Δυναμικό παρών στις ευρωπαϊκές διεργασίες για το μέλλον του πολιτισμού έδωσε η ελληνική αντιπροσωπεία, καταθέτοντας συγκεκριμένες προτάσεις για τη θωράκιση των δημιουργών στη νέα ψηφιακή πραγματικότητα. Πιο συγκεκριμένα, η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, συμμετείχε ενεργά στις εργασίες του Άτυπου Συμβουλίου Υπουργών Πολιτισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας.
Η ατζέντα των συζητήσεων επικεντρώθηκε σε δύο εξαιρετικά κρίσιμες θεματικές ενότητες: τα πολιτιστικά δικαιώματα υπό το πρίσμα των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων και την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.
Στην τοποθέτησή της κατά την πρώτη ενότητα, η κ. Μενδώνη υπογράμμισε ότι η δημιουργία ενός πραγματικά ανθρωποκεντρικού πλαισίου για την Τεχνητή Νοημοσύνη προϋποθέτει τη λήψη συνεκτικών δημόσιων πολιτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στόχος αυτών των πολιτικών πρέπει να είναι η αυστηρή προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και η εξασφάλιση δίκαιης αμοιβής για τους δημιουργούς. Η υπουργός παρουσίασε την ελληνική στρατηγική, η οποία βασίζεται στην πρωτοποριακή αρχή του «copyright by design» (πνευματικά δικαιώματα μέσω σχεδίου) κατά την ανάπτυξη των γλωσσικών μοντέλων, ενώ συμπλήρωσε ότι η πολιτιστική και γλωσσική πολυμορφία της Ευρώπης πρέπει να αποτυπώνεται καθαρά και στις ψηφιακές βάσεις δεδομένων.
Πόλεμος στην αρχαιοκαπηλία με όπλο την τεχνολογία
Η δεύτερη ενότητα του Συμβουλίου στη Λευκωσία εστίασε στις σύγχρονες, πολυεπίπεδες απειλές που δέχεται η πολιτιστική κληρονομιά, ιδιαίτερα σε συνθήκες γεωπολιτικής αστάθειας και ένοπλων συγκρούσεων. Η Λίνα Μενδώνη επεσήμανε ότι η παγκοσμιοποίηση και ο ψηφιακός μετασχηματισμός διευκολύνουν τις μεθόδους λαθρεμπορίου, καθιστώντας αναγκαία την ενίσχυση της διαφάνειας και της πρακτικής της δέουσας επιμέλειας από την πλευρά των αγοραστών.
Η Ελλάδα, όπως εξήγησε η υπουργός, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας, έχοντας υλοποιήσει σημαντικά βήματα:
-
Ψηφιακά εργαλεία: Η χώρα διαθέτει πλέον σε πλήρη λειτουργία το ψηφιακό Εθνικό Αρχείο Μνημείων.
-
Διεθνή πρότυπα: Από τον Μάρτιο του 2025 έχει δημοσιευτεί η ελληνική Red List, ενισχύοντας τους ελέγχους προέλευσης.
-
Καινοτομία: Η χρήση προηγμένων τεχνολογιών, όπως το blockchain και η Τεχνητή Νοημοσύνη, μετασχηματίζουν ριζικά τη διαδικασία ταυτοποίησης, δημιουργώντας αδιάβλητα αρχεία ιχνηλασιμότητας ενάντια στο οργανωμένο έγκλημα.
Διεθνείς επαφές στο περιθώριο του Συμβουλίου
Κλείνοντας την παρέμβασή της, η υπουργός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη ευαισθητοποίησης της κοινωνίας των πολιτών και των επαγγελματιών της αγοράς τέχνης, με σκοπό την καλλιέργεια μιας βαθιάς κουλτούρας υπευθυνότητας και λογοδοσίας.
Η αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης αποτελεί κοινή πρόκληση για τα κράτη προέλευσης, διέλευσης και προορισμού.
Στο περιθώριο των εργασιών του Άτυπου Συμβουλίου, η κ. Μενδώνη πραγματοποίησε μια σειρά από σημαντικές διμερείς επαφές με ομολόγους της, καθώς και με τον Ευρωπαίο Επίτροπο Διαγενεακής Δικαιοσύνης, Νεολαίας, Πολιτισμού και Αθλητισμού, Γκλεν Μικάλεφ, με σκοπό τον συντονισμό των επόμενων κοινών ευρωπαϊκών δράσεων.