Ο Αντώνης Σαμαράς δεν έχει ακόμη ανακοινώσει κόμμα. Καταφέρνει όμως ήδη κάτι που για έναν δυνητικό πολιτικό αντίπαλο έχει ιδιαίτερη αξία, να υποχρεώνει την κυβέρνηση να αντιδρά στην ατζέντα του. Και αυτό αρχίζει να φαίνεται σε τρία διαφορετικά μέτωπα: στη λεγόμενη «woke ατζέντα», στα εθνικά θέματα και στο μεταναστευτικό.
Η υπόθεση των σχολικών βιβλίων είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Δημοσιεύματα για εικόνες και αναφορές σε διαφορετικές μορφές οικογένειας ήταν αρκετά για να προκαλέσουν μέσα σε λίγες ώρες κυβερνητικό βραχυκύκλωμα.
Ο Παύλος Μαρινάκης έσπευσε να δηλώσει ότι στην κυβέρνηση «δεν υπάρχει woke ατζέντα», επιμένοντας ότι «τα φύλα είναι δύο», ενώ ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ Νότης Μηταράκης ζήτησε επανεξέταση. Την ίδια στιγμή, το υπουργείο Παιδείας υπενθύμιζε ότι τα βιβλία αξιολογούνται από επιστημονικές επιτροπές και δεν αποτελούν προσωπική επιλογή της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας. Και μετά ήρθε η ανατροπή. Ο εκδοτικός οίκος Νήσος διευκρίνισε ότι τουλάχιστον η εικόνα που βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης δεν παρουσιάζει δύο πατέρες, αλλά πατέρα και μητέρα με κοντά μαλλιά, κάνοντας μάλιστα λόγο για παραποίηση του περιεχομένου. Κάπου εδώ το θέμα παύει να αφορά ένα σχολικό βιβλίο. Αφορά τα πολιτικά αντανακλαστικά της κυβέρνησης.
Ο Σαμαράς βάζει την ατζέντα χωρίς να έχει κόμμα
Δύο ημέρες νωρίτερα ο Αντώνης Σαμαράς είχε επανέλθει επιθετικά στη συζήτηση περί «woke ατζέντας», χτυπώντας ένα από τα θέματα που θεωρεί ότι δημιουργούν απόσταση ανάμεσα στη σημερινή ΝΔ και στο παραδοσιακό συντηρητικό ακροατήριό της. Αυτό είναι και το ενδιαφέρον πολιτικό στοιχείο.
Ο πρώην πρωθυπουργός δεν χρειάζεται αυτή τη στιγμή να διαθέτει κόμμα, ψηφοδέλτια ή κοινοβουλευτική ομάδα για να ασκεί πίεση. Αρκεί να υπάρχει η εκτίμηση στο κυβερνητικό στρατόπεδο ότι ένα μελλοντικό κόμμα Σαμαρά μπορεί να αφαιρέσει κρίσιμες μονάδες από τη ΝΔ. Έτσι κάθε ζήτημα που ακουμπά την παραδοσιακή δεξιά εκλογική βάση αποκτά πολύ μεγαλύτερο πολιτικό βάρος. Woke ατζέντα. Μεταναστευτικό. Ελληνοτουρκικά. Οικογένεια. Ταυτότητα.
Η κυβέρνηση γνωρίζει ότι σε αυτά τα πεδία δεν ανταγωνίζεται μόνο τα υπάρχοντα κόμματα στα δεξιά της. Έχει πλέον απέναντί της και τη δυνητική απειλή Σαμαρά.
Η παγίδα της υπεραντίδρασης
Εδώ όμως εμφανίζεται ένας διαφορετικός κίνδυνος για τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Η Νέα Δημοκρατία του 2019 και του 2023 δεν κέρδισε τις εκλογές μόνο επειδή συσπείρωσε τη Δεξιά. Κέρδισε επειδή κατάφερε να εισχωρήσει βαθιά στο πολιτικό Κέντρο και να προσελκύσει ψηφοφόρους που προηγουμένως είχαν κινηθεί προς το ΠΑΣΟΚ, το Ποτάμι ή ακόμη και τον ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό ήταν ένα από τα βασικά συστατικά της εκλογικής κυριαρχίας Μητσοτάκη. Εάν λοιπόν η κυβέρνηση, φοβούμενη τον Σαμαρά και τις διαρροές προς τα δεξιά, αρχίσει να αντιδρά υπερβολικά σε κάθε θέμα που μπορεί να κινητοποιήσει το συντηρητικό ακροατήριο, δημιουργείται το ακριβώς αντίθετο πρόβλημα, να κλείνει μία τρύπα στα δεξιά και να ανοίγει μία μεγαλύτερη στο Κέντρο. Η υπόθεση των βιβλίων είναι χαρακτηριστική ακριβώς επειδή η κυβερνητική αντίδραση προηγήθηκε της πλήρους αποσαφήνισης των πραγματικών δεδομένων. Και αυτό μπορεί να μεταδώσει την εικόνα μιας κυβέρνησης που δεν καθορίζει πλέον μόνη την πολιτική της ατζέντα, αλλά αισθάνεται την ανάγκη να αποδεικνύει συνεχώς ότι παραμένει «αρκετά δεξιά».
Το ίδιο τεστ στα εθνικά και το μεταναστευτικό
Ακόμη μεγαλύτερη σημασία αποκτά η ίδια ισορροπία στα ελληνοτουρκικά και στο μεταναστευτικό. Εκεί ο Σαμαράς διαθέτει διαχρονικά σαφές πολιτικό στίγμα και μπορεί να κατηγορεί την κυβέρνηση για υπερβολικά συμβιβαστική στάση ή ανεπαρκή αυστηρότητα. Το Μαξίμου βρίσκεται συνεπώς μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση. Πρέπει να εμποδίσει τη δημιουργία ενός μεγάλου πολιτικού χώρου στα δεξιά του χωρίς να μετακινηθεί τόσο ώστε να χάσει το κεντρώο ακροατήριο που έκανε τη ΝΔ κυρίαρχη. Και όσο πλησιάζουν οι εκλογές, αυτή η εξίσωση γίνεται δυσκολότερη.
Ο πραγματικός κίνδυνος για τον Μητσοτάκη
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη ΝΔ επομένως μπορεί να μην είναι το ποσοστό που θα πάρει τελικά ένα κόμμα Σαμαρά. Μπορεί να είναι το πόσο θα αλλάξει η ίδια η Νέα Δημοκρατία στην προσπάθειά της να εμποδίσει αυτό το κόμμα να πάρει ποσοστό. Διότι αν ο Αντώνης Σαμαράς καταφέρει να υποχρεώσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη να μετακινήσει την πολιτική του ατζέντα προς τα δεξιά, τότε θα έχει πετύχει κάτι σημαντικό πριν ακόμη κατέβει στις εκλογές. Θα έχει αναγκάσει τη ΝΔ να παίξει στο δικό του γήπεδο. Και εκεί βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παγίδα για το Μαξίμου, να φοβηθεί τόσο πολύ τι μπορεί να χάσει από τα δεξιά, ώστε να ξεχάσει ποιοι ψηφοφόροι το έκαναν κυρίαρχο στο Κέντρο.