Μια αμφιλεγόμενη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Ελλάδας, τη δυσαρέσκεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ενδέχεται να βρεθεί στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών την Παρασκευή.
Σύμφωνα με το Politico, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης πρόκειται να θέσει το ζήτημα κατά την άτυπη συνάντηση των ηγετών της ΕΕ στο Δουβλίνο. Την πληροφορία επιβεβαίωσε υψηλόβαθμος αξιωματούχος στην Αθήνα, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Η Σύνοδος Κορυφής είναι προγραμματισμένο να επικεντρωθεί στην τεχνητή νοημοσύνη και την Ουκρανία. Ωστόσο, η Αθήνα επιδιώκει να αναδείξει και την αυξανόμενη ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι ελληνικές αντιδράσεις
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης, η οποία επιχειρεί να οριοθετήσει μια θαλάσσια ζώνη στην Ανατολική Μεσόγειο, ανάμεσα στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη οριοθέτηση παραβιάζει τα κυριαρχικά της δικαιώματα, καθώς περιλαμβάνει θαλάσσιες περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στην ελληνική Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ).
Πρόκειται, μάλιστα, για περιοχές στις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει υποστηρίξει ενεργειακά έργα και έργα διασυνδεσιμότητας.
«Η Ελλάδα έχει δηλώσει ρητά […] ότι σε περίπτωση οποιασδήποτε κλιμάκωσης, θα ζητήσει κυρώσεις και στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, σε συνέντευξή του στον ΑΝΤ1.
Παρά το γεγονός ότι Ελλάδα και Τουρκία είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, οι δύο χώρες βρίσκονται εδώ και δεκαετίες σε αντιπαράθεση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και τις επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις στην υφαλοκρηπίδα.
Η Αθήνα ανησυχεί ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να επικαλεστεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο προκειμένου να αμφισβητήσει τις έρευνες για υδρογονάνθρακες νότια της Κρήτης, καθώς και το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, το οποίο χρηματοδοτείται από την ΕΕ.
Και τα δύο έργα θα μπορούσαν, υπό αυτές τις συνθήκες, να εξελιχθούν σε νέες εστίες έντασης.
Η συμφωνία του 2019 και η νέα επικύρωση από τη Λιβύη
Η Τουρκία υπέγραψε τη συμφωνία το 2019 με τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης, η οποία υποστηριζόταν από τα Ηνωμένα Έθνη.
Στις 20 Οκτωβρίου 2026, η συμφωνία επικυρώθηκε ομόφωνα και από τις αντίπαλες αρχές της ανατολικής Λιβύης, προκαλώντας νέες αντιδράσεις.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση απάντησε αμέσως.
Σε κοινή δήλωση που εξέδωσαν στις 20 Οκτωβρίου οι επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, επισημάνθηκε:
«Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη».
Τη συμφωνία απέρριψαν επίσης η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν, η Κύπρος, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η Κύπρος βρίσκεται σε ξεχωριστή αντιπαράθεση με την Τουρκία, η οποία κατέχει το βόρειο τμήμα του νησιού από το 1974.
Η αντίδραση της Άγκυρας και το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε τις Βρυξέλλες ότι υιοθετούν τις θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, τις οποίες χαρακτήρισε «μαξιμαλιστικές και παράνομες», υποστηρίζοντας ότι είναι «αποκομμένες από την πραγματικότητα».
Από την πλευρά του, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υπερασπίστηκε τη συμφωνία κατά τη διάρκεια πρόσφατης συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου.
«Περιμένουμε να σεβαστούν την κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης», δήλωσε.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ήδη αναδείξει το ζήτημα κατά τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών τον περασμένο μήνα, ενώ η Αθήνα επιδιώκει πλέον ισχυρότερη παρέμβαση από τους Ευρωπαίους εταίρους της.
Κατά την τοποθέτησή του στη Νέα Υόρκη, ο Έλληνας πρωθυπουργός παρουσίασε χάρτη για να εξηγήσει τις ελληνικές θέσεις.
«Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση», ανέφερε.
«Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί […] και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να εξαφανιστούν χαράσσοντας αυθαίρετες γραμμές πάνω σε έναν χάρτη».
Η συγκεκριμένη θαλάσσια οριοθέτηση εντάσσεται στην ευρύτερη τουρκική πολιτική διεκδίκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων σε θαλάσσιες περιοχές.
Η Άγκυρα επιδιώκει, μάλιστα, να θεσμοθετήσει έως το τέλος του έτους το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», μέσω ειδικού νομοθετικού πλαισίου.
Η μεγάλη δοκιμασία: Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου
Η Ελλάδα και η Κύπρος προειδοποιούν ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παρεμπόδιση στρατηγικών έργων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, η οποία παραμένει ουσιαστικά παγωμένη, αναφέρεται ειδικά στη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση από την Άγκυρα του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, συνολικού ύψους 1,9 δισ. ευρώ.
Το έργο είχε διακοπεί το 2024, εν μέσω αντιπαράθεσης μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Πριν από τρεις μήνες, η γαλλική εταιρεία Meridiam απέκτησε πλειοψηφικό μερίδιο στο έργο.
Την Τρίτη, γαλλικό ερευνητικό πλοίο απέπλευσε από το Ηράκλειο της Κρήτης, προκειμένου να ξεκινήσει τις απαραίτητες εργασίες για την υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης είχε δηλώσει την περασμένη εβδομάδα, κατά τη διάρκεια συνεδρίασης κοινοβουλευτικής επιτροπής, ότι η Αθήνα προετοιμάζεται για ενδεχόμενη τουρκική αντίδραση.
Η ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο επιβαρύνει τις σχέσεις Τουρκίας – ΕΕ
Η διαμάχη για τις θαλάσσιες ζώνες και το ενεργειακό έργο εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ήδη περίπλοκες σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση δέχονται πρόσθετες πιέσεις.
Οι διαφωνίες εκτείνονται από την προστασία της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας έως τον ρόλο της Άγκυρας στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας.
Όπως επισημαίνει ο Marc Pierini, αναλυτής του Carnegie Europe για την Τουρκία, οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο επιδεινώνουν περαιτέρω το κλίμα.
«Στην Ανατολική Μεσόγειο, αρκετές διαφωνίες σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα έχουν διευρύνει το χάσμα μεταξύ της Τουρκίας και των κυβερνήσεων της ΕΕ», έγραψε ο αναλυτής.
Η επικείμενη Σύνοδος Κορυφής στο Δουβλίνο αναμένεται έτσι να αποτελέσει μια νέα ευκαιρία για την Αθήνα να ζητήσει ευρωπαϊκή στήριξη απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου επαναφέρουν την Ανατολική Μεσόγειο στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής διπλωματίας.
Το αφήγημα της Hürriyet για το καλώδιο: «Η Αθήνα υποβαθμίζει την τουρκική NAVTEX για να μη φανεί ότι χρειάστηκε άδεια»newpost.gr
