Ένα σαφές πολιτικό αφήγημα προκύπτει από τα μέτρα στήριξης που ανακοίνωσε χθες ο Κυριάκος Μητσοτάκης και εξειδίκευσε το οικονομικό επιτελείο. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, το βασικό μήνυμα είναι ότι η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης αποδίδει, δημιουργεί πλεονάσματα και επιτρέπει την επιστροφή μέρους αυτής της υπεραπόδοσης στην κοινωνία, με τρόπο που παραμένει εντός των δημοσιονομικών ορίων.
Στο κέντρο της παρέμβασης βρίσκονται κοινωνικές ομάδες με υψηλή πολιτική και κοινωνική βαρύτητα. Η κυβέρνηση επιχειρεί να δείξει ότι απευθύνεται στη μεγάλη πλειονότητα των νοικοκυριών, δίνοντας έμφαση σε συνταξιούχους, ενοικιαστές, οικογένειες με παιδιά, αγρότες, οφειλέτες και μικρές επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα αντιπαραθέτει τη δική της στρατηγική με τις προτάσεις της αντιπολίτευσης, τις οποίες περιγράφει ως δημοσιονομικά επικίνδυνες.
Η πρώτη μεγάλη δεξαμενή
Κεντρικός αποδέκτης των μέτρων είναι οι συνταξιούχοι, με την κυβέρνηση να δίνει ιδιαίτερο βάρος στο μόνιμο επίδομα, το οποίο αυξάνεται στα 300 ευρώ καθαρά από 250 ευρώ. Το στοιχείο που αναδεικνύεται έντονα στο κυβερνητικό αφήγημα είναι η διεύρυνση των εισοδηματικών κριτηρίων, ώστε να καλύπτονται επιπλέον 420.000 δικαιούχοι και συνολικά 1,9 εκατομμύρια συνταξιούχοι. Από τη μία πλευρά αφορά μια κοινωνική ομάδα με ισχυρό βάρος στην εκλογική συμπεριφορά. Από την άλλη, η κυβέρνηση επιχειρεί να δείξει ότι δίνει στοχευμένη ενίσχυση σε πολίτες που έχουν πιεστεί έντονα από την ακρίβεια και το αυξημένο κόστος διαβίωσης. Η αναφορά ότι τα μέτρα καλύπτουν το 85% των συνταξιούχων άνω των 65 ετών εντάσσεται ακριβώς σε αυτή την προσπάθεια.
Ενοικιαστές και πίεση της στέγης
Δεύτερος βασικός άξονας είναι οι ενοικιαστές. Η επιστροφή του ενοικίου, η οποία θα καταβάλλεται κάθε Νοέμβριο σε περίπου 1 εκατομμύριο ενοικιαστές, παρουσιάζεται ως παρέμβαση με ευρεία κοινωνική απεύθυνση. Η κυβέρνηση επιδιώκει να απαντήσει σε ένα από τα πιο έντονα προβλήματα της καθημερινότητας, το κόστος στέγασης. Η επισήμανση ότι καλύπτεται το 86% των ενοικιαστών δείχνει ότι το Μαξίμου θέλει να περάσει το μήνυμα μιας πολιτικής με μαζικό αποτύπωμα. Πρόκειται για μια σαφή προσπάθεια προσέγγισης νοικοκυριών της μεσαίας τάξης, νεότερων ηλικιών και οικογενειών που βρίσκονται υπό πίεση λόγω των αυξημένων ενοικίων.
Οικογένειες με παιδιά
Ιδιαίτερη θέση στο πακέτο καταλαμβάνουν οι οικογένειες με προστατευόμενα τέκνα. Η έκτακτη στήριξη που προγραμματίζεται για τον Ιούνιο, με 150 ευρώ για κάθε παιδί, αφορά περίπου 1 εκατομμύριο νοικοκυριά και συνδέεται, σύμφωνα με την κυβερνητική επιχειρηματολογία, με τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης. Η κυβέρνηση επιδιώκει να δείξει ότι απευθύνεται σε οικογένειες που επιβαρύνονται καθημερινά από το κόστος διαβίωσης, από τα βασικά έξοδα του σπιτιού έως τις ανάγκες ανατροφής παιδιών. Το επιχείρημα ότι η στήριξη φτάνει στο 80% των οικογενειών με προστατευόμενα τέκνα χρησιμοποιείται για να ενισχυθεί η εικόνα μιας πολιτικής που αγγίζει τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία.
Αγρότες και περιφέρεια
Η ειδική αναφορά στους αγρότες, δείχνει ότι η κυβέρνηση θέλει να εντάξει στο σχήμα της στήριξης και την περιφέρεια, καθώς και κοινωνικές ομάδες με ιδιαίτερη σημασία για την πολιτική ισορροπία στην ελληνική περιφέρεια. Η αναφορά αυτή έχει πολιτική αξία, καθώς ενισχύει την εικόνα μιας κυβέρνησης που θέλει να δείξει ότι η αναδιανομή του δημοσιονομικού χώρου δεν περιορίζεται στα αστικά κέντρα.
Οφειλέτες και επιχειρήσεις
Ένα ακόμη βασικό ακροατήριο είναι οι οφειλέτες και οι μικρές επιχειρήσεις. Η δυνατότητα ρύθμισης οφειλών σε 72 δόσεις για ληξιπρόθεσμα χρέη έως και την 31η Δεκεμβρίου 2023 παρουσιάζεται ως μεγάλη ανάσα για όσους αναζητούν επανεκκίνηση. Σύμφωνα με το κυβερνητικό πλαίσιο, η ρύθμιση αφορά δυνητικά 1,3 εκατομμύριο φυσικά πρόσωπα και περίπου 300.000 επιχειρήσεις. Παράλληλα, η διεύρυνση του εξωδικαστικού μηχανισμού για οφειλές από 5.000 έως 10.000 ευρώ αφορά περίπου 300.000 οφειλέτες. Η κυβέρνηση επιδιώκει να εμφανιστεί ως δύναμη δεύτερης ευκαιρίας για πολίτες και επαγγελματίες που έχουν συσσωρευμένα βάρη, χωρίς να εγκαταλείπει τη γραμμή της δημοσιονομικής τάξης.
Το βασικό πολιτικό αφήγημα
Το συνολικό αφήγημα που αναδεικνύεται από κυβερνητικές πηγές είναι ότι τα μέτρα αυτά αποτελούν προϊόν μιας συνετής και αποτελεσματικής οικονομικής πολιτικής. Η κυβέρνηση αποδίδει τον δημοσιονομικό χώρο στην ανάπτυξη, στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, στην εξοικονόμηση δαπανών και στις μεταρρυθμίσεις που αυξάνουν τα δημόσια έσοδα χωρίς οριζόντια επιβάρυνση της κοινωνίας. Στην ίδια γραμμή εντάσσεται και η αναφορά ότι μόλις το 10% του επιπλέον πλεονάσματος προέρχεται από έμμεσους φόρους. Με αυτό το στοιχείο η κυβέρνηση επιχειρεί να απαντήσει στην κριτική ότι τα πλεονάσματα προκύπτουν από πίεση στην κατανάλωση και στα νοικοκυριά. Θέλει να πείσει ότι η υπεραπόδοση δεν είναι τυχαία ούτε φοροεισπρακτική, αλλά αποτέλεσμα βαθύτερης αλλαγής στον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας.
Το δίλημμα σταθερότητα ή δημοσιονομική περιπέτεια
Το δεύτερο ισχυρό στοιχείο του αφηγήματος είναι η αντιπαράθεση με την αντιπολίτευση. Το κυβερνητικό επιχείρημα λέει ότι τα νέα μέτρα εξαντλούν ουσιαστικά τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο και ότι η χώρα δεν πρόκειται να υπερβεί τα όρια δαπανών. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να οικοδομηθεί ένα καθαρό πολιτικό δίλημμα. Από τη μία πλευρά βρίσκεται, κατά την κυβερνητική γραμμή, μια πολιτική που στηρίζει τους πολίτες με βάση τις αντοχές της οικονομίας και τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Από την άλλη τοποθετούνται οι αντιπολιτευτικές προτάσεις, οι οποίες παρουσιάζονται ως ανεδαφικές, υπερκοστολογημένες και επικίνδυνες για τη δημοσιονομική σταθερότητα. Η επίκληση παραδειγμάτων όπως οι προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ, τις οποίες ο υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης κοστολόγησε άνω των 3 δισεκατομμυρίων ευρώ, καθώς και η κριτική προς το ΠΑΣΟΚ, υπηρετούν ακριβώς αυτόν τον στόχο.
Στην «καρδιά» του πολιτικού μηνύματος βρίσκεται η φράση ότι επιστρέφεται το μέρισμα της ανάπτυξης στην κοινωνία. Αυτή είναι η κεντρική πολιτική ιδέα που επιχειρεί να ενώσει όλα τα επιμέρους μέτρα. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη, η μείωση της ανεργίας, η δημιουργία άνω των 560.000 θέσεων εργασίας από το 2019, η μείωση πάνω από 83 φόρων και εισφορών και η αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους κατά 8 ποσοστιαίες μονάδες το 2025, μετατρέπονται σταδιακά σε απτό κοινωνικό όφελος.
Το αφήγημα αυτό επιδιώκει να πείσει ότι η βελτίωση των μακροοικονομικών μεγεθών δεν μένει στους δείκτες, αλλά φτάνει στους πολίτες μέσα από συγκεκριμένες παρεμβάσεις.