Στη Νέα Υόρκη ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φόρεσε ξανά το κοστούμι της αποκλιμάκωσης. «Η Τουρκία δεν είναι εχθρός της Ελλάδας, είναι γείτονας και σύμμαχος υπό την ομπρέλα του ΝΑΤΟ», δήλωσε, ενώ για τις σχέσεις της Ελλάδας με το Ισραήλ σημείωσε ότι οι διμερείς σχέσεις κάθε χώρας αποτελούν δική της επιλογή και δεν συνιστούν από μόνες τους απειλή για την Τουρκία.
Η Αθήνα αναγνώρισε αμέσως τη μεταβολή στον τόνο. Ανώτατη κυβερνητική πηγή σημείωσε ότι οι δηλώσεις του Τούρκου προέδρου κινούνται «σε διαφορετική κατεύθυνση» από όσα είχαν ακουστεί το προηγούμενο διάστημα, προσθέτοντας όμως ότι η ένταση πρέπει πράγματι να μειωθεί.
Μόνο που στις ελληνοτουρκικές σχέσεις υπάρχει εδώ και χρόνια ένα μικρό πρόβλημα, άλλο οι λέξεις και άλλο ο χάρτης.
Γιατί την ώρα που ο Ερντογάν μιλά για γείτονες και συμμάχους, η Άγκυρα δεν έχει αποσύρει τις πάγιες αμφισβητήσεις της στο Αιγαίο. Τις προηγούμενες εβδομάδες επανέφερε ζητήματα αποστρατιωτικοποίησης νησιών, εξέδωσε NAVTEX για περιοχές που η Αθήνα θεωρεί ότι υπάγονται σε ελληνική αρμοδιότητα και έστειλε το ερευνητικό «TÜBİTAK Marmara» νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου.
Η πραγματική δοκιμασία λέγεται καλώδιο
Γι’ αυτό και το επόμενο σοβαρό τεστ δεν θα γίνει σε κάποια αίθουσα του ΟΗΕ. Θα γίνει στη θάλασσα. Η επανέναρξη των ερευνών για το Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, αναμένεται εντός των επόμενων μηνών και πιθανότατα πριν από το τέλος του έτους. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι η Ελλάδα δεν θεωρεί πως απαιτείται τουρκική άδεια για τις σχετικές εργασίες και ότι η έκδοση NAVTEX αποτελεί ζήτημα ασφάλειας της ναυσιπλοΐας και αρμοδιότητας του κράτους που έχει τη σχετική δικαιοδοσία.
Και εδώ η υπόθεση παύει να είναι απλώς ενεργειακή. Γίνεται ζήτημα άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων. Η Τουρκία επιμένει ότι έχει λόγο σε δραστηριότητες που πραγματοποιούνται σε περιοχές τις οποίες εντάσσει στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και στη λογική της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η ελληνική πλευρά απορρίπτει αυτή την αξίωση, ιδιαίτερα όπου υπάρχει ήδη οριοθετημένη ελληνική ΑΟΖ βάσει της συμφωνίας Ελλάδας–Αιγύπτου. Άρα το ερώτημα είναι πολύ συγκεκριμένο, τι θα συμβεί όταν το ερευνητικό πλοίο βγει για δουλειά;**
NAVTEX εναντίον NAVTEX
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη επειδή η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στο καλώδιο. Η Τουρκία έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα NAVTEX για να προβάλλει τις θέσεις της περί αρμοδιότητας σε θαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου. Η Ελλάδα απαντά με αντι-NAVTEX, υποστηρίζοντας ότι οι τουρκικές αγγελίες είναι παράτυπες και ότι μόνο οι ελληνικοί σταθμοί έχουν σχετική αρμοδιότητα στις συγκεκριμένες περιοχές.
Τον Σεπτέμβριο, μάλιστα, το «Ocean Link» επανήλθε στο Αιγαίο για εργασίες συντήρησης υποθαλάσσιου καλωδίου κατόπιν ελληνικής NAVTEX, σε μια περιοχή όπου και στο παρελθόν είχαν υπάρξει ελληνοτουρκικές τριβές. Αυτό δείχνει πόσο εύκολα ένα τεχνικό έργο μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικοστρατιωτικό επεισόδιο.
Δύο Τουρκίες ή μία τακτική;
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν ο Ερντογάν μπορεί να μιλήσει ήπια. Μπορεί. Το έχει κάνει πολλές φορές. Το ερώτημα είναι αν η Άγκυρα είναι έτοιμη να μεταφέρει αυτή την αποκλιμάκωση και στο πεδίο των διεκδικήσεων.
Γιατί δεν μπορεί για πολύ να συνυπάρχει η φράση «είμαστε σύμμαχοι» με τη διατήρηση αξιώσεων για αποστρατιωτικοποίηση νησιών, αμφισβήτηση αρμοδιότητας έκδοσης NAVTEX και παρεμβάσεις σε ενεργειακά έργα που η Αθήνα θεωρεί ότι εμπίπτουν στα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Η ελληνική πλευρά, από την άλλη, επιμένει ότι επιδιώκει διάλογο αλλά αναγνωρίζει ως βασική διαφορά με την Τουρκία την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ και δεν αποδέχεται διεύρυνση της ατζέντας των διαφορών.
Η ώρα της αλήθειας
Έτσι, το Great Sea Interconnector αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία από τα χιλιόμετρα καλωδίου που θα ποντιστούν στον βυθό. Θα είναι μια δοκιμή για το αν τα λεγόμενα «ήρεμα νερά» σημαίνουν πράγματι ότι οι δύο χώρες μπορούν να διαχειριστούν τις διαφορές τους χωρίς κρίσεις ή αν απλώς έχουν συμφωνήσει προσωρινά να μη σηκώνουν τα κύματα.
Για τον Ερντογάν θα είναι η στιγμή να αποδείξει εάν το «η Ελλάδα είναι σύμμαχος και όχι εχθρός» ήταν αλλαγή πολιτικής ή απλώς αλλαγή λεξιλογίου στη Νέα Υόρκη. Και για την Αθήνα θα είναι εξίσου σημαντικό τεστ.
Γιατί οι κυριαρχικές αρμοδιότητες δεν κρίνονται μόνο στις ανακοινώσεις του υπουργείου Εξωτερικών. Κρίνονται όταν έρθει η ώρα να ασκηθούν.
Στη Νέα Υόρκη μπορεί να μιλούν για ήρεμα νερά. Στο Αιγαίο, όμως, το καλώδιο θα δείξει πόσο βαθιά είναι πραγματικά αυτή η ηρεμία.