Η αντιπαράθεση για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν διεξάγεται πλέον μόνο ανάμεσα στη Νέα Δημοκρατία και την αντιπολίτευση. Μετά την παρουσίαση του προγράμματος του κόμματος του Αλέξη Τσίπρα, η βασική πολιτική σύγκρουση μεταφέρεται στο εσωτερικό της Κεντροαριστεράς, με το ΠΑΣΟΚ και την ΕΛ.Α.Σ. να ακολουθούν δύο εντελώς διαφορετικές στρατηγικές απέναντι σε ένα θέμα που το προηγούμενο διάστημα είχε προκαλέσει εσωτερικές συγκρούσεις και στο ΠΑ.ΣΟ.Κ.
Η στροφή Τσίπρα: Όχι στην κατάργηση του νόμου Πιερρακάκη
Η μεγαλύτερη έκπληξη ήρθε από την πλευρά του Αλέξη Τσίπρα. Παρότι το νέο κόμμα του εξακολουθεί να δηλώνει αντίθετο στην αναθεώρηση του άρθρου 16 και εξακολουθεί να θεωρεί ότι η ανώτατη εκπαίδευση πρέπει να παραμείνει κατά βάση δημόσια, ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να καταργήσει τον νόμο Πιερρακάκη. Η εξήγηση που δίνει είναι απλή και φαίνεται ρεαλιστική. Ο νόμος έχει ήδη δημιουργήσει τετελεσμένα. Ξένα πανεπιστήμια έχουν ξεκινήσει τη λειτουργία τους, χιλιάδες φοιτητές έχουν εγγραφεί, οικογένειες έχουν προγραμματίσει τις σπουδές των παιδιών τους και η ανατροπή αυτής της πραγματικότητας θα δημιουργούσε ανασφάλεια δικαίου και σοβαρές κοινωνικές επιπτώσεις.
Πρόκειται για μια επιλογή με σαφές πολιτικό μήνυμα. Σε αντίθεση με την περίοδο της πρώτης διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, όταν κυριαρχούσε η λογική της πλήρους ανατροπής των προηγούμενων κυβερνητικών επιλογών, ο Αλέξης Τσίπρας εμφανίζεται σήμερα περισσότερο προσγειωμένος και γειωμένος στην πραγματικότητα. Η επιλογή να μην καταργηθεί ένας νόμος επειδή έχει ήδη παράξει έννομα αποτελέσματα απευθύνεται σε ένα ακροατήριο που δίνει ιδιαίτερη σημασία στη συνέχεια του κράτους, στη θεσμική σταθερότητα και στην ασφάλεια δικαίου. Είναι μια εικόνα που απέχει αισθητά από τη ρητορική του 2015, όταν κυριαρχούσαν συνθήματα του τύπου «θα καταργήσουμε το μνημόνιο με έναν νόμο και ένα άρθρο».
Η διαφορετική γραμμή του ΠΑΣΟΚ και οι αντιφάσεις
Ακριβώς σε αυτό το σημείο διαφοροποιείται το ΠΑΣΟΚ. Η Χαριλάου Τρικούπη επαναλαμβάνει ότι στηρίζει την αναθεώρηση του άρθρου 16 ώστε να επιτραπεί η λειτουργία μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, ταυτόχρονα όμως δεσμεύεται ίσως και για να διαφοροποιηθεί από τον Αλέξη Τσίπρα ότι θα καταργήσει τον νόμο Πιερρακάκη, τον οποίο θεωρεί υπεύθυνο για τη δημιουργία ενός πλαισίου που, κατά την άποψή της, επιτρέπει την ανάπτυξη κερδοσκοπικών ιδρυμάτων.
Η επιλογή αυτή δημιουργεί, ωστόσο, μια πολιτική αντίφαση. Το ΠΑΣΟΚ εμφανίζεται να υποστηρίζει την ύπαρξη μη κρατικών πανεπιστημίων, αλλά ταυτόχρονα υπόσχεται να καταργήσει τον μοναδικό νόμο που σήμερα επιτρέπει τη λειτουργία τους.
Κυρίως όμως δημιουργεί ερωτήματα ως προς τη στρατηγική του απέναντι σε ένα κεντρώο ακροατήριο, το οποίο τα τελευταία χρόνια έχει ταχθεί σε σημαντικό ποσοστό υπέρ της λειτουργίας ιδιωτικών πανεπιστημίων.
Η δέσμευση για κατάργηση του νόμου κινδυνεύει να εκληφθεί ως επιστροφή σε μια περισσότερο ιδεολογική προσέγγιση, τη στιγμή που η κοινωνία φαίνεται να έχει ήδη προχωρήσει.
Το συνταγματικό εμπόδιο και το πολιτικό δίλημμα
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, περισσότερο θεσμική διάσταση. Η επίκληση της αναθεώρησης του άρθρου 16 από το ΠΑΣΟΚ παραβλέπει μια βασική πολιτική πραγματικότητα. Η αναθεώρηση του Συντάγματος δεν μπορεί να γίνει μονομερώς. Απαιτεί ευρείες κοινοβουλευτικές συναινέσεις και με τα σημερινά πολιτικά δεδομένα προϋποθέτει τη συμφωνία της Νέας Δημοκρατίας, καθώς είναι τα δύο μεγάλα κόμματα που έχουν ταχθεί υπέρ της αναθεώρησης.
Εάν, λοιπόν, η Νέα Δημοκρατία παραμείνει πρώτο κόμμα στις επόμενες εκλογές, είναι προφανές ότι θα επιδιώξει η αναθεώρηση να γίνει περισσότερο με τους δικούς της όρους και με τη δική της φιλοσοφία για τα μη κρατικά πανεπιστήμια. Το ΠΑΣΟΚ θα βρεθεί τότε μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Είτε να αποδεχθεί μια αναθεώρηση που θα κινείται σε μεγάλο βαθμό στο πλαίσιο που θα καθορίσει η κυβερνητική πλειοψηφία, επιχειρώντας να ενσωματώσει ορισμένες δικές του ασφαλιστικές δικλίδες, είτε να αρνηθεί τη συμφωνία, αναλαμβάνοντας το πολιτικό κόστος μιας ακόμη αποτυχημένης προσπάθειας αναθεώρησης του άρθρου 16. Και τότε ο μοναδικός νόμος που θα επιτρέπει τη λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων θα είναι ο νόμος Πιερρακάκη τον οποίο όμως το ΠΑΣΟΚ θέλει να καταργήσει.
Η Νέα Δημοκρατία βλέπει πολιτική δικαίωση
Όλη αυτή η εικόνα παραδοξότητας που δημιουργήθηκε για να υπάρξει διαφοροποίηση μεταξύ του ΠΑΣΟΚ και της ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα επιτρέπει στη Νέα Δημοκρατία να εμφανίζεται ως πολιτικά δικαιωμένη. Δεν είναι τυχαίο ότι ο γραμματέας της Νέας Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Κυρανάκης, σχολιάζοντας χθες το βράδυ τις εξελίξεις στο Action24, υποστήριξε ότι «νίκησαν οι ιδέες της Νέας Δημοκρατίας και ότι ο Αλέξης Τσίπρας σε αυτό το θέμα αποδέχθηκε τις κυβερνητικές απόψεις».
Το κυβερνών κόμμα υποστηρίζει ότι επί δεκαετίες υπερασπιζόταν τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων και σήμερα ακόμη και πολιτικοί αντίπαλοι που διαφωνούν ιδεολογικά με την επιλογή αυτή αναγνωρίζουν πως δεν είναι πλέον εφικτή η επιστροφή στο προηγούμενο καθεστώς.
Το νέο πολιτικό διακύβευμα
Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά πλέον το εάν θα υπάρχουν μη κρατικά πανεπιστήμια στην Ελλάδα. Αυτό το ερώτημα φαίνεται ότι έχει ήδη απαντηθεί από την ίδια την πραγματικότητα. Το νέο πολιτικό διακύβευμα αφορά το ποιος μπορεί να πείσει ότι διαθέτει το πιο αξιόπιστο σχέδιο για τη λειτουργία τους. Και, προς το παρόν, η μεγαλύτερη πολιτική πίεση δεν ασκείται προς την κυβέρνηση, αλλά ανάμεσα στα δύο κόμματα που διεκδικούν την ηγεμονία στον χώρο της Κεντροαριστεράς.