Οι αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028 θα διεξαχθούν με εντελώς διαφορετικούς κανόνες, καθώς η Ολομέλεια της Βουλής ενέκρινε κατά πλειοψηφία τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών για την ανάδειξη δημάρχων και περιφερειαρχών, με την καθιέρωση ενός νέου συστήματος που συνδυάζει την εκλογή σε μία μόνο Κυριακή με τη δυνατότητα συμπληρωματικής ή εναλλακτικής ψήφου.
Το νομοσχέδιο του υπουργείου Εσωτερικών ψηφίστηκε επί της αρχής από τη Νέα Δημοκρατία, ενώ όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης το καταψήφισαν. Οι νέες διατάξεις θα εφαρμοστούν στις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές, οι οποίες θα πραγματοποιηθούν το 2028 στους 332 δήμους και στις 13 περιφέρειες της χώρας.
Πώς θα γίνονται πλέον οι αυτοδιοικητικές εκλογές
Με το νέο σύστημα οι πολίτες θα προσέρχονται στις κάλπες μόνο μία φορά, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου κάθε πέντε χρόνια.
Ο ψηφοφόρος θα επιλέγει, όπως και σήμερα, τον συνδυασμό, τον υποψήφιο δήμαρχο ή περιφερειάρχη και τους δημοτικούς ή περιφερειακούς συμβούλους. Ωστόσο, στο ίδιο ψηφοδέλτιο θα υπάρχει η δυνατότητα να δηλώσει και μία εναλλακτική προτίμηση για άλλον συνδυασμό, η οποία θα ενεργοποιείται μόνο εφόσον χρειαστεί.
Εάν ένας συνδυασμός συγκεντρώσει ποσοστό άνω του 42%, εκλέγεται απευθείας δήμαρχος ή περιφερειάρχης και εξασφαλίζει τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών του συμβουλίου, χωρίς να υπολογίζονται οι εναλλακτικές ψήφοι.
Αν κανένας συνδυασμός δεν ξεπεράσει το συγκεκριμένο όριο, τότε στη δεύτερη φάση της καταμέτρησης συμμετέχουν μόνο οι δύο πρώτοι συνδυασμοί. Σε αυτούς προστίθενται οι συμπληρωματικές ψήφοι που έλαβαν από όσους είχαν επιλέξει ως πρώτη προτίμηση συνδυασμούς που αποκλείστηκαν. Νικητής αναδεικνύεται εκείνος που συγκεντρώνει το μεγαλύτερο συνολικό αριθμό ψήφων μετά και την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Γιατί καταργείται ο δεύτερος γύρος
Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, η αλλαγή επιδιώκει να περιορίσει την έντονη αποχή που καταγραφόταν στις επαναληπτικές εκλογές, αλλά και να μειώσει το διοικητικό και οικονομικό κόστος της δεύτερης αναμέτρησης.
Τα στοιχεία των αυτοδιοικητικών εκλογών του 2023 καταδεικνύουν σημαντική μείωση της συμμετοχής στον δεύτερο γύρο. Στον Δήμο Αθηναίων ψήφισε μόλις το 26,7% των εγγεγραμμένων, στη Θεσσαλονίκη το 32,5%, ενώ στην Πάτρα η συμμετοχή έφτασε το 44,5%.
Παράλληλα, σύμφωνα με το υπουργείο, το ισχύον σύστημα δημιουργούσε σημαντικές δυσκολίες για τους ετεροδημότες, οι οποίοι έπρεπε να μετακινηθούν δύο συνεχόμενες Κυριακές, αλλά και πρόσθετο φόρτο στις δημοτικές υπηρεσίες και στους δικαστικούς λειτουργούς.
Έρχεται και η ηλεκτρονική ψηφοφορία
Ο νέος Κώδικας εισάγει επίσης τη δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, με στόχο τη διευκόλυνση της συμμετοχής περισσότερων πολιτών στις αυτοδιοικητικές διαδικασίες.
Παράλληλα, προβλέπονται ηλεκτρονικές διαδικασίες για συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα και για την εκλογή των συμβουλίων νέων, ενισχύοντας τη συμμετοχή των πολιτών μέσω ψηφιακών εργαλείων.
Τι αλλάζει στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Πέρα από το εκλογικό σύστημα, ο νέος Κώδικας συγκεντρώνει για πρώτη φορά σε ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο όλες τις βασικές διατάξεις που αφορούν δήμους και περιφέρειες.
Στόχος είναι να περιοριστεί η πολυνομία, να εξαλειφθούν οι αντικρουόμενες διατάξεις και να δημιουργηθεί ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο για τη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Παράλληλα, αποσαφηνίζονται οι αρμοδιότητες των δήμων και των περιφερειών, ενισχύεται ο έλεγχος νομιμότητας των αποφάσεων, αναβαθμίζεται η οικονομική διαχείριση των ΟΤΑ και εισάγονται νέοι κανόνες διαφάνειας και λογοδοσίας.
Ποια είναι τα οφέλη για τους πολίτες
Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, ο ενιαίος Κώδικας αναμένεται να μειώσει τη γραφειοκρατία, να επιταχύνει τις διοικητικές διαδικασίες και να διευκολύνει τόσο τους αιρετούς όσο και τους πολίτες στην καθημερινή τους συναλλαγή με την Αυτοδιοίκηση.
Παράλληλα, επιδιώκεται η καλύτερη αξιοποίηση των οικονομικών πόρων, η αποφυγή επικαλύψεων αρμοδιοτήτων μεταξύ διαφορετικών φορέων, η ενίσχυση της διαφάνειας στη λήψη αποφάσεων και η βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών που παρέχουν οι δήμοι και οι περιφέρειες.
Με τις νέες ρυθμίσεις, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δημιουργείται ένα πιο σύγχρονο και λειτουργικό πλαίσιο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το οποίο συνδυάζει την απλούστευση των διαδικασιών με την αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών και την ευρύτερη συμμετοχή των πολιτών.