Η επιστροφή της Μαρίας Άνχελα Ολγκίν στην Κύπρο ανοίγει έναν νέο κύκλο διπλωματικής κινητικότητας γύρω από το Κυπριακό. Η αποστολή της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ δεν περιορίζεται στη Λευκωσία καθώς η προγραμματισμένη μετάβασή της σε Ελλάδα και Τουρκία μεταφέρει το βάρος της διαδικασίας και στις εγγυήτριες δυνάμεις, επαναφέροντας την Αθήνα σε μια εξίσωση υψηλής ευαισθησίας.
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η Ολγκίν αναμένεται να συναντήσει χωριστά στις 8 Ιουνίου τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν, με αντικείμενο τόσο την ουσία του Κυπριακού όσο και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Μετά τις επαφές στην Κύπρο, θα ταξιδέψει σε Ελλάδα και Τουρκία.
Η σειρά των επαφών έχει σημασία καθώς δείχνει. σύμφωνα με εκτιμήσεις, ότι ο ΟΗΕ επιχειρεί να μετρήσει το πραγματικό περιθώριο επανεκκίνησης και επίσης ότι καμία νέα προσπάθεια στο Κυπριακό δεν προχωρά χωρίς την πολιτική στάθμιση Αθήνας και Άγκυρας.
Το Κυπριακό επιστρέφει στο διεθνές τραπέζι
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή έχει διπλή ανάγνωση καθώς η ενεργοποίηση της Ολγκίν κρατά το Κυπριακό εντός του πλαισίου του ΟΗΕ. Αυτό εξυπηρετεί τη σταθερή ελληνική θέση υπέρ μιας λύσης στη βάση των αποφάσεων των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου.
Από την άλλη πλευρά, κάθε νέα κινητικότητα κρύβει κινδύνους μετατόπισης από τη στιγμή που η τουρκική και η τουρκοκυπριακή πλευρά έχουν επενδύσει τα τελευταία χρόνια σε ρητορική περί «κυριαρχικής ισότητας» και λύσης δύο κρατών. Μια τέτοια λογική απομακρύνει τη συζήτηση από το καθιερωμένο πλαίσιο της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας και οδηγεί σε πολιτική αναβάθμιση των τετελεσμένων της εισβολής και κατοχής.
Η Ελλάδα με αυξημένο θεσμικό βάρος
Η χρονική στιγμή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς η Ελλάδα είναι μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Αυτό προσδίδει στην Αθήνα πρόσθετο θεσμικό βάρος. Η Ελλάδα δεν εμφανίζεται μόνο ως εγγυήτρια δύναμη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Συμμετέχει και στο κορυφαίο όργανο του διεθνούς συστήματος για ζητήματα ειρήνης και ασφάλειας.
Η ιδιότητα αυτή δεν αλλάζει αυτομάτως τους συσχετισμούς. Προσφέρει όμως ένα ισχυρότερο διπλωματικό βήμα. Η Αθήνα έχει την ευκαιρία να συνδέσει το Κυπριακό με την αρχή της διεθνούς νομιμότητας, την απαγόρευση χρήσης βίας, την προστασία της κυριαρχίας και την ανάγκη σεβασμού των αποφάσεων του ΟΗΕ.
Τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης
Το πιο λεπτό σημείο της νέας προσπάθειας αφορά τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Ο Ερχιουρμάν εμφανίζεται να δίνει προτεραιότητα σε αυτά πριν από μια νέα διευρυμένη συνάντηση. Η Ολγκίν, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, θα τα θέσει στο ίδιο τραπέζι με την ουσία του Κυπριακού. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης έχουν αξία όταν υπηρετούν την καθημερινότητα, μειώνουν την ένταση και ενισχύουν το κλίμα διαλόγου. Γίνονται επικίνδυνα όταν μετατρέπονται σε παράλληλη πολιτική διαδικασία που εξισώνει την Κυπριακή Δημοκρατία με το κατοχικό μόρφωμα.
Εδώ βρίσκεται η ουσία της ελληνικής στάσης. Ναι στη διευκόλυνση της επαφής των δύο κοινοτήτων. Ναι σε πρακτικά βήματα που έχουν κοινωνικό και ανθρωπιστικό αποτύπωμα. Καμία ανοχή σε φόρμουλες που οδηγούν σε έμμεση αναγνώριση ή θεσμική αναβάθμιση του ψευδοκράτους.
Η διευρυμένη συνάντηση και το ελληνοτουρκικό περιβάλλον
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης επιδιώκει νέα διευρυμένη συνάντηση για το Κυπριακό, με συμμετοχή των πλευρών, της Ελλάδας, της Τουρκίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και του ΟΗΕ. Το ζητούμενο για τη Λευκωσία είναι η επανέναρξη των συνομιλιών. Το ζητούμενο για την Αθήνα είναι να μη χαθεί το πλαίσιο μέσα στη διαδικασία.
Η παρουσία της Τουρκίας σε κάθε τέτοια συζήτηση δημιουργεί μια δύσκολη ισορροπία. Η Άγκυρα θα επιδιώξει να μεταφέρει στο τραπέζι τη δική της ανάγνωση περί δύο πλευρών με ίσο διεθνές καθεστώς. Η ελληνική διπλωματία υπενθυμίζει διαχρονικά ότι το Κυπριακό αφορά κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό κατοχή τμήματος της επικράτειάς του από τουρκικά στρατεύματα, μετά από εισβολή.