Με βαριά ατζέντα και σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο φτάνει στην Αθήνα ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ **Μάρκο Ρούμπιο, στις 6 και 7 Οκτωβρίου, για τον έκτο γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ. Η επίσκεψη έχει επιβεβαιωθεί επίσημα από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το οποίο τοποθετεί στο επίκεντρο την αμυντική συνεργασία, την ενεργειακή ασφάλεια και την περιφερειακή σταθερότητα.
Για την Αθήνα, όμως, το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο, τι ζητά συγκεκριμένα η Ελλάδα από την Ουάσιγκτον και τι είναι διατεθειμένες να δώσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες;
Γιατί μετά από χρόνια στενής αμυντικής συνεργασίας, αμερικανικής παρουσίας σε ελληνικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και αυξανόμενης ενεργειακής διασύνδεσης, η ελληνική πλευρά επιδιώκει η έννοια της «στρατηγικής σχέσης» να αποκτήσει πιο συγκεκριμένο περιεχόμενο.
Στο τραπέζι οι βάσεις και η αμυντική συνεργασία
Κεντρικό σημείο των συζητήσεων θα είναι η συνεργασία στο πλαίσιο της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας, καθώς και οι διευκολύνσεις που παρέχει η Ελλάδα στις αμερικανικές δυνάμεις.
Η Σούδα, η Αλεξανδρούπολη και οι υπόλοιπες υποδομές που έχουν ενταχθεί στον ευρύτερο σχεδιασμό των ΗΠΑ έχουν αναβαθμίσει τον γεωστρατηγικό ρόλο της Ελλάδας, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις ανακατατάξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα επιδιώκει η συνεργασία αυτή να συνοδευτεί από περαιτέρω ενίσχυση της αμυντικής σχέσης και σαφέστερη πολιτική στήριξη σε ζητήματα ασφάλειας. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο χρήσιμη είναι η Ελλάδα για τον αμερικανικό σχεδιασμό, αλλά τι στρατηγικό αντάλλαγμα αποκομίζει η ίδια.
Η Τουρκία είναι ο ελέφαντας στο δωμάτιο
Επισήμως, η επίσκεψη Ρούμπιο αφορά την αμυντική συνεργασία, την ενέργεια και την περιφερειακή ασφάλεια. Στην πράξη, όμως, δύσκολα μπορεί να υπάρξει σοβαρή συζήτηση για την Ανατολική Μεσόγειο χωρίς την Τουρκία.
Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία παραμένουν ανοικτά ζητήματα που αφορούν θαλάσσιες ζώνες, ενεργειακά έργα και τη γενικότερη τουρκική στάση στην περιοχή.
Παράλληλα, στην ελληνική ατζέντα βρίσκονται οι σχεδιασμοί για πιθανή επέκταση των χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης και οι έρευνες που συνδέονται με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, το Great Sea Interconnector.
Η Ουάσιγκτον παραδοσιακά επιδιώκει να διατηρεί ισορροπίες μεταξύ δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ και να αποφεύγει εντάσεις στο εσωτερικό της Συμμαχίας. Αυτή ακριβώς η πολιτική ισορροπιών είναι που δημιουργεί στην Αθήνα την ανάγκη για πιο συγκεκριμένες τοποθετήσεις όταν αμφισβητούνται ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Το ερώτημα προς τις ΗΠΑ: Μέχρι πού φτάνει η «στρατηγική σχέση»;
Η ελληνική πλευρά έχει κάθε λόγο να επιδιώξει ένα σαφέστερο αμερικανικό μήνυμα απέναντι σε ενέργειες που μπορούν να προκαλέσουν νέα ένταση στην περιοχή.
Η Ουάσιγκτον θέλει σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, ισχυρή παρουσία του ΝΑΤΟ, ενεργειακές διαδρομές προς την Ευρώπη και πρόσβαση σε κρίσιμες υποδομές.
Η Αθήνα από την πλευρά της θέλει η σταθερότητα αυτή να μην σημαίνει απλώς ίσες αποστάσεις κάθε φορά που προκύπτει μια ελληνοτουρκική κρίση.
Εδώ βρίσκεται και το βασικό πολιτικό ζητούμενο της επίσκεψης, αν η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας–ΗΠΑ μπορεί να μεταφραστεί και σε συγκεκριμένη διπλωματική στήριξη όταν αυτή απαιτείται.
Η ενέργεια γίνεται γεωπολιτική
Δεύτερος μεγάλος άξονας της επίσκεψης είναι η ενέργεια. Οι ΗΠΑ βλέπουν την Ελλάδα ως κρίσιμο ενεργειακό κόμβο για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ιδιαίτερα για τη μεταφορά αμερικανικού LNG προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Παράλληλα, έργα όπως η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου αποκτούν πλέον γεωπολιτική και όχι μόνο οικονομική σημασία. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει γενικά τα έργα ενεργειακής συνδεσιμότητας στην περιοχή, ενώ ταυτόχρονα προωθεί την ενίσχυση των εξαγωγών αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Για την Ελλάδα, επομένως, το ενεργειακό σκέλος της συζήτησης συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια και την περιφερειακή της θέση.
Ουκρανία και Μέση Ανατολή στην ατζέντα
Η επίσκεψη Ρούμπιο δεν περιορίζεται στα ελληνοτουρκικά. Οι εξελίξεις στην Ουκρανία, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και οι ευρύτερες ανακατατάξεις στην περιοχή αναμένεται επίσης να τεθούν στις συνομιλίες.
Η Ελλάδα έχει αποκτήσει αυξημένη σημασία για τις ΗΠΑ ως κόμβος μεταφοράς στρατιωτικού υλικού, ενεργειακών πόρων και ως παράγοντας σταθερότητας στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης. Αυτό ακριβώς ενισχύει και το ελληνικό επιχείρημα ότι η σχέση δεν πρέπει να είναι μονόδρομος.
Όχι μόνο χειραψίες και κοινές δηλώσεις
Ο έκτος Στρατηγικός Διάλογος μπορεί να επιβεβαιώσει για ακόμη μία φορά το υψηλό επίπεδο των ελληνοαμερικανικών σχέσεων. Το ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται ένα βήμα παρακάτω. Η Ελλάδα έχει προσφέρει γεωγραφία, υποδομές, στρατιωτικές διευκολύνσεις και ενεργειακή πρόσβαση. Οι ΗΠΑ έχουν αναβαθμίσει τη συνεργασία τους με την Αθήνα.
Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί είναι πόσο συγκεκριμένη γίνεται αυτή η σχέση όταν προκύπτουν τα δύσκολα.
Γιατί η επίσκεψη Ρούμπιο μπορεί εύκολα να καταλήξει σε ακόμη μία φωτογραφία με σημαίες, χαμόγελα και δηλώσεις περί «εξαιρετικών σχέσεων».
Η ουσία, όμως, θα κριθεί από κάτι πολύ πιο απλό, τι ζήτησε η Αθήνα, τι απάντησε η Ουάσιγκτον και ποιες συγκεκριμένες δεσμεύσεις θα υπάρχουν όταν κλείσουν οι πόρτες των συναντήσεων.
