Το casus belli δεν είναι μια ακόμη διπλωματική διαφωνία ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Πρόκειται για την επίσημη απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, από το 1995, σύμφωνα με την οποία ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο συνιστά αιτία πολέμου. Τρεις δεκαετίες μετά, η συγκεκριμένη απόφαση εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο κάθε συζήτησης για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς η Αθήνα θεωρεί ότι είναι ασύμβατη με τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και της καλής γειτονίας.
Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, όπου ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε το casus belli «ιστορική ανορθογραφία», επισημαίνοντας ότι δεν μπορεί να αγνοείται όταν οι δύο χώρες επιδιώκουν τη διατήρηση ενός σταθερού διαλόγου και τη βελτίωση του κλίματος στις διμερείς σχέσεις.
Τι είναι το casus belli και γιατί αφορά την Ελλάδα
Η έννοια «casus belli» σημαίνει κυριολεκτικά «αιτία πολέμου». Στην περίπτωση της Ελλάδας και της Τουρκίας συνδέεται με την απόφαση που έλαβε η τουρκική Εθνοσυνέλευση τον Ιούνιο του 1995, λίγο μετά την κύρωση από την ελληνική Βουλή της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η συγκεκριμένη Σύμβαση προβλέπει ότι κάθε παράκτιο κράτος έχει το δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά του ύδατα έως τα 12 ναυτικά μίλια. Η Ελλάδα έχει ήδη ασκήσει αυτό το δικαίωμα στο Ιόνιο Πέλαγος, ενώ στο Αιγαίο διατηρεί σήμερα χωρικά ύδατα έξι ναυτικών μιλίων.
Η Αθήνα υποστηρίζει διαχρονικά ότι το δικαίωμα αυτό απορρέει από το Διεθνές Δίκαιο και μπορεί να ασκηθεί οποτεδήποτε το κρίνει σκόπιμο. Αντίθετα, η Άγκυρα θεωρεί ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μεταβάλει δραστικά τις ισορροπίες στο Αιγαίο, γι’ αυτό και εξακολουθεί να διατηρεί σε ισχύ την απόφαση περί casus belli.
Γιατί παραμένει εμπόδιο στον ελληνοτουρκικό διάλογο
Τα τελευταία χρόνια οι δύο χώρες έχουν κάνει βήματα για τη διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας, ιδιαίτερα μετά την επανεκκίνηση του πολιτικού διαλόγου και των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.
Ωστόσο, για την ελληνική πλευρά, η ύπαρξη μιας επίσημης απειλής πολέμου δεν μπορεί να συμβαδίζει με την προσπάθεια οικοδόμησης σχέσεων εμπιστοσύνης. Για τον λόγο αυτό, το casus belli επανέρχεται συστηματικά στις δημόσιες τοποθετήσεις της Αθήνας, είτε σε διμερείς συναντήσεις είτε σε διεθνή φόρα.
Η θέση της ελληνικής κυβέρνησης είναι ότι ο διάλογος μπορεί να προχωρήσει μόνο στη βάση του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου και χωρίς απειλές ή μονομερείς ενέργειες που υπονομεύουν τη σταθερότητα στην περιοχή.
Γιατί ο Μητσοτάκης επανέφερε τώρα το ζήτημα
Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν θεωρείται. Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τον γεωπολιτικό της ρόλο μέσα στη Συμμαχία και να βελτιώσει τις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης και το ζήτημα των αμερικανικών μαχητικών F-35.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ελληνική πλευρά επιδιώκει να υπενθυμίσει ότι η εξομάλυνση των σχέσεων δεν εξαρτάται μόνο από τη συνέχιση των επαφών, αλλά και από συγκεκριμένες κινήσεις καλής θέλησης. Η άρση του casus belli αποτελεί, σύμφωνα με την Αθήνα, μία από αυτές τις κινήσεις, καθώς θα αφαιρούσε ένα διαχρονικό σημείο έντασης από την ατζέντα των δύο χωρών.
Τι θα άλλαζε αν καταργούνταν το casus belli
Η κατάργηση της τουρκικής απόφασης δεν θα έλυνε αυτομάτως όλες τις διαφορές μεταξύ των δύο χωρών. Θα αποτελούσε, όμως, μια ισχυρή πολιτική κίνηση με ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς θα έδειχνε ότι οι διαφωνίες μπορούν να αντιμετωπίζονται μέσα από τον διάλογο και τις διαδικασίες του Διεθνούς Δικαίου και όχι μέσω απειλών χρήσης βίας.
Παρά τις κατά καιρούς περιόδους αποκλιμάκωσης, το casus belli εξακολουθεί να υπενθυμίζει ότι πίσω από τις προσπάθειες προσέγγισης παραμένουν ανοικτά ζητήματα στρατηγικής σημασίας. Γι’ αυτό και κάθε δημόσια αναφορά σε αυτό δεν αφορά μόνο το παρελθόν των ελληνοτουρκικών σχέσεων, αλλά και τις προϋποθέσεις πάνω στις οποίες μπορεί να οικοδομηθεί η επόμενη ημέρα.
Meta Description: Casus belli: Τι σημαίνει η τουρκική απειλή πολέμου, γιατί παραμένει σε ισχύ από το 1995 και γιατί η Ελλάδα ζητά την άρση της. Διαβάστε την ανάλυση.