Με την άμυνα, την ενέργεια και την περιφερειακή ασφάλεια στην επίσημη ατζέντα, αλλά και με πολύ ευρύτερα γεωπολιτικά ζητήματα να βρίσκονται στο παρασκήνιο, ξεκινά σήμερα στην Αθήνα το πρόγραμμα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.
Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας βρίσκεται από χθες στην ελληνική πρωτεύουσα και σήμερα στις 09:00 συναντάται στο υπουργείο Εξωτερικών με τον Γιώργο Γεραπετρίτη. Στις 09:30 προγραμματίζονται κοινές δηλώσεις και στις 10:00 ανοίγει επισήμως ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας–ΗΠΑ.
Το βασικό ερώτημα όμως δεν είναι μόνο τι θέλει να ακούσει η Αθήνα από τον Μάρκο Ρούμπιο. Είναι και τι ζητά σήμερα η Ουάσιγκτον από την Ελλάδα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες επαναξιολογούν συνολικά τη στρατιωτική τους παρουσία στην Ευρώπη και η Μέση Ανατολή παραμένει σε εξαιρετικά εύθραυστη κατάσταση.
F-35 και βαθύτερη αμυντική συνεργασία
Στο αμυντικό σκέλος οι συζητήσεις επικεντρώνονται στα F-35 που έχει παραγγείλει η Ελλάδα, αλλά και στον οπλισμό που θα συνοδεύσει τα νέα μαχητικά.
Η Αθήνα επιδιώκει πρόσβαση σε συγκεκριμένα προηγμένα όπλα αέρος-αέρος, καθώς και σε επιπλέον αμερικανικό πλεονάζον στρατιωτικό υλικό. Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης τεθωρακισμένα Stryker και γενικότερα η περαιτέρω διασύνδεση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με αμερικανικά οπλικά συστήματα.
Η επίσκεψη Ρούμπιο γίνεται άλλωστε σε μια στιγμή κατά την οποία η αμυντική σχέση Ελλάδας–ΗΠΑ έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο επιχειρησιακό βάθος σε σχέση με το παρελθόν.
Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας, η γνωστή MDCA, επιτρέπει στις αμερικανικές δυνάμεις να εκπαιδεύονται και να επιχειρούν από ελληνικό έδαφος και έχει διευρύνει σημαντικά την αμερικανική πρόσβαση σε ελληνικές εγκαταστάσεις.
Στο τραπέζι ελληνοτουρκικά και ηλεκτρική διασύνδεση
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η συγκυρία στα ελληνοτουρκικά. Η Αθήνα αναμένεται να παρουσιάσει τις ελληνικές θέσεις για τις εξελίξεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ ξεχωριστή θέση καταλαμβάνει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και η προοπτική επανέναρξης των ερευνών στον βυθό.
Το ζήτημα έχει αποκτήσει πλέον σαφή γεωπολιτική διάσταση λόγω των τουρκικών αντιδράσεων και αποτελεί ένα από τα σημεία στα οποία η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει καθαρή αμερικανική στάση.
APE MPE
Ενέργεια: Η Ελλάδα ως πύλη για την περιοχή
Η ενέργεια αποτελεί τον δεύτερο μεγάλο πυλώνα των συνομιλιών. Η Ουάσιγκτον ενδιαφέρεται για την ενίσχυση της παρουσίας αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών στην Ελλάδα, για τις έρευνες υδρογονανθράκων αλλά και για τον ρόλο της χώρας ως ενεργειακού κόμβου προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Η ενεργειακή ασφάλεια αναφέρεται επισήμως από την αμερικανική πλευρά ως ένας από τους βασικούς άξονες του Στρατηγικού Διαλόγου, μαζί με την άμυνα και την περιφερειακή ασφάλεια.
Η μεγάλη συζήτηση για τις αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη
Υπάρχει όμως ένα ακόμη θέμα που αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα. Το Πεντάγωνο πραγματοποιεί αυτή την περίοδο αναθεώρηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, όπου υπηρετούν περίπου 80.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί. Μεταξύ των σεναρίων εξετάζονται προσαρμογές ή μειώσεις δυνάμεων, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ανακοινωθεί ένα γενικευμένο σχέδιο κλεισίματος αμερικανικών βάσεων.
Αυτό όμως που έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα είναι μια τοποθέτηση του Αμερικανού υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ. Ο Χέγκσεθ έχει επικρίνει ευρωπαϊκές χώρες που κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν δεν παραχώρησαν στις ΗΠΑ την επιθυμητή πρόσβαση σε βάσεις ή δικαιώματα υπερπτήσεων και έχει συνδέσει την αναθεώρηση της αμερικανικής παρουσίας με την ανάγκη να εξασφαλίζονται τέτοιες δυνατότητες στο μέλλον. Και κάπου εδώ η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη ελληνική διάσταση.
Το δύσκολο ερώτημα για τη Σούδα
Η Σούδα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες στρατιωτικές εγκαταστάσεις των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της δυνατότητας ανεφοδιασμού και υποστήριξης αμερικανικών δυνάμεων που κινούνται προς ενεργά θέατρα επιχειρήσεων. Η ίδια η αμερικανική πλευρά έχει στο παρελθόν περιγράψει τον ρόλο της ως κρίσιμο για την ταχεία ανάπτυξη και υποστήριξη στρατιωτικών μέσων.
Το ερώτημα συνεπώς είναι συγκεκριμένο, σε περίπτωση νέας μεγάλης κλιμάκωσης της αμερικανοϊρανικής σύγκρουσης, θα ζητούσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες διευρυμένη επιχειρησιακή αξιοποίηση εγκαταστάσεων στην Ελλάδα; Και ποια θα ήταν η ελληνική απάντηση;
Δεν υπάρχει σήμερα δημόσια επιβεβαιωμένη πληροφορία ότι ο Ρούμπιο μεταφέρει στην Αθήνα συγκεκριμένο αίτημα για χρήση ελληνικών εγκαταστάσεων σε επιθετικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Το προηγούμενο, όμως, καθιστά το ερώτημα υπαρκτό.
Τον Μάρτιο η ελληνική κυβέρνηση είχε δηλώσει κατηγορηματικά ότι η Ελλάδα δεν συμμετείχε ούτε εμπλεκόταν σε επιχείρηση κατά του Ιράν. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης είχε επίσης επισημάνει ότι το καθεστώς λειτουργίας της Σούδας καθορίζεται από την ελληνοαμερικανική αμυντική συμφωνία και ότι όσα μπορούν να γίνουν από τη βάση είναι συγκεκριμένα.
Από τη βρετανική εμπειρία στην ελληνική συζήτηση
Η σημασία του ζητήματος αποτυπώνεται και στη βρετανική περίπτωση. Η RAF Fairford χρησιμοποιήθηκε από αμερικανικά βομβαρδιστικά που συμμετείχαν σε επιχειρήσεις κατά του Ιράν, όμως η βρετανική κυβέρνηση είχε θέσει περιορισμούς στην αξιοποίηση της βάσης για επιθετικές επιχειρήσεις. Οι διαφωνίες αυτές προκάλεσαν τριβές με την Ουάσιγκτον. :
Αυτό ακριβώς δείχνει και τη λεπτή γραμμή που καλούνται να διαχειριστούν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, άλλο η στρατηγική συμμαχία και η φιλοξενία αμερικανικών δυνάμεων και άλλο η άδεια χρησιμοποίησης μιας εγκατάστασης για μια συγκεκριμένη πολεμική επιχείρηση.
Τι παίρνει και τι δίνει η Ελλάδα
Γι’ αυτό η επίσκεψη Ρούμπιο δεν εξαντλείται στα F-35, στις ενεργειακές συμφωνίες ή στις δηλώσεις για τις «εξαιρετικές ελληνοαμερικανικές σχέσεις».
Για την Αθήνα υπάρχει μια ολόκληρη εξίσωση, αμερικανική στήριξη στην Ανατολική Μεσόγειο, εξοπλισμοί, ενεργειακές επενδύσεις και ελληνοτουρκικά από τη μία πλευρά, στρατιωτικές διευκολύνσεις, υποδομές και αυξημένες αμερικανικές επιχειρησιακές απαιτήσεις από την άλλη.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο ερώτημα του σημερινού Στρατηγικού Διαλόγου, πόσο βαθιά μπορεί να φτάσει η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας–ΗΠΑ και πού ακριβώς τοποθετεί η Αθήνα την κόκκινη γραμμή όταν η χρήση των ελληνικών υποδομών μπορεί να συνδέσει τη χώρα με μια πολεμική επιχείρηση στην ευρύτερη περιοχή;
