχειρεί να δώσει ιδιαίτερη βαρύτητα στα ζητήματα πολιτιστικής ταυτότητας και εθνικής συνέχειας, εντάσσοντάς τα στο νέο πλαίσιο της συνταγματικής αναθεώρησης.
Υποχρεωτική εκπαίδευση έως τα 11 έτη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πρόβλεψη για αύξηση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης από εννέα σε έντεκα έτη, μια αλλαγή που η κυβέρνηση συνδέει με τις σύγχρονες κοινωνικές και επαγγελματικές απαιτήσεις, αλλά και με την ανάγκη ενίσχυσης των μορφωτικών δικαιωμάτων των νέων.
Σύμφωνα με το κυβερνητικό επιχείρημα, η ενίσχυση της υποχρεωτικής φοίτησης θεωρείται κρίσιμη για τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων και την καλύτερη προετοιμασία των μαθητών για την αγορά εργασίας και την τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Ένα άρθρο που θα προκαλέσει πολιτική σύγκρουση
Το άρθρο 16 αναμένεται να εξελιχθεί σε ένα από τα βασικά πεδία πολιτικής σύγκρουσης της συνταγματικής αναθεώρησης. Για την κυβέρνηση, οι αλλαγές αποτελούν βήμα εκσυγχρονισμού και προσαρμογής της χώρας στα ευρωπαϊκά δεδομένα. Για την αντιπολίτευση και μεγάλο μέρος της πανεπιστημιακής κοινότητας, ωστόσο, η συζήτηση αγγίζει τον πυρήνα του δημόσιου χαρακτήρα της εκπαίδευσης και εγείρει φόβους για σταδιακή εμπορευματοποίηση της ανώτατης παιδείας.