Το Abeille Marengo συνεχίζει τις βυθομετρήσεις για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου χωρίς επιχειρησιακή παρεμπόδιση. Η Άγκυρα απέφυγε την ένταση στη θάλασσα, αλλά επιμένει ότι οι εργασίες πραγματοποιούνται με τη συγκατάθεσή της. Η Αθήνα απορρίπτει τον ισχυρισμό και υπογραμμίζει ότι δεν ζητήθηκε τουρκική άδεια. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η απρόσκοπτη συνέχιση των ερευνών αρκεί για να αποτρέψει την παγίωση μιας νέας τουρκικής διεκδίκησης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η πρώτη δοκιμασία στην περιοχή της Κάσου και της Καρπάθου ολοκληρώθηκε χωρίς την κρίση που πολλοί φοβούνταν. Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo πραγματοποιεί τις προγραμματισμένες βυθομετρικές έρευνες για το έργο Great Sea Interconnector (GSI), ενώ η τουρκική φρεγάτα Gökova παρακολουθεί τις κινήσεις του από απόσταση, χωρίς να επιχειρεί να διακόψει τις εργασίες.
Ωστόσο, η απουσία επιχειρησιακής παρεμπόδισης δεν σημαίνει και υποχώρηση των τουρκικών διεκδικήσεων. Αντιθέτως, η Άγκυρα επιχειρεί να διαμορφώσει τη δική της διπλωματική και νομική αφήγηση, σύμφωνα με την οποία η πραγματοποίηση των ερευνών συνδέεται με τη συγκατάθεση της Τουρκίας.
Εδώ βρίσκεται η ουσία της αντιπαράθεσης. Η Αθήνα επιδιώκει να αποδείξει στην πράξη ότι μπορεί να πραγματοποιήσει τις προβλεπόμενες εργασίες στη θαλάσσια περιοχή που θεωρεί ότι υπάγεται στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, χωρίς να αναγνωρίζει τουρκική αρμοδιότητα αδειοδότησης. Η Άγκυρα, από την πλευρά της, επιδιώκει να καταγράψει ότι το έργο εξελίσσεται υπό το πρίσμα των δικών της αξιώσεων. Έτσι, ενώ στη θάλασσα δεν σημειώθηκε κλιμάκωση, η διπλωματική αντιπαράθεση παραμένει ανοιχτή.
Η μάχη του ασυρμάτου και η απάντηση της ελληνικής φρεγάτας
Το πρώτο επεισόδιο καταγράφηκε την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, όταν το Abeille Marengo εισήλθε σε διεθνή ύδατα νοτίως της Κάσου και ανατολικά της Καρπάθου, ακολουθώντας τις συντεταγμένες που προβλέπει η ελληνική NAVTEX.
Η τουρκική φρεγάτα Gökova εξέπεμψε μέσω ασυρμάτου μήνυμα, επαναλαμβάνοντας τον ισχυρισμό ότι το ερευνητικό πλοίο δραστηριοποιείται σε περιοχή τουρκικής υφαλοκρηπίδας και ότι διαθέτει τη συγκατάθεση της Άγκυρας για να συνεχίσει.
Ακολούθησε η απάντηση της ελληνικής φρεγάτας Λήμνος, η οποία υπογράμμισε ότι οι εργασίες πραγματοποιούνται βάσει της ελληνικής NAVTEX, σε θαλάσσια περιοχή στην οποία η Ελλάδα ασκεί τα δικαιώματα που απορρέουν από την υφαλοκρηπίδα της. Το επεισόδιο περιορίστηκε σε αυτή την ανταλλαγή μηνυμάτων.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η τουρκική φρεγάτα παρέμενε σε απόσταση περίπου 22 έως 24 ναυτικών μιλίων, χωρίς νέα επικοινωνία ή προσπάθεια φυσικής παρεμπόδισης. Το γεγονός έχει επιχειρησιακή σημασία. Σε αντίθεση με την ένταση που είχε καταγραφεί στην ίδια περιοχή το καλοκαίρι του 2024, αυτή τη φορά οι έρευνες ξεκίνησαν και συνεχίζονται.
Δεν απαντά, ωστόσο, στο ερώτημα εάν η Τουρκία έχει εγκαταλείψει την προσπάθεια αμφισβήτησης της ελληνικής δικαιοδοσίας. Οι κινήσεις της δείχνουν ότι η διαφωνία παραμένει.
Η τουρκική «συγκατάθεση» και η διαφορά από την άδεια
Η σημαντικότερη πτυχή της υπόθεσης δεν βρίσκεται μόνο στις κινήσεις των πολεμικών πλοίων, αλλά στις διατυπώσεις των διπλωματικών εγγράφων.
Η τουρκική NAVTEX 1127/26 αναφέρει ότι οι έρευνες του γαλλικού πλοίου πραγματοποιούνται κατά μήκος διαδρομών που έχουν συντονιστεί με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές και έχουν λάβει τη συγκατάθεσή τους. Παράλληλα, η Άγκυρα επαναλαμβάνει ότι η περιοχή εμπίπτει στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, επικαλούμενη τις μονομερείς συντεταγμένες που έχει γνωστοποιήσει στα Ηνωμένα Έθνη.
Η Αθήνα απορρίπτει αυτή την ερμηνεία. Η κυβερνητική θέση είναι ότι αίτημα αδειοδότησης υποβλήθηκε αποκλειστικά στις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές και ότι ουδέποτε ζητήθηκε άδεια από την Τουρκία.
Υπάρχει όμως μια διαφορά που αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία: άλλο η επίσημη αδειοδότηση, άλλο η διπλωματική ενημέρωση και άλλο η μονομερής δήλωση συγκατάθεσης από μια χώρα που διεκδικεί δικαιοδοσία.
Το γεγονός ότι η Τουρκία δηλώνει πως συναινεί στις έρευνες δεν αποδεικνύει ότι η Ελλάδα ή η Γαλλία αναγνώρισαν δικαίωμά της να τις εγκρίνει. Και σαφώς σε αυτήν την φάση έχουμε αναδίπλωση της Άγκυρας από την απαίτηση αδειοδότησης στην… συγκατάθεση. Από την άλλη πλευρά, η επιμονή της Άγκυρας να χρησιμοποιεί αυτή τη διατύπωση επιτρέπει στην τουρκική διπλωματία να υποστηρίζει δημοσίως ότι οι δραστηριότητες στην περιοχή πραγματοποιούνται με τη δική της συναίνεση.
Το ερώτημα, επομένως, είναι εάν πρόκειται απλώς για έναν επικοινωνιακό χειρισμό ή για μια προσπάθεια δημιουργίας διπλωματικού προηγουμένου που θα αξιοποιηθεί σε μελλοντικές έρευνες.
Το γαλλικό παρασκήνιο και η ρηματική διακοίνωση
Καθοριστικό ρόλο στην αποκλιμάκωση φαίνεται ότι διαδραμάτισαν οι επαφές Παρισιού και Άγκυρας, πριν από την έναρξη των εργασιών.
Η Γαλλία προχώρησε σε ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία, ενημερώνοντας για τις σχεδιαζόμενες δραστηριότητες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου.
Σύμφωνα με το περιεχόμενο που έχει μεταδοθεί, η γαλλική πλευρά διευκρίνισε ότι η ενημέρωση πραγματοποιείται για λόγους διπλωματικής αβροφροσύνης, χωρίς σχετική νομική υποχρέωση και χωρίς να συνιστά τοποθέτηση επί των διαφιλονικούμενων θαλάσσιων δικαιωμάτων.
Τουρκικές διπλωματικές πηγές, αντίθετα, υποστηρίζουν ότι η Άγκυρα απάντησε στις 10 Νοεμβρίου με δική της διακοίνωση, μέσω της οποίας γνωστοποίησε τη συγκατάθεσή της.
Αυτή η διαφορετική περιγραφή της ίδιας διπλωματικής αλληλουχίας βρίσκεται στον πυρήνα της διαφωνίας.
Η γαλλική πλευρά, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, χαρακτηρίζει την κίνησή της απλή ενημέρωση. Η Τουρκία την εντάσσει σε μια διαδικασία συνεννόησης που παρουσιάζει ως επιβεβαίωση της αρμοδιότητάς της. Η δημοσιοποίηση ή η πλήρης γνωστοποίηση των εγγράφων είναι κρίσιμη για να διαπιστωθεί ποιες ακριβώς διατυπώσεις χρησιμοποιήθηκαν και εάν επιδέχονται διαφορετικές ερμηνείες.
Δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι δεν ζητήθηκε άδεια. Χρειάζεται να γνωρίζουμε και πώς περιγράφεται η περιοχή, ποια δικαιώματα επιφυλάσσονται οι εμπλεκόμενες χώρες και εάν υπάρχει οποιαδήποτε αναφορά σε συντονισμό των ερευνών. Αυτές οι λεπτομέρειες έχουν σημασία πολύ μεγαλύτερη από μια πρόσκαιρη διπλωματική εντύπωση.
Το στοίχημα της συνέχειας και η σκιά του 2024
Η σημασία των ερευνών υπερβαίνει την παρούσα διπλωματική αντιπαράθεση. Το Great Sea Interconnector αποτελεί ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή σύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο, με αρχικό σχεδιασμό μεταφορικής ικανότητας 1.000 MW.
Το 2024, οι εργασίες στην περιοχή της Κάσου είχαν βρεθεί στο επίκεντρο σοβαρής ελληνοτουρκικής έντασης. Η σημερινή συνέχισή τους χωρίς φυσική παρεμπόδιση αποτελεί μια ουσιαστική διαφοροποίηση. Δεν συνεπάγεται, όμως, ότι έχουν εκλείψει οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι ή ότι διασφαλίστηκε οριστικά η ολοκλήρωση του έργου. Το πραγματικό τεστ θα είναι η ολοκλήρωση των προβλεπόμενων ερευνών, η μετάβαση στα επόμενα τμήματα της διαδρομής και, τελικά, η δυνατότητα πόντισης του καλωδίου χωρίς να απαιτηθεί διαδικασία που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αναγνώριση πρόσθετης τουρκικής δικαιοδοσίας.
Ποιος κέρδισε την πρώτη μάχη;
Η απάντηση εξαρτάται από το ποιο πεδίο εξετάζει κανείς. Σε επιχειρησιακό επίπεδο, οι έρευνες προχωρούν βάσει του ελληνικού σχεδιασμού, χωρίς να έχει αναφερθεί φυσική παρεμπόδιση από την Τουρκία.
Σε διπλωματικό επίπεδο, όμως, η Άγκυρα εξακολουθεί να προβάλλει τις αξιώσεις της, χρησιμοποιώντας τη δική της NAVTEX, τη ρηματική διακοίνωση και την παρουσία πολεμικού πλοίου. Αυτά είναι δύο διαφορετικά δεδομένα που δεν πρέπει να συγχέονται.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά πλέον και η σημερινή ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη. Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, προβλέπεται παρουσίαση του περιεχομένου της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης, χωρίς παράδοση αντιγράφου.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι συζητήθηκε μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας, αλλά και ποια ακριβώς γνώση είχε η Αθήνα για τις διπλωματικές επαφές και τις εκατέρωθεν διατυπώσεις.
Το γεγονός ότι ένα ερευνητικό πλοίο μπορεί να συνεχίζει τις εργασίες του είναι ουσιώδες. Εξίσου ουσιώδες είναι, ωστόσο, να μην παγιωθεί η εντύπωση ότι για κάθε μελλοντική δραστηριότητα στην ίδια περιοχή απαιτείται προηγούμενη συνεννόηση με την Τουρκία. Η πρώτη φάση των ερευνών δείχνει ότι μπορεί να αποφευχθεί μια νέα κρίση στην Κάσο. Το εάν αυτή η αποκλιμάκωση συνδυάζεται με τη διαφύλαξη των ελληνικών δικαιωμάτων θα κριθεί από τη συνέχεια του έργου, τα διπλωματικά έγγραφα και τη στάση που θα τηρηθεί στις επόμενες επιχειρησιακές φάσεις.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι απλώς να περάσει ένα ερευνητικό πλοίο από την Κάσο. Είναι να ολοκληρωθεί η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, χωρίς οι μονομερείς διεκδικήσεις της Άγκυρας να μετατραπούν σε προϋπόθεση για την υλοποίησή της.
