Στα 7,39 δισ. ευρώ κοστολογείται το σύνολο των μέτρων του οικονομικού προγράμματος που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας στη Θεσσαλονίκη, με ορίζοντα εφαρμογής την τετραετία 2027–2030.
Η αναλυτική κοστολόγηση επιχειρεί ουσιαστικά να απαντήσει στο βασικό ερώτημα που συνοδεύει κάθε μεγάλο πακέτο εξαγγελιών: πόσο κοστίζει, από πού θα βρεθούν τα χρήματα και πότε μπορούν να εφαρμοστούν τα μέτρα.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, απέναντι στο μικτό κόστος των παρεμβάσεων τοποθετούνται περίπου 1,92 δισ. ευρώ νέων εσόδων, με αποτέλεσμα η καθαρή δημοσιονομική δαπάνη να περιορίζεται στα 5,47 δισ. ευρώ. Ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος για την περίοδο 2027–2030 υπολογίζεται στα 5,60 δισ. ευρώ, αφήνοντας ένα μικρό περιθώριο ασφαλείας.
Η βασική αρχή του σχεδιασμού είναι ότι τα μέτρα δεν ενεργοποιούνται όλα ταυτόχρονα. Η εφαρμογή τους γίνεται σταδιακά από το 2027 έως το 2030, ανάλογα με τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο κάθε έτους.
Δημόσια Υγεία: Αυξήσεις, δωρεάν φάρμακα και φροντίδα για την άνοια
Ένα από τα μεγαλύτερα κεφάλαια του προγράμματος αφορά τη Δημόσια Υγεία. Η κοστολόγηση περιλαμβάνει μισθολογική μεταρρύθμιση για το προσωπικό του δημόσιου συστήματος Υγείας, με προβλεπόμενη αύξηση 500 ευρώ τον μήνα στις μικτές αποδοχές. Το πλήρες ετήσιο κόστος της συγκεκριμένης παρέμβασης υπολογίζεται στα 900 εκατ. ευρώ. Παράλληλα προβλέπεται μηδενική συμμετοχή των ασφαλισμένων στα συνταγογραφούμενα φάρμακα, επίσης με πλήρες κόστος 900 εκατ. ευρώ, καθώς και Εθνική Εγγύηση Φροντίδας για την άνοια και τη νόσο Alzheimer, με εθνική χρηματοδότηση 336 εκατ. ευρώ. Η συνολική πλήρης κοστολόγηση της ενότητας φτάνει τα 2,136 δισ. ευρώ.
Παιδεία: Αυξήσεις 300 ευρώ και 30.000 μόνιμοι εκπαιδευτικοί
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στη Δημόσια Παιδεία, με τις παρεμβάσεις να καλύπτουν εκπαιδευτικούς, πανεπιστημιακούς και φοιτητές. Προβλέπεται μισθολογική ενίσχυση 300 ευρώ τον μήνα για μόνιμους και αναπληρωτές εκπαιδευτικούς και μέλη ΔΕΠ, με πλήρες ετήσιο κόστος 840 εκατ. ευρώ. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται επίσης 30.000 προσλήψεις μόνιμων εκπαιδευτικών, με πρόσθετο κόστος 150 εκατ. ευρώ, καθώς η κοστολόγηση λαμβάνει υπόψη μόνο τους δύο επιπλέον μήνες σε σχέση με το δεκάμηνο κατά το οποίο αμείβονται ήδη οι αναπληρωτές.
Ενίσχυση έως 5.000 ευρώ για 80.000 φοιτητές
Ξεχωριστή παρέμβαση αποτελεί η οικονομική στήριξη 80.000 φοιτητών περιφερειακών πανεπιστημίων που σπουδάζουν μακριά από τον τόπο μόνιμης κατοικίας της οικογένειάς τους. Η μέση ετήσια αξία της ενίσχυσης τοποθετείται στα 5.000 ευρώ ανά φοιτητή, προκειμένου να καλύπτεται μέρος του κόστους στέγασης και διαβίωσης. Ο συνολικός ετήσιος δημοσιονομικός φάκελος υπολογίζεται στα 400 εκατ. ευρώ, ανεβάζοντας τη συνολική κοστολόγηση των παρεμβάσεων για τη Δημόσια Παιδεία στα 1,39 δισ. ευρώ.
Καθολική προσχολική αγωγή για περίπου 300.000 παιδιά
Ο τρίτος μεγάλος κοινωνικός πυλώνας είναι η Εθνική Εγγύηση για το Παιδί. Κεντρική παρέμβαση αποτελεί η καθολική πρόσβαση στην προσχολική αγωγή για περίπου 300.000 παιδιά, χωρίς εισοδηματικά κριτήρια. Σύμφωνα με την κοστολόγηση, σήμερα εξυπηρετούνται περίπου 100.000 παιδιά και απαιτούνται περίπου 200.000 πρόσθετες θέσεις. Με μέση χρηματοδότηση 3.000 ευρώ ανά θέση, το πλήρες πρόσθετο κόστος υπολογίζεται στα 600 εκατ. ευρώ ετησίως.
Δωρεάν σχολικά γεύματα σε όλα τα δημοτικά
Στην ίδια ενότητα εντάσσεται η καθολική επέκταση του προγράμματος σχολικών γευμάτων σε όλους τους μαθητές των δημόσιων δημοτικών σχολείων. Η παρέμβαση συνδέεται τόσο με την αντιμετώπιση της παιδικής στέρησης όσο και με τη βελτίωση της ποιότητας της διατροφής των μαθητών. Το πλήρες ετήσιο κόστος εκτιμάται σε 165 εκατ. ευρώ, με την κοστολόγηση να λαμβάνει υπόψη τον αριθμό των μαθητών, τις σχολικές ημέρες και το κόστος παρασκευής και διανομής κάθε γεύματος.
180 εκατ. ευρώ για αθλητισμό και πολιτισμό
Το πρόγραμμα προβλέπει ακόμη δημόσια χρηματοδότηση για την πρόσβαση των παιδιών ηλικίας 6 έως 16 ετών σε αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες. Ο δυνητικός πληθυσμός υπολογίζεται περίπου σε 1,3 εκατ. παιδιά και η μέση δημόσια χρηματοδότηση σε περίπου 140 ευρώ ανά παιδί. Έτσι, ο ανώτατος ετήσιος φάκελος της παρέμβασης φτάνει τα 180 εκατ. ευρώ. Συνολικά, η Εθνική Εγγύηση για το Παιδί κοστολογείται σε πλήρη ανάπτυξη στα 945 εκατ. ευρώ.
Νέος ΕΛΓΑ και 12μηνες συμβάσεις για 2.300 πυροσβέστες
Στο κεφάλαιο της ανθεκτικότητας και της πολιτικής προστασίας προβλέπεται ένας «ΕΛΓΑ Νέας Γενιάς», με έμφαση στην πρόληψη, την ψηφιακή οργάνωση και την αντασφάλιση έναντι ακραίων φυσικών και κλιματικών κινδύνων. Η πρόσθετη επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού υπολογίζεται σε 40 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, προβλέπεται η μετατροπή των συμβάσεων 2.300 εποχικών πυροσβεστών σε 12μηνες, με πρόσθετο κόστος περίπου 15 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχεί στους τέσσερις επιπλέον μήνες απασχόλησης.
Δωρεάν συγκοινωνίες σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Μία από τις παρεμβάσεις με άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητα είναι η πρόταση για δωρεάν αστικές μετακινήσεις σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Η κοστολόγηση βασίζεται στα καθαρά έσοδα από εισιτήρια που θα πρέπει να αναπληρωθούν από τον κρατικό προϋπολογισμό. Το κόστος υπολογίζεται σε 160 εκατ. ευρώ για την Αθήνα και 90 εκατ. ευρώ για τη Θεσσαλονίκη, δηλαδή συνολικά 250 εκατ. ευρώ ετησίως.
150 εκατ. ευρώ για τους κατοίκους μικρών οικισμών
Στο ίδιο κεφάλαιο βρίσκεται το μέτρο με τίτλο «Δικαίωμα να μείνεις στον τόπο σου», που αφορά περίπου 280.000 νοικοκυριά σε οικισμούς με λιγότερους από 1.000 κατοίκους. Προβλέπεται ετήσιος φάκελος 150 εκατ. ευρώ για την αντιστάθμιση του αυξημένου κόστους μετακίνησης, ενέργειας και βασικών αναγκών, ποσό που αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε περίπου 535 ευρώ ανά νοικοκυριό. Συνολικά, οι παρεμβάσεις της ενότητας «Ανθεκτικότητα και ισότιμη πρόσβαση» κοστολογούνται στα 455 εκατ. ευρώ.
ΦΠΑ 6% σε βασικά προϊόντα
Στο φορολογικό σκέλος, μία από τις βασικότερες παρεμβάσεις είναι η μείωση του ΦΠΑ στο 6% σε επιλεγμένα βασικά προϊόντα. Στην κατηγορία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ψωμί, γάλα, ζυμαρικά, ρύζι, ελαιόλαδο, όσπρια και είδη βρεφικής και γυναικείας υγιεινής. Η απώλεια φορολογικών εσόδων υπολογίζεται στα 400 εκατ. ευρώ ετησίως, ενώ προβλέπονται πλαφόν, έλεγχοι και Ψηφιακό Παρατηρητήριο Τιμών ώστε η μείωση του φόρου να περάσει στις τελικές τιμές.
Διπλασιασμός της έκπτωσης φόρου για οικογένειες με παιδιά
Σημαντική είναι και η παρέμβαση στη φορολογία των οικογενειών. Προβλέπεται διπλασιασμός της έκπτωσης φόρου για μισθωτούς με εξαρτώμενα παιδιά, με την πρόσθετη δημοσιονομική επιβάρυνση να υπολογίζεται σε περίπου 830 εκατ. ευρώ ετησίως. Η λογική του μέτρου είναι να ενσωματωθεί σε μεγαλύτερο βαθμό στο φορολογικό σύστημα το πραγματικό κόστος ανατροφής των παιδιών.
Τέλος επιτηδεύματος και προκαταβολή φόρου
Για τις επιχειρήσεις προβλέπεται κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος στα νομικά πρόσωπα, με δημοσιονομικό κόστος περίπου 240 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, προτείνεται κατάργηση της προκαταβολής φόρου για τις ατομικές επιχειρήσεις, με την ταμειακή επίπτωση να υπολογίζεται έως τα 750 εκατ. ευρώ, καθώς και μείωση της προκαταβολής φόρου για τα νομικά πρόσωπα, με μέγιστη ταμειακή επίπτωση 400 εκατ. ευρώ. Στην κοστολόγηση διευκρινίζεται, πάντως, ότι ειδικά στην περίπτωση των προκαταβολών ένα μέρος της επίπτωσης αφορά τον χρόνο είσπραξης των φόρων και όχι κατ’ ανάγκη μόνιμη απώλεια δημοσίων εσόδων.
Από πού θα βρεθούν τα χρήματα – Η «δίκαιη φορολόγηση»
Το δεύτερο μισό της δημοσιονομικής εξίσωσης αφορά τα νέα έσοδα. Το πρόγραμμα προβλέπει προοδευτικότερη φορολόγηση των υψηλών μερισμάτων, με συντελεστή 5% έως τις 100.000 ευρώ, 10% για το τμήμα μεταξύ 100.000 και 200.000 ευρώ και 15% για το υπερβάλλον ποσό. Από την παρέμβαση εγγράφεται πρόσθετο έσοδο 400 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, προβλέπεται αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης στις μεγάλες μη ιδιοχρησιμοποιούμενες ακίνητες περιουσίες νομικών προσώπων άνω του 1 εκατ. ευρώ, με εκτιμώμενα πρόσθετα έσοδα 300 εκατ. ευρώ.
Φοροαπαλλαγές και τράπεζες
Άλλα 150 εκατ. ευρώ εκτιμάται ότι μπορούν να προέλθουν από την κατάργηση ευνοϊκών φοροαπαλλαγών που αφορούν υψηλά εισοδήματα και μεγάλες περιουσίες. Το μεγαλύτερο, όμως, μεμονωμένο έσοδο του συγκεκριμένου σκέλους αφορά τις τράπεζες. Η κοστολόγηση χρησιμοποιεί ως βάση κέρδη περίπου 4,5 δισ. ευρώ και συντελεστή αναφοράς 22%, με θεωρητικό αποτέλεσμα 990 εκατ. ευρώ και συντηρητική εγγραφή 900 εκατ. ευρώ.
Τυχερά παίγνια και χρηματιστηριακές συναλλαγές
Πρόσθετα έσοδα προβλέπονται και από τα τυχερά παίγνια, μέσω ενιαίας φορολόγησης των κερδών των παικτών και ειδικού φόρου στη διαφημιστική και χορηγική δραστηριότητα των εταιρειών. Η συνολική απόδοση της παρέμβασης υπολογίζεται στα 240 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, προτείνεται επαναφορά του φόρου χρηματιστηριακών συναλλαγών στο 0,2%, με εκτιμώμενο πρόσθετο έσοδο 30 εκατ. ευρώ.
Η δημοσιονομική εξίσωση έως το 2030
Το κρίσιμο στοιχείο της κοστολόγησης είναι ότι η εφαρμογή του προγράμματος επιχειρείται να παραμένει εντός του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου σε κάθε έτος. Στις καρτέλες η καθαρή δαπάνη κατανέμεται σε 770 εκατ. ευρώ το 2027, 1,28 δισ. ευρώ το 2028, 1,7 δισ. ευρώ το 2029 και 1,776 δισ. ευρώ το 2030. Αντίστοιχα, ο διαθέσιμος χώρος υπολογίζεται σε 800 εκατ., 1,3 δισ., 1,7 δισ. και 1,8 δισ. ευρώ. Με βάση αυτή την αποτύπωση, στο τέλος παραμένει συνολικό περιθώριο 74 εκατ. ευρώ.
Η φιλοσοφία της κοστολόγησης στηρίζεται στη σταδιακή εφαρμογή και στον ετήσιο έλεγχο του πραγματικού κόστους. Παράλληλα, δεν προσμετρώνται στη βασική εξίσωση δυνητικά πρόσθετα έσοδα από αναπροσαρμογές αντικειμενικών αξιών, ευρύτερες αλλαγές στις φοροαπαλλαγές, περιουσιολόγιο ή μεγαλύτερη διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις. Για τις αλλαγές στις προκαταβολές φόρου επισημαίνεται επίσης ότι η τελική εθνικολογιστική μεταχείριση θα πρέπει να επιβεβαιωθεί πριν από την εφαρμογή τους.
Με αυτόν τον τρόπο, η αναλυτική κοστολόγηση αποτελεί ουσιαστικά τον «λογαριασμό» του οικονομικού προγράμματος Τσίπρα: ποια μέτρα προτείνονται, πόσο κοστίζει το καθένα, ποιοι καλύπτονται και, κυρίως, ποιες νέες πηγές εσόδων προτείνονται ώστε η εφαρμογή τους να παραμείνει μέσα στα δημοσιονομικά όρια της περιόδου 2027–2030.
ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2027 – 2030