Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα δεν θα είναι μία ακόμη στάση ενός Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην περιοχή. Έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία άμυνα, ενέργεια και γεωπολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν μπλεχτεί σε ένα μεγάλο παζλ συμφερόντων και η Ελλάδα επιχειρεί να μετατρέψει τη στενή σχέση με τις ΗΠΑ σε συγκεκριμένα πολιτικά και οικονομικά ανταλλάγματα.
Με βάση τον σημερινό σχεδιασμό, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών αναμένεται στην Αθήνα το βράδυ της 6ης Οκτωβρίου, ενώ στις 7 Οκτωβρίου προγραμματίζεται ο 6ος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ. Προβλέπεται επίσης συνάντηση του Ρούμπιο με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο Μέγαρο Μαξίμου. Και αυτή τη φορά η ατζέντα είναι εξαιρετικά βαριά.
Οι Αμερικανοί θέλουν ενεργειακό διάδρομο μέσω Ελλάδας
Το πρώτο μεγάλο κεφάλαιο είναι η ενέργεια. Η Ουάσιγκτον βλέπει την Ελλάδα ως μία από τις βασικές πύλες μέσω των οποίων αμερικανικό LNG μπορεί να κατευθύνεται προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Το θέμα του «Κάθετου Διαδρόμου» , αλλά και η ενίσχυση των ελληνικών ενεργειακών υποδομών, έχει ήδη βρεθεί στο επίκεντρο των πρόσφατων επαφών των δύο πλευρών.
Παράλληλα, αμερικανικές εταιρείες έχουν πλέον άμεσο ενδιαφέρον για τους ελληνικούς υδρογονάνθρακες. Η Chevron έχει κινηθεί για έρευνες σε ελληνικές θαλάσσιες περιοχές, σε συνεργασία με τη HELLENiQ ENERGY, προσθέτοντας μία ακόμη παράμετρο στη στρατηγική σχέση Αθήνας–Ουάσιγκτον.
Για τις ΗΠΑ, λοιπόν, η Ελλάδα δεν είναι μόνο σύμμαχος στο ΝΑΤΟ. Είναι δυνητικά ενεργειακός κόμβος σε μια Ευρώπη που επιχειρεί να διαφοροποιήσει τις πηγές και τις οδεύσεις προμήθειάς της.
Το καλώδιο που συνδέει Αθήνα, Λευκωσία και Ουάσιγκτον
Εδώ μπαίνει στο τραπέζι και ο Great Sea Interconnector, το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και μελλοντικά Ισραήλ.
Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία εξαιτίας των αντιδράσεων της Τουρκίας, η οποία έχει διατυπώσει ενστάσεις για εργασίες σε θαλάσσιες περιοχές που θεωρεί ότι αγγίζουν δικά της συμφέροντα. Η Αθήνα, από την πλευρά της, εξετάζει τα επόμενα βήματα του έργου με βάση το διεθνές δίκαιο και σε συνεννόηση και με τη Γαλλία, λόγω της συμμετοχής γαλλικών επιχειρηματικών συμφερόντων. Και η αμερικανική διάσταση δεν είναι θεωρητική. Διακομματική ομάδα μελών του αμερικανικού Κογκρέσου έχει ήδη ζητήσει από τον ίδιο τον Μάρκο Ρούμπιο να δώσει προτεραιότητα στο GSI, χαρακτηρίζοντάς το σημαντική στρατηγική υποδομή για την Ανατολική Μεσόγειο και τον σχεδιαζόμενο οικονομικό διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης.
Για την Αθήνα επομένως το ζητούμενο είναι σαφές: όσο μεγαλύτερη διεθνή πολιτική στήριξη αποκτά το έργο, τόσο δυσκολότερο γίνεται να αντιμετωπιστεί ως μια απλή διμερής ελληνοτουρκική διαφορά.
Άμυνα: Σούδα, F-35 και η επόμενη ημέρα
Το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο είναι η άμυνα. Η αμυντική συνεργασία ΗΠΑ–Ελλάδας στηρίζεται ήδη στη Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας, με τη Σούδα και άλλες ελληνικές εγκαταστάσεις να έχουν σημαντικό ρόλο στον αμερικανικό σχεδιασμό στην περιοχή.
Η Ελλάδα προχωρά επίσης στην αγορά 20 F-35, με τις πρώτες παραδόσεις να αναμένονται από το 2029, ενώ η Ουάσιγκτον έχει χαιρετίσει και τη νέα ελληνοϊσραηλινή αμυντική συνεργασία.
Η ελληνική πλευρά, όμως, επιδιώκει η σχέση να μην περιοριστεί στις αγορές αμερικανικών οπλικών συστημάτων. Το ενδιαφέρον μεταφέρεται όλο και περισσότερο στη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας, στις επενδύσεις και στην τεχνολογική συνεργασία.
Τι θέλει η Ουάσιγκτον
Από την αμερικανική πλευρά υπάρχουν αρκετές σαφείς προτεραιότητες, η διατήρηση της Ελλάδας ως αξιόπιστου πυλώνα του ΝΑΤΟ στη νοτιοανατολική πτέρυγα, η μεγαλύτερη διείσδυση αμερικανικού LNG στην ευρωπαϊκή αγορά, η ασφάλεια κρίσιμων ενεργειακών και ψηφιακών υποδομών και η στενότερη συνεργασία σε θέματα μετανάστευσης, αντιτρομοκρατίας και ελέγχου συνόρων. Οι τελευταίοι αυτοί τομείς έχουν ήδη αναφερθεί ως μέρος της προετοιμασίας της επίσκεψης Ρούμπιο.
Η Αθήνα θέλει καθαρή αμερικανική θέση απέναντι στην Άγκυρα
Υπάρχει όμως και ένα ακόμη ζήτημα που για την Αθήνα είναι ίσως το πιο κρίσιμο: οι Ηνωμένες Πολιτείες να ξεκαθαρίσουν τη θέση τους απέναντι στις τουρκικές προκλήσεις και να στείλουν σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα ότι η σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να είναι επιλεκτική. Η Τουρκία έχει επαναφέρει το τελευταίο διάστημα δημόσιες αμφισβητήσεις για το καθεστώς ελληνικών νησιών, έχει εκδώσει NAVTEX σε περιοχές όπου η Αθήνα θεωρεί ότι έχει δικαιοδοσία και αντιδρά στην προώθηση του Great Sea Interconnector. Την ίδια στιγμή, βεβαίως, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει στείλει και διαφορετικά μηνύματα, λέγοντας πρόσφατα ότι η Τουρκία δεν είναι εχθρός της Ελλάδας αλλά γείτονας και σύμμαχος στο ΝΑΤΟ.
Ακριβώς γι’ αυτό η ελληνική πλευρά έχει κάθε λόγο να ζητήσει από την Ουάσιγκτον μια πιο καθαρή γραμμή. Δεν μπορεί οι ΗΠΑ να ζητούν από την Ελλάδα βάσεις, ενεργειακούς διαδρόμους, αμυντική συνεργασία και έναν σταθερό πυλώνα στην Ανατολική Μεσόγειο και την ίδια στιγμή, όταν η Άγκυρα ανεβάζει τους τόνους, να περιορίζονται στον ρόλο του Πόντιου Πιλάτου. Οι ΗΠΑ έχουν ασφαλώς δικά τους στρατηγικά συμφέροντα στην Τουρκία και επιδιώκουν να κρατήσουν ανοιχτή τη σχέση τους με τον Ερντογάν. Αυτό όμως, από την ελληνική οπτική, δεν μπορεί να σημαίνει ίσες αποστάσεις κάθε φορά που τίθενται ζητήματα κυριαρχικών δικαιωμάτων, διεθνούς δικαίου ή έργων ευρωπαϊκού και στρατηγικού ενδιαφέροντος.
Η Αθήνα επομένως δεν περιμένει απλώς άλλη μία δήλωση περί «διαλόγου μεταξύ δύο συμμάχων». Το πραγματικό τεστ για την επίσκεψη Ρούμπιο είναι αν η Ουάσιγκτον θα διατυπώσει με μεγαλύτερη σαφήνεια ότι οι διαφορές πρέπει να λύνονται με βάση το διεθνές δίκαιο, χωρίς απειλές και χωρίς παρεμπόδιση νόμιμων ενεργειακών ή ερευνητικών δραστηριοτήτων. Διότι μια στρατηγική σχέση δεν κρίνεται μόνο από τα F-35, τη Σούδα και τα ενεργειακά deals. Κρίνεται και από το αν ο σύμμαχος παίρνει θέση όταν η ένταση ανεβαίνει.
