Έναν μήνα μετά την επίσημη επανεμφάνισή του στο πολιτικό προσκήνιο, ο Αλέξης Τσίπρας γίνεται μια από τις σταθερές του πολιτικού συστήματος. Η νέα δημοσκόπηση της Real Polls για το Protagon, που διεξήχθη το τριήμερο 20 έως 22 Ιουνίου σε δείγμα 1.537 πολιτών και δημοσιοποιήθηκε χθες, αποτυπώνει με τον πιο εύγλωττο τρόπο αυτή την πραγματικότητα. Στην εκτίμηση ψήφου η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη ανεβαίνει στο 21,4%, με τη διαφορά από τη Νέα Δημοκρατία να συμπιέζεται σε μονοψήφιο ποσοστό, στις 6,9 μονάδες. Στην πρόθεση ψήφου η ΕΛ.Α.Σ. καταγράφεται στο 18,2%, από 14,1% τον Μάιο, μια άνοδος τεσσάρων μονάδων μέσα σε τριάντα ημέρες που κανένα άλλο κόμμα δεν πλησιάζει.
Οι δημοσκοπήσεις συγκλίνουν στην ίδια εικόνα
Το κρίσιμο εδώ δεν είναι η μεμονωμένη μέτρηση, που πάντα σηκώνει την επιφύλαξη ότι μια εταιρεία μπορεί να αποκλίνει από τον μέσο όρο. Είναι η σύγκλιση. Η Interview, στην έρευνά της για το Politic που δημοσιοποιήθηκε στις 23 Ιουνίου, δείχνει την ΕΛ.Α.Σ. δεύτερη με 14,5% στην πρόθεση ψήφου, ενισχυμένη κατά 1,7 μονάδες, μετατρέποντας την οριακή διαφορά του Μαΐου από το ΠΑΣΟΚ σε καθαρό προβάδισμα. Τέσσερις διαδοχικές μετρήσεις της ίδιας της Interview, από τον Μάιο μέχρι σήμερα, επίσης συνθέτουν ένα καθαρό αφήγημα ότι η ΕΛ.Α.Σ. εδραιώνεται ως δεύτερη δύναμη.
Οι μετακινήσεις ψηφοφόρων που τροφοδοτούν την άνοδο
Η εξήγηση της ανόδου βρίσκεται πρώτα απ’ όλα στους πίνακες ροών, και είναι λιγότερο μυστηριώδης απ’ όσο θα νόμιζε κανείς ή από τις διάφορες θεωρίες δημοσκοπικής συνωμοσίας. Ο κ. Τσίπρας δεν κερδίζει νέους ψηφοφόρους από το πουθενά, ανασυγκροτεί ένα ακροατήριο που είχε μείνει ορφανό. Η Real Polls καταγράφει ότι η ΕΛ.Α.Σ. συγκεντρώνει την πλειονότητα όσων ψήφισαν ΣΥΡΙΖΑ το 2023, τραβώντας παράλληλα τμήματα από την Πλεύση Ελευθερίας, το ΜέΡΑ25 και τον χώρο της αποχής. Η ALCO είχε δώσει το ίδιο μοτίβο με ακρίβεια, το 56% όσων επιλέγουν την ΕΛ.Α.Σ. είχαν ψηφίσει το κόμμα της Κουμουνδούρου, ενώ προστίθεται ένα 8% από το ΠΑΣΟΚ και ένα 7% από το ΜέΡΑ25. Η Pulse ανέβαζε το ποσοστό της παλιάς εκλογικής βάσης που επιστρέφει στον Τσίπρα στο 55%. Με άλλα λόγια, το κενό που άφησε η αποδόμηση του ΣΥΡΙΖΑ, ένας ολόκληρος κεντροαριστερός και αριστερός χώρος που έμεινε χωρίς στέγη, βρίσκει τώρα έναν φυσικό αποδέκτη.
Η προσωπική δυναμική υπερισχύει του προγράμματος
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο στρώμα, που εξηγεί γιατί η άνοδος έχει βάθος. Η ALCO ρώτησε τους ψηφοφόρους της ΕΛ.Α.Σ. γιατί τη στηρίζουν, και η απάντηση είναι ενδεικτική αυτής της τάσης. Το 39% λέει ότι θεωρεί τον Τσίπρα έντιμο και το 33% ότι τον εμπιστεύεται ως πρόσωπο, ενώ μόλις το 8% επικαλείται συμφωνία με τις θέσεις του κόμματος. Η δυναμική, δηλαδή, είναι προσωποκεντρική και όχι προγραμματική, στηρίζεται στο κεφάλαιο εμπιστοσύνης ενός πρώην πρωθυπουργού σε μια συγκυρία όπου το 46,8% των πολιτών, σύμφωνα με τη Real Polls, ζητάει πολιτική αλλαγή. Δεν είναι τυχαίο ότι στην ίδια έρευνα το 31,9% του εκλογικού σώματος προβλέπει ότι η ΕΛ.Α.Σ. θα είναι το δεύτερο κόμμα στις εκλογές, έναντι μόλις 18,8% για το ΠΑΣΟΚ. Η ALCO τον κατατάσσει πρώτο στο ερώτημα ποιος είναι ο πιο δύσκολος αντίπαλος για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, με 25%.
Το ΠΑΣΟΚ μένει στάσιμο και η Καρυστιανού υποχωρεί
Η άνοδος του κ. Τσίπρα δεν διαβάζεται πλήρως αν δεν τοποθετηθεί δίπλα στην εικόνα των δύο κομμάτων που σταθερά υποχωρούν. Το ΠΑΣΟΚ είναι η μεγάλη ακινησία της συγκυρίας. Στη Real Polls μένει τέταρτο στο 8,9%, στην Interview καθηλώνεται στο 12,3% για δεύτερο συνεχόμενο μήνα, πίσω πλέον από την ΕΛ.Α.Σ. Σε μια περίοδο που τα νερά κινούνται προς κάθε κατεύθυνση, το κόμμα του Νίκου Ανδρουλάκη δεν καρπώνεται ούτε τη μείωση των αναποφάσιστων ούτε τη φθορά των ανταγωνιστών του, και κουβαλά μάλιστα το υψηλότερο ποσοστό απόλυτης απόρριψης στη Real Polls, στο 70,5%. Το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να ακολουθεί σήμερα τον δρόμο που είχε ακολουθήσει ο ΣΥΡΙΖΑ όταν τα δικά του ποσοστά έπεφταν και το ΠΑΣΟΚ ανέβαινε στη δεύτερη θέση. Τότε το ΠΑΣΟΚ ωφελήθηκε από τη φθορά του αντιπάλου, τώρα την υφίσταται.
Παράλληλα υποχωρεί και το άλλο νέο εγχείρημα, η Ελπίδα για τη Δημοκρατία της Μαρίας Καρυστιανού, που μέχρι πρόσφατα ανέβαινε. Στη Real Polls πέφτει στο 9,4%, χάνοντας δύο μονάδες από την προηγούμενη μέτρηση, ενώ η Interview καταγράφει τη μεγαλύτερη βουτιά της δικής της έρευνας, από 7,5% τον Μάιο στο 5,4% τον Ιούνιο. Ο αρχικός ενθουσιασμός αποκλιμακώνεται, καθώς το 67% των πολιτών στην Interview θεωρεί ότι τα στελέχη του κόμματος δεν διαθέτουν πειστική πολιτική παρουσία. Το συμπέρασμα που βγαίνει από τη διασταύρωση των τριών αυτών τάσεων είναι ότι ο χώρος της αντιπολίτευσης αναδιανέμεται και ο Αλέξης Τσίπρας αναδεικνύεται ο μεγάλος ωφελημένος αυτής της αναδιανομής, απορροφώντας ρευστότητα που τα άλλα σχήματα αδυνατούν να συγκρατήσουν.
Το μεγάλο ερώτημα είναι πλέον η ανθεκτικότητα
Μένει το ερώτημα της ανθεκτικότητας, και εδώ απαιτείται η νηφαλιότητα που οφείλει κάθε σοβαρή ανάγνωση δημοσκόπησης. Η ίδια η Real Polls καταγράφει διχασμένη εικόνα για την επανεμφάνιση του Τσίπρα, και η Political είχε δείξει ότι σχεδόν ένας στους δύο θεωρεί τα κόμματα Τσίπρα και Καρυστιανού προσωρινά πολιτικά φαινόμενα. Η άνοδος είναι πραγματική και διασταυρωμένη, αλλά στηρίζεται προς το παρόν περισσότερο στο πρόσωπο και λιγότερο στο πρόγραμμα, χωρίς να έχει δοκιμαστεί σε προεκλογικές συνθήκες πίεσης. Στην Πειραιώς, πάντως, η ανάγνωση έχει ήδη γίνει. Η Νέα Δημοκρατία, παρότι σε πρώτο χρόνο αντιμετωπίζει την ΕΛ.Α.Σ. με την επιχειρηματολογία του 2015, στην πράξη αναγνωρίζει τον πρώην πρωθυπουργό ως τον βασικό της αντίπαλο. Και αυτή η αναγνώριση, περισσότερο ίσως από κάθε δημοσκοπικό ποσοστό, είναι η πιο καθαρή ένδειξη ότι η άνοδος του Τσίπρα έχει αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού. Άλλωστε, μόλις χθες το βράδυ, ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης στο Action24 χαρακτήρισε τον Αλέξη Τσίπρα δύσκολο αντίπαλο.