Ο Αντώνης Σαμαράς αναφέρθηκε στις κρίσιμες διαπραγματεύσεις του 2012 για την εκταμίευση δόσης 52 δισ. ευρώ περιγράφοντας τις πιεστικές προθεσμίες που αντιμετώπιζε τότε η κυβέρνηση και τον κίνδυνο να ανατραπεί η συμφωνία εξαιτίας μιας υπογραφής που εκκρεμούσε κατά τη διάρκεια της νύχτας. Ο πρώην πρωθυπουργός μίλησε το απόγευμα της Τρίτης στο συνέδριο του Βήματος «Διάλογοι για την Αθήνα: Από τον μύθο στη σύγχρονη πόλη, καταθέτοντας άγνωστες πτυχές από την περίοδο της πρωθυπουργίας του.
Η διαπραγμάτευση του 2012
Όπως ανέφερε, η ελληνική πλευρά έπρεπε να ολοκληρώσει 72 προαπαιτούμενα σε εξαιρετικά στενό χρονικό πλαίσιο, προκειμένου να προχωρήσει η εκταμίευση της δόσης.
Σύμφωνα με την αφήγησή του, η διαδικασία βρέθηκε σε οριακό σημείο όταν απαιτήθηκε μια υπογραφή, η οποία δεν είχε εξασφαλιστεί μέσα στη νύχτα. Η εκκρεμότητα αυτή απειλούσε να θέσει σε κίνδυνο το σύνολο της συμφωνίας.
Ο Αντώνης Σαμαράς είπε επίσης ότι, στις συζητήσεις εκείνης της περιόδου, είχε τεθεί ακόμη και η προοπτική αποχώρησης της Ελλάδας από το ευρώ.
Η επικοινωνία με υπάλληλο
Ο πρώην πρωθυπουργός αναφέρθηκε και σε περιστατικό από τις προσπάθειες να αντιμετωπιστούν οι εκκρεμότητες της διαπραγμάτευσης. Περιέγραψε την ιστορία υπαλλήλου που δεν πίστευε πως δεχόταν τηλεφώνημα από τον ίδιο τον πρωθυπουργό.
Η παρέμβασή του στο συνέδριο επικεντρώθηκε στις συνθήκες υπό τις οποίες η κυβέρνηση επιχειρούσε να καλύψει τις απαιτήσεις της συμφωνίας ενώ η χώρα βρισκόταν αντιμέτωπη με έντονη οικονομική και πολιτική πίεση.
Ο Αντώνης Σαμαράς, ανατρέχοντας στην περίοδο που ανέλαβε την πρωθυπουργία, υποστήριξε ότι η Ελλάδα βρισκόταν σε εξαιρετικά δύσκολη δημοσιονομική κατάσταση, με τα κρατικά διαθέσιμα σχεδόν εξαντλημένα. Όπως ανέφερε, η Άνγκελα Μέρκελ τού είχε εισηγηθεί στο Βερολίνο να εξετάσει την αποχώρηση της Ελλάδας από την Ευρωζώνη, πρόταση που ο ίδιος απέρριψε.
«Η Μέρκελ μου είπε να εξετάσω την έξοδο από το ευρώ»
Κατά την αφήγησή του, επέμεινε ότι η Ελλάδα μπορούσε να παραμείνει στο κοινό νόμισμα, παρά την πίεση της περιόδου και τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η οικονομία.
Η υπογραφή για τα 72 προαπαιτούμενα
Ο πρώην πρωθυπουργός περιέγραψε επίσης ένα περιστατικό από τις τελευταίες ώρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας για την ολοκλήρωση των 72 προαπαιτούμενων. Ενώ ο φάκελος θεωρούνταν έτοιμος, εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια της νύχτας ότι εκκρεμούσε μία υπηρεσιακή υπογραφή από υπουργείο.
Ο αρμόδιος υπάλληλος βρέθηκε περίπου στη 1:30 τα ξημερώματα και ο Αντώνης Σαμαράς αποφάσισε να επικοινωνήσει προσωπικά μαζί του.
«Καλησπέρα, είμαι ο Αντώνης Σαμαράς», του είπε.
«Ναι, κι εγώ είμαι ο Πούτιν», του απάντησε ο υπάλληλος και του έκλεισε το τηλέφωνο.
Ο Σαμαράς τηλεφώνησε ξανά, λαμβάνοντας την ίδια απάντηση. Σύμφωνα με όσα διηγήθηκε, στη συνέχεια η ασφάλεια κινητοποιήθηκε και ομάδα με μοτοσικλέτες πήγε στην κατοικία του υπαλλήλου, προκειμένου να τον μεταφέρει στο Μέγαρο Μαξίμου, σχεδόν «με τις πιτζάμες του».
Όταν συναντήθηκαν, ο πρώην πρωθυπουργός τού είπε: «Σου είπα, Βλαδίμηρε, ο Αντώνης Σαμαράς είμαι». Η υπογραφή δόθηκε και τα προαπαιτούμενα έκλεισαν λίγο πριν από την εκπνοή της προθεσμίας.
Όπως ανέφερε, στις 6 το πρωί αναχωρούσε για τις Βρυξέλλες το αεροπλάνο του Γιάννη Στουρνάρα, που θα μετέφερε τα αναγκαία στοιχεία.
Η κριτική στο πρώτο Μνημόνιο
Ο Αντώνης Σαμαράς υπερασπίστηκε τη στάση που είχε τηρήσει ως αρχηγός της αντιπολίτευσης απέναντι στο πρώτο Μνημόνιο. Υποστήριξε ότι, όταν έλαβε το πρόγραμμα το 2010, εξέτασε μαζί με τους συνεργάτες του τα οικονομικά δεδομένα και κατέληξε πως οι δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές είχαν υπολογιστεί λανθασμένα.
«Το πρώτο Μνημόνιο ήταν λάθος»
Κατά τον ίδιο, τα μέτρα θα οδηγούσαν σε βαθύτερη ύφεση από εκείνη που προέβλεπαν οι αρχικοί σχεδιασμοί, γεγονός που θα δυσχέραινε την επίτευξη των στόχων για ανάπτυξη, πλεονάσματα και άλλους οικονομικούς δείκτες.
Είπε ότι είχε διατυπώσει τις αντιρρήσεις του προς την τρόικα, χωρίς να γίνουν αποδεκτές, και πως στη συνέχεια καταρτίστηκε πρόταση επαναδιαπραγμάτευσης που αποτέλεσε τη βάση για το «Ζάππειο 1».
Ο πρώην πρωθυπουργός αναφέρθηκε και στην κριτική που δεχόταν τότε από πολιτικούς αντιπάλους, δημοσιογράφους και επιχειρηματίες.
«Με αποκαλούσαν ειρωνικά Χάρι Πότερ»
Επικαλέστηκε την κατοπινή παραδοχή του τότε επικεφαλής οικονομολόγου του ΔΝΤ, Ολιβιέ Μπλανσάρ, ότι οι αρχικές εκτιμήσεις για τους δημοσιονομικούς πολλαπλασιαστές ήταν λανθασμένες. «Είχαμε δίκιο», επέμεινε ο Αντώνης Σαμαράς.
Το δεύτερο Μνημόνιο και το πρωτογενές πλεόνασμα
Ο Αντώνης Σαμαράς έκανε αναφορά στη διαχείριση του δεύτερου Μνημονίου και στη συνεργασία του με τον Ευάγγελο Βενιζέλο, τον οποίο ευχαρίστησε για τη στάση του εκείνη την περίοδο.
Χαρακτήρισε το πρωτογενές πλεόνασμα του 2013 «παγκόσμια έκπληξη» και υπενθύμισε ότι το Eurogroup είχε αποφασίσει το 2012 πως η επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος από την Ελλάδα θα άνοιγε τη συζήτηση για μέτρα ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους.
Σε προσωπικό απολογισμό, παραδέχθηκε: «Δεν τα έκανα όλα σωστά». Πρόσθεσε ότι προσπάθησε «σκληρά, έντιμα, συνειδητά και με πυξίδα» τις δικές του ιδέες και απόψεις.
Ο πρώην πρωθυπουργός δήλωσε πως θεωρεί υποχρέωσή του να παρεμβαίνει στον δημόσιο διάλογο, επειδή διακρίνει τα «σημάδια παρακμής».
«Η πολιτική δεν είναι επάγγελμα, είναι καθήκον, είναι θέμα συνείδησης» ανέφερε και πρόσθεσε: «Προτιμώ σταθερά το κόστος της συνείδησης από το όφελος του κάθε χειροκροτήματος».
Η πρώτη ομιλία στη Βουλή και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής
Αναφερόμενος στην αρχή της κοινοβουλευτικής του πορείας, ο Αντώνης Σαμαράς γύρισε στο 1979 και στην πρώτη ομιλία του στη Βουλή. Επρόκειτο να τοποθετηθεί για τον προϋπολογισμό ως ειδικός αγορητής για τα έσοδα.
Όπως διηγήθηκε, η βλάβη στο αυτοκίνητο του τότε υπουργού Οικονομικών, Θανάση Κανελλόπουλου, είχε αποτέλεσμα να μιλήσει νωρίτερα σε μια γεμάτη αίθουσα, παρουσία του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Μετά την ομιλία του, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής τού είπε: «Τα πήγες πολύ καλά».
«Ήταν μεγάλη τιμή για έναν βουλευτή αυτές οι λέξεις», είπε, προσθέτοντας με χιούμορ ότι «αν δεν είχε χαλάσει το αυτοκίνητο του Κανελλόπουλου», ίσως ο Καραμανλής να μην τον είχε ακούσει.
«Χρειάζεται και τύχη», παρατήρησε, αναφερόμενος στους ηγέτες που γνώρισε στην πολιτική του διαδρομή, από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Ανδρέα Παπανδρέου έως τη Μάργκαρετ Θάτσερ, τον Φρανσουά Μιτεράν, τον Τζορτζ Μπους και τον Μπαράκ Ομπάμα.
Προειδοποίηση για τη Δημοκρατία και την κοινωνική κόπωση
Ο πρώην πρωθυπουργός εξέφρασε ανησυχία για την κοινωνική απογοήτευση, την αποχή στις τελευταίες ευρωεκλογές και την παρουσία του «κανένα» στις δημοσκοπήσεις.
«Κρούω τον κώδωνα του κινδύνου για τη Δημοκρατία», είπε χαρακτηριστικά.
«Ο λαός είναι κουρασμένος και η κοινωνία της κόπωσης είναι παρούσα. Βλέπεις το άγχος, βλέπεις τη βιασύνη, βλέπεις τη λεκτική και σωματική βία, βλέπεις την αντικοινωνικότητα, βλέπεις την απόγνωση», είπε.
Στάθηκε ιδιαίτερα στα προβλήματα της ελληνικής περιφέρειας και στην εγκατάλειψη των χωριών, επικαλούμενος την πολυετή κοινοβουλευτική του εμπειρία.
«Είμαι σχεδόν 50 χρόνια βουλευτής επαρχίας και δακρύζεις βλέποντας τα έρημα χωριά. Βλέπεις πάνω απ’ όλα το κενό βλέμμα πολλών νέων παιδιών», ανέφερε.
Η κριτική στη νεοφιλελεύθερη διαχείριση
Ο Αντώνης Σαμαράς άσκησε αιχμηρή κριτική στη σημερινή πολιτική κατεύθυνση και ζήτησε αλλαγή προτεραιοτήτων.
«Πρέπει να τελειώνουμε με τη σκέτη, ματαιόδοξη, ισοπεδωτική νεοφιλελεύθερη διαχείριση».
Υποστήριξε ότι δεν μπορεί να «τροφοδοτείται η υλιστική και εγωιστική άποψη της ζωής» όταν, όπως είπε, «υποσκάπτεται και λοιδορείται η πνευματικότητα και η συλλογικότητα».
Αναφέρθηκε στην εθνική συνείδηση, στην εγκατάλειψη της υπαίθρου και στην «πολιτική ορθότητα», ζητώντας «επιστροφή στην πολιτική των ιδεών και των οραμάτων». Κατά την εκτίμησή του, αυτή η αλλαγή είναι απαραίτητη για τη Δημοκρατία, την κοινωνική συνοχή και την «εθνική επιβίωση».
Προειδοποίησε ότι διαφορετικά η χώρα μπορεί να οδηγηθεί σε «παρατεταμένη παρακμή και έναν επικίνδυνο εθνικό εφησυχασμό».
Κλείνοντας, ο Αντώνης Σαμαράς συνόψισε τη δική του πολιτική διαδρομή με τη φράση: «Ποτέ μην πιστέψετε ότι ο κόσμος θα αλλάξει απ’ αυτούς που φωνάζουν πιο δυνατά και μην διαπραγματευτείτε ποτέ την αξιοπρέπειά σας».
