Με τον απόπλου του γαλλικού ερευνητικού σκάφους Abeille Marengo από το Ηράκλειο την Τρίτη, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου προχωρά στο επόμενο στάδιο της τεχνικής προετοιμασίας της. Το Great Sea Interconnector, έργο προϋπολογισμού περίπου 1,9 δισ. ευρώ, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει χρηματοδοτικές και γεωπολιτικές εκκρεμότητες, ενώ οι επικείμενες έρευνες βυθού θα προσφέρουν στοιχεία για τον τελικό σχεδιασμό της υποθαλάσσιας διαδρομής.
Τον απόπλου ανακοίνωσε από το βήμα της Βουλής ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, ενώ ακολούθησε επίσημη επιβεβαίωση από την εταιρεία Great Sea Interconnector και τον ΑΔΜΗΕ. Σύμφωνα με την κοινή ανακοίνωση, το πλοίο θα πραγματοποιήσει αρχικά εργασίες βαθμονόμησης του εξοπλισμού του και στη συνέχεια θα προχωρήσει στις έρευνες βυθού, βάσει των NAVTEX που έχουν εκδοθεί από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές. Μιλώντας στη Βουλή, ο κ. Παπασταύρου ανέφερε ότι το σκάφος απέπλευσε «με άδεια NAVTEX από την Ελληνική Δημοκρατία, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο», χαρακτηρίζοντας τη διασύνδεση εθνικά σημαντική και ευρωπαϊκά στρατηγική. Αναφέρθηκε επίσης στην προοπτική επέκτασης του έργου προς το Ισραήλ, επισημαίνοντας ότι η ελληνική πλευρά προχωρά «με σχέδιο, με αυτοπεποίθηση, χωρίς ζητωκραυγές». Είχε προηγηθεί, στις 6 Νοεμβρίου, η έκδοση των σχετικών NAVTEX, με την Τουρκία να αντιδρά μέσω αντι – NAVTEX, επαναφέροντας τις διεκδικήσεις της για θαλάσσιες περιοχές από τις οποίες σχεδιάζεται να διέλθει το καλώδιο.
Οι τουρκικές αντιδράσεις
Με την έκδοση αντι – NAVTEX η Τουρκία αντέδρασε στις προγραμματισμένες έρευνες βυθού για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, επαναφέροντας τις αξιώσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Άγκυρα αμφισβητεί την αρμοδιότητα των ελληνικών αρχών, υποστηρίζοντας ότι μέρος των ερευνών αφορά περιοχές της τουρκικής υφαλοκρηπίδας και ότι για τη διεξαγωγή τους απαιτείται η συγκατάθεσή της.
Η Αθήνα απορρίπτει τις τουρκικές αξιώσεις, υπογραμμίζοντας ότι οι έρευνες πραγματοποιούνται σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο και δεν προϋποθέτουν άδεια από την Τουρκία. Η ελληνική NAVTEX εκδόθηκε στις 6 Νοεμβρίου και έχει ισχύ έως τις 6 Μαρτίου 2027.
Οι οικονομικές εκκρεμότητες πίσω από τα 1,9 δισ. ευρώ
Παρά την πρόοδο στην προετοιμασία των ερευνών, το τελικό κόστος και το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης του Great Sea Interconnector παραμένουν ανοιχτά.
Σε συνέντευξή του στην κυπριακή «Καθημερινή», ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, Ιωάννης Τσακίρης, ανέφερε ότι δεν υπάρχει ακόμη αξιόπιστη τελική εκτίμηση του κόστους ούτε επιβεβαιωμένο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης της οικονομικής αξιολόγησης. Η ΕΤΕπ εξετάζει με τον φορέα υλοποίησης το επικαιροποιημένο κόστος και τις ρυθμιστικές εγκρίσεις, το χρονοδιάγραμμα των εργασιών, τις μεγάλες συμβάσεις και τη μετοχική δομή της εταιρείας του έργου. Καθοριστικά για την αξιολόγηση θα είναι και τα αποτελέσματα των υποθαλάσσιων ερευνών, καθώς το τεχνικά δυσκολότερο τμήμα της διαδρομής δεν έχει ακόμη εξεταστεί πλήρως.
Το έργο έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδοτική στήριξη άνω των 650 εκατ. ευρώ, χωρίς όμως να έχει ολοκληρωθεί το χρηματοδοτικό του σχήμα.
Στην Κύπρο παραμένει επίσης ανοιχτό το ζήτημα της καταβολής 25 εκατ. ευρώ για τη διασύνδεση. Η κυπριακή πλευρά είχε συνδέσει την πληρωμή με την πρόοδο των εργασιών και την έκδοση της ελληνικής NAVTEX, ενώ η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου είχε εγκρίνει δαπάνες 82 εκατ. ευρώ έναντι αιτήματος 302 εκατ. ευρώ από τον φορέα υλοποίησης.
Πώς θα λειτουργεί η ηλεκτρική σύνδεση
Το Great Sea Interconnector σχεδιάζεται ως υποθαλάσσια διασύνδεση συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης μεταξύ Κρήτης και Κύπρου, με αρχική μεταφορική ικανότητα 1.000 MW και δυνατότητα αμφίδρομης μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Η λειτουργία του θα επιτρέψει στην Κύπρο, που παραμένει το μοναδικό κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με άλλο κράτος – μέλος, να αποκτήσει πρόσβαση στο ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα μέσω της Ελλάδας. Η κυπριακή ηλεκτροπαραγωγή εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε εισαγόμενα πετρελαϊκά καύσιμα, ενώ η ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών αυξάνει τις ανάγκες ευελιξίας του συστήματος. Με τη λειτουργία του καλωδίου, η Κύπρος θα μπορεί να εισάγει ηλεκτρική ενέργεια όταν οι συνθήκες στις διασυνδεδεμένες αγορές είναι ευνοϊκότερες και να εξάγει πλεονάζουσα παραγωγή, περιορίζοντας υπό προϋποθέσεις τις περικοπές από ανανεώσιμες πηγές.
Για την Ελλάδα, η νέα υποδομή θα δημιουργήσει έναν επιπλέον διάδρομο ανταλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο, με σημείο σύνδεσης την Κρήτη, η οποία συνδέεται πλέον με το ηπειρωτικό ηλεκτρικό σύστημα.
Πόσο μπορεί να επηρεάσει τις τιμές του ρεύματος
Η πρόσβαση σε περισσότερες πηγές ηλεκτροδότησης μπορεί να περιορίσει το κόστος στην κυπριακή αγορά, ιδιαίτερα όταν η εισαγόμενη ηλεκτρική ενέργεια είναι φθηνότερη από την εγχώρια παραγωγή. Ωστόσο, η λειτουργία της διασύνδεσης δεν συνεπάγεται αυτομάτως μείωση των λογαριασμών. Η τελική επίδραση θα εξαρτηθεί από τις διαφορές των τιμών χονδρικής μεταξύ των αγορών, τη διαθεσιμότητα και τις απώλειες του καλωδίου, καθώς και τον τρόπο ανάκτησης του κόστους κατασκευής και λειτουργίας του.
Στην ελληνική αγορά, οι πρόσθετες εξαγωγές μπορεί να αυξήσουν τη ζήτηση για εγχώρια παραγωγή σε συγκεκριμένες ώρες, ενώ οι εισαγωγές από την Κύπρο θα μπορούν να λειτουργούν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το αποτέλεσμα στις τιμές θα διαφοροποιείται ανάλογα με την παραγωγή των ΑΠΕ, τη ζήτηση και τις συνθήκες της αγοράς.
Τα επόμενα βήματα για το καλώδιο
Μετά τον απόπλου του Abeille Marengo, προηγείται η βαθμονόμηση του εξοπλισμού και ακολουθούν οι έρευνες βυθού. Τα αποτελέσματά τους θα αποτελέσουν βασικό στοιχείο για την οριστικοποίηση του τεχνικού σχεδιασμού και την ακριβέστερη εκτίμηση του κόστους και του χρονοδιαγράμματος κατασκευής της διασύνδεσης.
