Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο φτάνει στην Αθήνα ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Η επίσκεψή του συμπίπτει χρονικά με την προσπάθεια επανεκκίνησης του Great Sea Interconnector, του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου, και επαναφέρει ένα ερώτημα που η Αθήνα θα ήθελε να έχει ξεκάθαρη απάντηση από την Ουάσιγκτον: τι ακριβώς σημαίνει στην πράξη η στρατηγική σχέση Ελλάδας–ΗΠΑ όταν η Τουρκία αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα;
Ο Ρούμπιο αναμένεται στην Αθήνα το βράδυ της Τρίτης, ενώ την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου θα έχει διμερή συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη. Θα ακολουθήσουν κοινές δηλώσεις και η έναρξη του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ.
Στο τραπέζι άμυνα, ενέργεια και Ανατολική Μεσόγειος
Η επίσημη ατζέντα είναι ευρεία. Άμυνα, ενεργειακή συνεργασία, επενδύσεις και περιφερειακή ασφάλεια αποτελούν βασικούς πυλώνες του Στρατηγικού Διαλόγου, ενώ το Great Sea Interconnector βρίσκεται πλέον αναπόφευκτα στο γεωπολιτικό κάδρο των συνομιλιών.
Για την Αθήνα, όμως, το κρίσιμο ζητούμενο δεν είναι ακόμη μία επιβεβαίωση των «εξαιρετικών σχέσεων» με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι κατά πόσο αυτή η σχέση μπορεί να μεταφραστεί σε σαφή πολιτική στήριξη όταν οι ελληνικές θέσεις δοκιμάζονται επί του πεδίου.
Το καλώδιο επιστρέφει στην Κάσο
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου μπαίνει ξανά σε κρίσιμη φάση. Αθήνα και Παρίσι βρίσκονται κοντά σε φόρμουλα για την επανέναρξη των ερευνών ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου, με τις σχετικές εργασίες να εξετάζεται να αρχίσουν γύρω στις 26 Οκτωβρίου.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το σημείο τριβής με την Άγκυρα. Η Τουρκία επιμένει ότι δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές που θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της πρέπει να γίνονται κατόπιν προηγούμενου συντονισμού μαζί της. Η ελληνική θέση είναι ότι για τις συγκεκριμένες έρευνες δεν απαιτείται τουρκική άδεια.
Η διαφορά ανάμεσα στις δύο θέσεις δεν είναι λεκτική. Αγγίζει ευθέως το ζήτημα των θαλάσσιων δικαιοδοσιών και το ποιος έχει δικαίωμα να εγκρίνει δραστηριότητες στην περιοχή.
Η σκιά της Κάσου
Το προηγούμενο του 2024 παραμένει βαρύ. Τότε, οι έρευνες για το καλώδιο νότια της Κάσου και της Καρπάθου προκάλεσαν ένταση με την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων, με αποτέλεσμα το έργο να βρεθεί ουσιαστικά αντιμέτωπο με τις ευρύτερες ελληνοτουρκικές διαφορές.
Η νέα προσπάθεια επανέναρξης των εργασιών έχει επομένως πολύ μεγαλύτερη σημασία από ένα τεχνικό έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης. Θα αποτελέσει στην πράξη ένα νέο τεστ: μπορεί ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο να προχωρήσει χωρίς να δημιουργείται η εντύπωση ότι απαιτείται συναίνεση της Άγκυρας;
Το ερώτημα προς την Ουάσιγκτον
Σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η παρουσία Ρούμπιο. Η Ελλάδα έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια στη στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, έχει διευρύνει τη στρατιωτική συνεργασία, συμμετέχει στους αμερικανικούς ενεργειακούς σχεδιασμούς και φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε βασικό κόμβο μεταφοράς ενέργειας προς την Ευρώπη.
Το ερώτημα, επομένως, είναι συγκεκριμένο: Εάν η Τουρκία επιχειρήσει εκ νέου να παρεμποδίσει τις έρευνες για το καλώδιο, ποια θα είναι η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών;
Θα περιοριστεί η Ουάσιγκτον σε μία γενική έκκληση προς Αθήνα και Άγκυρα για διάλογο και αποκλιμάκωση ή θα πάρει σαφή θέση υπέρ της απρόσκοπτης υλοποίησης ενός ευρωπαϊκού ενεργειακού έργου;
Από τα F-35 μέχρι το LNG
Η επίσκεψη Ρούμπιο δεν περιορίζεται βεβαίως στα ελληνοτουρκικά. Στην ατζέντα βρίσκονται η αμυντική συνεργασία και τα εξοπλιστικά προγράμματα, καθώς και η ενεργειακή σχέση των δύο χωρών. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, συζητούνται μεταξύ άλλων ζητήματα που αφορούν τα F-35, τα F-16 και άλλες δυνατότητες ενίσχυσης των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Παράλληλα, η Ελλάδα αποκτά αυξανόμενο ρόλο στη μεταφορά αμερικανικού LNG και στον Κάθετο Διάδρομο προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, ενώ στο ενεργειακό παζλ εντάσσεται και το σχήμα συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ–ΗΠΑ.
Η ώρα των συγκεκριμένων απαντήσεων
Η επίσκεψη Ρούμπιο πραγματοποιείται, λοιπόν, σε μια στιγμή κατά την οποία η στρατηγική σχέση Ελλάδας–ΗΠΑ μπορεί να δοκιμαστεί σε συγκεκριμένα και όχι θεωρητικά ζητήματα.
Η Αθήνα έχει κάθε λόγο να θέλει ισχυρούς διαύλους με την Ουάσιγκτον. Η επόμενη φάση, όμως, είναι να φανεί τι σημαίνει αυτή η σχέση όταν προκύπτει πραγματική κρίση.
Και η πιθανή επανέναρξη των ερευνών για το καλώδιο μπορεί να δώσει σύντομα την απάντηση. Γιατί το βασικό ερώτημα δεν είναι εάν οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο. Είναι τι συμβαίνει όταν αυτό το υψηλό επίπεδο πρέπει να μετατραπεί σε πολιτική στήριξη επί του πεδίου.
