Social media: Απαγόρευση για παιδιά κάτω των 15 ετών – Στη Βουλή το νομοσχέδιο – Προστασία των ανηλίκων ή νόμος με «παράθυρα»;

Στη Βουλή μεταφέρεται σήμερα η συζήτηση για ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που απασχολούν εκατομμύρια γονείς: την προστασία των παιδιών από τον ψηφιακό εθισμό και τους κινδύνους των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Το νομοσχέδιο που απαγορεύει την πρόσβαση στα social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών εισάγεται προς επεξεργασία στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, με στόχο να ψηφιστεί στις 22 Οκτωβρίου και να τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2027. Η κυβέρνηση παρουσιάζει τη νομοθετική πρωτοβουλία ως ουσιαστικό βήμα για την προστασία των ανηλίκων.

Ωστόσο, το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο εάν η απαγόρευση κινείται στη σωστή κατεύθυνση, αλλά εάν μπορεί πραγματικά να εφαρμοστεί απέναντι σε παγκόσμιες ψηφιακές πλατφόρμες που διαθέτουν τεράστια οικονομική και τεχνολογική ισχύ.

Τι προβλέπει το νομοσχέδιο

Η βασική ρύθμιση καθιερώνει ως ελάχιστη ηλικία πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα 15 έτη. Η ευθύνη για την επαλήθευση της ηλικίας μεταφέρεται στις ίδιες τις πλατφόρμες. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί πλέον ένας χρήστης να δηλώνει απλώς πως έχει συμπληρώσει το απαιτούμενο όριο ηλικίας.

Η κυβέρνηση προτείνει τη χρήση αξιόπιστων ψηφιακών μηχανισμών επαλήθευσης, όπως το KidsWallet και το Gov.gr Wallet, χωρίς όμως να επιβάλλει μία αποκλειστική τεχνολογική μέθοδο. Παράλληλα, προβλέπεται επανέλεγχος της ηλικίας υφιστάμενων χρηστών, ώστε να μην παραμείνουν ενεργοί λογαριασμοί παιδιών που είχαν εγγραφεί δηλώνοντας ψευδή ημερομηνία γέννησης.

Το πρώτο μεγάλο ερώτημα: Πώς θα εμποδίζεται πραγματικά ένα παιδί;

Εδώ αρχίζουν οι ουσιαστικές δυσκολίες. Ένα παιδί μπορεί να επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει λογαριασμό ενηλίκου, διαφορετική συσκευή ή άλλες τεχνικές παράκαμψης του ηλικιακού ελέγχου. Το ερώτημα είναι εάν οι μηχανισμοί που θα εφαρμόσουν οι πλατφόρμες θα μπορούν να αντιμετωπίσουν τέτοιες πρακτικές.

Εξίσου κρίσιμο είναι το τι θα συμβεί με τους λογαριασμούς που ήδη λειτουργούν. Θα αποκλειστούν αυτομάτως; Θα υπάρξει καθολικός επανέλεγχος; Ποιος θα πιστοποιεί ότι η διαδικασία ολοκληρώθηκε αποτελεσματικά;

Το νομοσχέδιο καθορίζει τον στόχο, αλλά δεν εξειδικεύει μία ενιαία τεχνική διαδικασία ελέγχου της ηλικίας. Συνεπώς, η πρακτική εφαρμογή θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις υποχρεώσεις συμμόρφωσης και τις λύσεις που θα υιοθετηθούν.

Ποιος θα ελέγχει τους κολοσσούς του διαδικτύου;

Το δεύτερο κρίσιμο ζήτημα είναι η εποπτεία. Οι μεγαλύτερες πλατφόρμες λειτουργούν διεθνώς και υπάγονται σε ευρωπαϊκούς κανόνες ψηφιακών υπηρεσιών. Η επιβολή του νέου ηλικιακού ορίου συνδέεται με τον ευρωπαϊκό μηχανισμό εποπτείας, τις αρμόδιες αρχές των κρατών εγκατάστασης και τη συνεργασία με την ελληνική ΕΕΤΤ.

Επομένως, η πολιτική συζήτηση οφείλει να ξεκαθαρίσει ποιος θα διαπιστώνει τις παραβάσεις, ποιος θα κινεί τις διαδικασίες ελέγχου και πόσο άμεσα θα μπορούν να επιβάλλονται αποτελεσματικές κυρώσεις. Διότι ένας νόμος χωρίς αποτελεσματική εποπτεία κινδυνεύει να περιοριστεί σε μια διακήρυξη καλών προθέσεων.

Η προστασία των παιδιών δεν μπορεί να σημαίνει ανεξέλεγκτη συλλογή προσωπικών δεδομένων

Υπάρχει και μια δεύτερη πλευρά της ασφάλειας: η προστασία της ιδιωτικής ζωής. Για να επιβεβαιωθεί ότι κάποιος είναι άνω των 15 ετών δεν χρειάζεται υποχρεωτικά να αποκαλύπτεται στις πλατφόρμες η πλήρης ταυτότητα, η ημερομηνία γέννησης ή άλλα προσωπικά στοιχεία. Σύμφωνα με τις κυβερνητικές διευκρινίσεις, το KidsWallet μπορεί να πιστοποιεί εάν ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από συγκεκριμένο ηλικιακό όριο, χωρίς να διαβιβάζει επιπλέον προσωπικά δεδομένα. Το ζητούμενο, συνεπώς, είναι διπλό: αποτελεσματικός ηλικιακός έλεγχος και ισχυρές εγγυήσεις ότι η επιβεβαίωση ηλικίας δεν θα αποτελέσει αφορμή για νέα συστήματα παρακολούθησης των χρηστών.

Η απαγόρευση δεν υποκαθιστά την οικογένεια και το σχολείο

Η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντλείται σε ένα ψηφιακό όριο ηλικίας. Ο κίνδυνος εξάρτησης από την οθόνη, η διαδικτυακή παρενόχληση, η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο και η πίεση που προκαλούν οι αλγόριθμοι απαιτούν μια ευρύτερη πολιτική πρόληψης. Ποια προγράμματα ψηφιακής εκπαίδευσης θα εφαρμοστούν στα σχολεία; Ποια υποστήριξη θα έχουν οι γονείς; Και πώς θα προστατεύονται οι έφηβοι άνω των 15 ετών, οι οποίοι εξακολουθούν να εκτίθενται στους ίδιους μηχανισμούς εθισμού; Η απαγόρευση μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να δημιουργήσει ασφαλές ψηφιακό περιβάλλον.

Το πολιτικό διακύβευμα: Νόμος που εφαρμόζεται ή επικοινωνιακή επιτυχία;

Η κυβερνητική πρωτοβουλία επιχειρεί να απαντήσει σε ένα υπαρκτό κοινωνικό πρόβλημα. Θα ήταν λάθος η πολιτική αντιπαράθεση να υποβαθμίσει την ανάγκη προστασίας των παιδιών.

Θα ήταν όμως εξίσου λάθος να θεωρηθεί ότι η ψήφιση ενός νόμου λύνει αυτομάτως το πρόβλημα.

Η πραγματική επιτυχία δεν θα κριθεί στις 22 Οκτωβρίου, όταν προγραμματίζεται η ψηφοφορία στη Βουλή, αλλά μετά την 1η Ιανουαρίου 2027, όταν οι πλατφόρμες θα κληθούν να εφαρμόσουν τους περιορισμούς.

Γιατί το ερώτημα δεν είναι εάν η κυβέρνηση μπορεί να απαγορεύσει τα social media στους ανηλίκους με έναν νόμο. Είναι εάν μπορεί να υποχρεώσει τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες να σεβαστούν πραγματικά αυτή την απαγόρευση.

Και τελικά, εάν τα παιδιά θα προστατευθούν στην πράξη ή εάν θα αποκτήσουμε ακόμη έναν νόμο που θα ισχύει στα χαρτιά, αλλά θα παρακάμπτεται στις οθόνες.

Πέντε ερωτήματα που πρέπει να απαντήσει η κυβέρνηση

1. Πώς θα εντοπιστούν και θα αποκλειστούν οι ήδη υπάρχοντες λογαριασμοί παιδιών κάτω των 15 ετών;
2. Τι εμποδίζει ένα παιδί να χρησιμοποιεί λογαριασμό γονέα ή διαφορετική ψηφιακή ταυτότητα;
3. Ποιος θα ελέγχει στην πράξη το Instagram, το TikTok και τις υπόλοιπες πλατφόρμες και ποιες κυρώσεις θα επιβάλλονται;
4. Πώς θα εξασφαλιστεί η επαλήθευση ηλικίας χωρίς υπερβολική συλλογή προσωπικών δεδομένων;
5. Ποια συγκεκριμένα μέτρα προβλέπονται για τα σχολεία, τους γονείς και τους εφήβους άνω των 15 ετών;