Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το αυξημένο ενεργειακό κόστος απαιτεί ευρωπαϊκή παρέμβαση, χωρίς όμως να υιοθετεί το αίτημα της Αθήνας για νέο και ευρύτερο πλαίσιο δημοσιονομικής ευελιξίας. Το ζήτημα αναμένεται να τεθεί στη Σύνοδο Κορυφής του Οκτωβρίου, καθώς οι ηγέτες των κρατών μελών αναζητούν απαντήσεις ενόψει του χειμώνα.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση συλλογική αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας. Με επιστολή του προς την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υποστήριξε ότι η επιβάρυνση δεν μπορεί να καλύπτεται αποκλειστικά από τους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Η ελληνική πλευρά ζητά περισσότερο δημοσιονομικό χώρο για τα κράτη μέλη, ώστε να μπορούν να χρηματοδοτούν μέτρα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς υπέρμετρη επιβάρυνση των δημόσιων οικονομικών τους. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει αναφερθεί στην ανάγκη μιας «κοινής και έγκαιρης ευρωπαϊκής αντίδρασης».
Στην πρόταση της Αθήνας περιλαμβάνεται και η αξιοποίηση μέρους των πρόσθετων φορολογικών εσόδων από τον ΦΠΑ, τα οποία αυξάνονται όταν ανεβαίνουν οι τιμές. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, ένα μέρος των εσόδων θα μπορούσε να επιστρέφει στην κοινωνία μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων στήριξης.
Η θέση της φον ντερ Λάιεν για την ενέργεια
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τοποθέτησε το ενεργειακό κόστος μεταξύ των βασικών θεμάτων της ευρωπαϊκής ατζέντας, μιλώντας στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 15ης και 16ης Οκτωβρίου.
Η πρόεδρος της Επιτροπής υπογράμμισε ότι οι λύσεις δεν μπορούν να είναι απολύτως ίδιες για όλες τις χώρες της Ένωσης, δηλώνοντας: «Δεν υπάρχει μία λύση για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση».
Η φον ντερ Λάιεν συνέδεσε αυτή τη θέση με τις σημαντικές διαφορές στο ενεργειακό μείγμα κάθε κράτους μέλους. Οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας επηρεάζονται, μεταξύ άλλων, από την εξάρτηση από το φυσικό αέριο, τον ρόλο της πυρηνικής ενέργειας και τη συμμετοχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Η αναφορά αυτή καταγράφηκε ενώ η Ελλάδα και η Ιταλία έχουν θέσει ζήτημα κοινής ευρωπαϊκής αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης. Η Κομισιόν, πάντως, δίνει έμφαση σε ένα πλαίσιο που θα επιτρέπει διαφορετικές εθνικές επιλογές, ανάλογα με τις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά κάθε αγοράς ενέργειας.
Δημοσιονομική ευελιξία και εθνικά μέτρα
Η πρόεδρος της Κομισιόν ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να προσφέρει στα κράτη μέλη «τα εργαλεία και την ευελιξία» για να διαχειριστούν τις πιέσεις της ενεργειακής κρίσης.
Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ της συνέχισης των ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών για την ενεργειακή ασφάλεια, τις διασυνδέσεις, τις ενεργειακές υποδομές και την προστασία των πιο ευάλωτων πολιτών.
Η Επιτροπή έχει ήδη παραπέμψει στην Εθνική Ρήτρα Διαφυγής ως διαθέσιμο μηχανισμό δημοσιονομικής ευελιξίας. Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει δυνατότητα πρόσθετων δαπανών υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, με συνολικό περιθώριο έως 0,6% του ΑΕΠ για την περίοδο 2026-2028.
Το συγκεκριμένο εργαλείο, ωστόσο, δεν συνιστά αποδοχή του ελληνικού αιτήματος για νέο και διευρυμένο καθεστώς δημοσιονομικής χαλάρωσης που θα χρηματοδοτεί τις παρεμβάσεις κατά της ενεργειακής ακρίβειας.
Η κοινωνική στήριξη και η Σύνοδος Κορυφής
Για τη στήριξη των καταναλωτών, η Κομισιόν προκρίνει παρεμβάσεις όπως ενεργειακά vouchers, εισοδηματική ενίσχυση και στοχευμένα φορολογικά μέτρα. Η εφαρμογή τους παραμένει κατά κύριο λόγο ευθύνη των εθνικών κυβερνήσεων.
Το ενεργειακό κόστος θα βρεθεί στο τραπέζι της Συνόδου Κορυφής του Οκτωβρίου, όπου οι «27» θα συζητήσουν τις διαθέσιμες επιλογές για την αντιμετώπιση των πιέσεων σε νοικοκυριά, επιχειρήσεις και ευρωπαϊκές οικονομίες.
