Η Τουρκία δεν βρέθηκε ονομαστικά στο επίκεντρο της κοινής συνέντευξης Τύπου του Γιώργου Γεραπετρίτη και του o, βρέθηκε όμως στο φόντο μιας σειράς τοποθετήσεων με σαφές γεωπολιτικό περιεχόμενο. Το Κυπριακό, η απόρριψη κάθε αναθεωρητικής απειλής, η στρατηγική σχέση της Ελλάδας με το Ισραήλ, το σχήμα 3+1 με Κύπρο και Ηνωμένες Πολιτείες, τα ενεργειακά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο και η αναβάθμιση της Ελλάδας σε «πάροχο ασφαλείας» συνέθεσαν ένα πλέγμα μηνυμάτων που αφορά άμεσα και την Άγκυρα.
Ιδιαίτερη σημασία είχε και η στάση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών. Ο Μάρκο Ρούμπιο απέφυγε συνειδητά να κατονομάσει τις χώρες που εμπλέκονται σε ορισμένα από τα πιο ευαίσθητα περιφερειακά ζητήματα. Την ίδια στιγμή, όμως, δήλωσε ξεκάθαρα ότι η Ουάσιγκτον θέλει να επιτύχουν τα ενεργειακά έργα που συζητήθηκαν και χαρακτήρισε την Ελλάδα ισχυρό σύμμαχο και εξαιρετικό εταίρο.
Κυπριακό: Η αναφορά στην «παράνομη κατοχή»
Το πρώτο και σαφέστερο μήνυμα ήρθε από τον Γιώργο Γεραπετρίτη μέσω του Κυπριακού. Ο υπουργός Εξωτερικών τόνισε ότι «Η Κύπρος αποτελεί ένα αναπόσπαστο μέρος της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου» και έθεσε εκ νέου το πλαίσιο μέσα στο οποίο η Αθήνα θεωρεί ότι πρέπει να αναζητηθεί λύση.
Όπως ανέφερε, είναι «αναγκαία η εξεύρεση λύσης για την επανένωση του νησιού στο πλαίσιο των αποφάσεων και ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για τον τερματισμό της παράνομης κατοχής».
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση έγινε παρουσία του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας και συνδέθηκε άμεσα από τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών με το Διεθνές Δίκαιο, τον διάλογο και τη διπλωματία.
«Αποτροπή κάθε αναθεωρητικής απόπειρας ή απειλής»
Ακόμη πιο άμεση ως προς το ευρύτερο περιφερειακό μήνυμα ήταν η αναφορά του Γιώργου Γεραπετρίτη στον αναθεωρητισμό. Ο υπουργός μίλησε για την ανάγκη να αποτρέπεται «σταθερά οποιαδήποτε αναθεωρητική απόπειρα ή απειλή», τοποθετώντας ως πυξίδα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής το Διεθνές Δίκαιο.
Η Τουρκία δεν κατονομάστηκε στη συγκεκριμένη αποστροφή. Ωστόσο, η αναφορά αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω του πλαισίου μέσα στο οποίο έγινε: Κυπριακό, Ανατολική Μεσόγειος, κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα, ασφάλεια και περιφερειακές ισορροπίες.
Η Ελλάδα ως «πάροχος ασφαλείας»
Ένα ακόμη μήνυμα που αφορά τις νέες ισορροπίες στην περιοχή ήταν η επιμονή του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών στον αναβαθμισμένο στρατηγικό ρόλο της χώρας.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα «έχει καταστεί πλέον και πάροχος ασφαλείας για άλλες χώρες», αναδεικνύοντας την παρουσία της χώρας στις διεθνείς επιχειρήσεις, τον ρόλο της στην Ερυθρά Θάλασσα και τη στενή συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η Σούδα, η Αλεξανδρούπολη και τα F-35, τα οποία παρουσιάστηκαν ως στοιχεία μιας αμυντικής σχέσης Αθήνας – Ουάσιγκτον που έχει αποκτήσει μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος.
Από την πλευρά του, ο Μάρκο Ρούμπιο χαρακτήρισε την Ελλάδα «έναν αληθή και ισχυρό σύμμαχο στο ΝΑΤΟ», υπογραμμίζοντας ότι η χώρα κατανοεί τη σημασία του επιμερισμού των ευθυνών και συνεργάζεται με τους εταίρους της για την αντιμετώπιση κοινών απειλών.
Ελλάδα – Ισραήλ και 3+1
Ξεχωριστό ενδιαφέρον είχε η συζήτηση για τις σχέσεις Ελλάδας – Ισραήλ, ακριβώς επειδή τέθηκε ερώτηση στον Γιώργο Γεραπετρίτη για το γεγονός ότι η συγκεκριμένη σχέση «ενοχλεί κάποιον γείτονα». Ο υπουργός δεν μπήκε σε αντιπαράθεση με την Τουρκία και δεν την κατονόμασε. Επανέλαβε, όμως, τη θέση ότι η Ελλάδα ακολουθεί στάση αρχής στα πεδία των ένοπλων συγκρούσεων, με βάση τον σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο.
Νωρίτερα είχε χαρακτηρίσει τη σχέση με το Ισραήλ στρατηγική και είχε επαναφέρει στο προσκήνιο την πρωτοβουλία 3+1 Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ – ΗΠΑ. Η σημασία του σχήματος είναι πλέον ευρύτερη από την αρχική ενεργειακή του διάσταση, καθώς η Αθήνα το αντιμετωπίζει ως γεωπολιτικό πλαίσιο συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ρούμπιο: «Θέλουμε να επιτύχουν αυτά τα έργα»
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της αμερικανικής τοποθέτησης ήρθε όταν ο Μάρκο Ρούμπιο ρωτήθηκε για τα ενεργειακά έργα και τις περιφερειακές ισορροπίες που τα συνοδεύουν. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών τόνισε τη σημασία της ύπαρξης «διαφοροποιημένων αγωγών και διαφοροποιημένων οδών», επισημαίνοντας ότι οι τελευταίες διεθνείς κρίσεις απέδειξαν πόσο επικίνδυνη μπορεί να γίνει η εξάρτηση από περιορισμένες ενεργειακές διαδρομές.
Και στη συνέχεια διατύπωσε καθαρά την αμερικανική θέση: «Εμείς θέλουμε να επιτύχουν αυτά τα έργα».
Η φράση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο Ρούμπιο συνέδεσε τα έργα αυτά με την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας, των Ηνωμένων Πολιτειών και της ευρύτερης περιοχής.
«Δεν θα αναφερθώ σε ονόματα»
Ο επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ωστόσο, σταμάτησε εκεί όταν η συζήτηση άγγιξε τις άλλες χώρες που εμπλέκονται στις περιφερειακές ισορροπίες. «Κάποια από αυτά που με ρωτήσατε σχετίζονται με λεπτές καταστάσεις που εμπεριέχουν και συμπεριλαμβάνουν και άλλες χώρες. Δεν θα αναφερθώ σε ονόματα», είπε.
Ο Ρούμπιο εξήγησε ότι τέτοια ζητήματα είναι προτιμότερο να αντιμετωπίζονται μέσω της διπλωματίας και στα κατάλληλα φόρα. «Θέλουμε να είμαστε διαφανείς, αλλά υπάρχουν πράγματα που καλύτερα να μην αποτελούν αντικείμενο διαλόγου σε συνεντεύξεις Τύπου», πρόσθεσε.
Η επιλογή του είναι χαρακτηριστική της ισορροπίας που επιχείρησε να κρατήσει η αμερικανική πλευρά: Στήριξη στην επιτυχία των ενεργειακών σχεδιασμών και στην αναβαθμισμένη συνεργασία με την Ελλάδα, χωρίς δημόσια αντιπαράθεση με τρίτες χώρες.
Το ενεργειακό αποτύπωμα και το αμερικανικό LNG
Στο ίδιο κάδρο εντάσσεται η ιδιαίτερη έμφαση που έδωσαν και οι δύο πλευρές στην ενεργειακή συνεργασία.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε ότι αυτή έχει φτάσει σε «πρωτόγνωρο επίπεδο», χαρακτηρίζοντας τον Κάθετο Διάδρομο «ραχοκοκαλιά» για τη μεταφορά αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη.
Ο Ρούμπιο από την πλευρά του μίλησε για περαιτέρω αύξηση των εισαγωγών αμερικανικού LNG και για ανάπτυξη των υποδομών και των ενεργειακών διαδρόμων.
Η ενίσχυση της Ελλάδας ως ενεργειακής πύλης προς τα Βαλκάνια και την ευρωπαϊκή αγορά προσθέτει ακόμη μία διάσταση στον ρόλο της χώρας στην περιοχή, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ενεργειακές διαδρομές συνδέονται άμεσα με τη γεωπολιτική και την ασφάλεια.
Η Τουρκία δεν κατονομάστηκε, αλλά τα μηνύματα ήταν συγκεκριμένα
Από την κοινή παρουσία Γεραπετρίτη και Ρούμπιο δεν προέκυψε κάποια ευθεία αμερικανική προειδοποίηση προς την Τουρκία. Και αυτή είναι μια κρίσιμη διάκριση.
Προέκυψε, όμως, μια σειρά σαφών θέσεων: Στήριξη στον ρόλο της Ελλάδας ως ισχυρού συμμάχου στο ΝΑΤΟ και περιφερειακού πυλώνα ασφάλειας, επιμονή στην επιτυχία των ενεργειακών έργων, αναβάθμιση του σχήματος Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ – ΗΠΑ και, από την ελληνική πλευρά, ξεκάθαρες αναφορές στον τερματισμό της παράνομης κατοχής στην Κύπρο και στην αποτροπή κάθε αναθεωρητικής απόπειρας ή απειλής.
Η Άγκυρα μπορεί να μην ακούστηκε ονομαστικά στις συγκεκριμένες αποστροφές, όμως αρκετά από τα ζητήματα που τέθηκαν αφορούν ευθέως το γεωπολιτικό πεδίο στο οποίο Ελλάδα και Τουρκία συναντώνται — και συχνά διαφωνούν — στην Ανατολική Μεσόγειο.
