Η επικείμενη επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα έχει μία προφανή ανάγνωση: τι θα ζητήσει η Ελλάδα από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπάρχει όμως και η αντίστροφη, ίσως πιο ενδιαφέρουσα, πλευρά του ίδιου ερωτήματος, τι ακριβώς θέλουν σήμερα οι Ηνωμένες Πολιτείες από την Ελλάδα;
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών αναμένεται στην Αθήνα το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ανακοινωθεί επίσημα η ακριβής ημερομηνία από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Η επίσκεψη προγραμματίζεται στο πλαίσιο του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ και ο Ρούμπιο αναμένεται να συνοδεύεται όχι μόνο από αξιωματούχους του Στέιτ Ντιπάρτμεντ αλλά και από δύο υφυπουργούς του αμερικανικού υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας. Αυτό από μόνο του δείχνει ότι η ατζέντα δεν περιορίζεται στα παραδοσιακά ελληνοτουρκικά.
Τι θέλει η Αθήνα από την Ουάσιγκτον
Η ελληνική πλευρά προσέρχεται στον διάλογο με σαφείς προτεραιότητες. Η πρώτη αφορά την Τουρκία και κυρίως το νέο κεφάλαιο που ανοίγει γύρω από τους τουρκικούς εξοπλισμούς. Η Αθήνα παρακολουθεί στενά τη συζήτηση για πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 και έχει καταστήσει σαφές προς την αμερικανική πλευρά ότι θέλει οι ελληνικές ανησυχίες να λαμβάνονται υπόψη. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει δηλώσει δημοσίως ότι βρίσκεται σε τακτική επικοινωνία με τον Μάρκο Ρούμπιο και ότι οι ελληνικές «ευαισθησίες» μεταφέρονται προς την Ουάσιγκτον.
Μάρκο Ρούμπιο: Στην Αθήνα τον Οκτώβριο o υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ
Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να διατηρήσει και να ενισχύσει τον στρατηγικό χαρακτήρα της σχέσης με τις ΗΠΑ, σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί επίσης να αναβαθμίσει τη δική της σχέση με την κυβέρνηση Τραμπ. Άρα η Αθήνα θα θέλει να γνωρίζει κάτι πολύ συγκεκριμένο, πώς αντιλαμβάνεται πλέον η Ουάσιγκτον την ισορροπία Ελλάδας–Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο;
Αλλά τι θέλει η Αμερική από την Ελλάδα;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι. Η αμερικανική πλευρά έρχεται με ιδιαίτερα βαρύ χαρτοφυλάκιο εσωτερικής ασφάλειας. Στην ατζέντα έχουν ήδη μπει η παράτυπη μετανάστευση, η προστασία των συνόρων, η αντιμετώπιση της διακίνησης ναρκωτικών και η ενίσχυση των ελέγχων στα ελληνικά αεροδρόμια. Έχουν προηγηθεί μάλιστα επαφές ελληνικών και αμερικανικών υπηρεσιών για ταχύτερη ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με ύποπτα πρόσωπα που ταξιδεύουν προς τις ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως στρατιωτικός σύμμαχος αλλά και ως κρίκος μιας ευρύτερης αλυσίδας ασφάλειας μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και ΗΠΑ.
Σούδα και Αλεξανδρούπολη ξανά στο τραπέζι
Το δεύτερο μεγάλο πεδίο είναι η στρατιωτική συνεργασία. Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας έχει ήδη αναβαθμίσει σημαντικά τον ρόλο της Σούδας, της Λάρισας, του Στεφανοβικείου και κυρίως της Αλεξανδρούπολης. Οι ίδιοι οι Αμερικανοί έχουν χαρακτηρίσει την Αλεξανδρούπολη κρίσιμο κόμβο για τη μεταφορά στρατιωτικού υλικού προς την Ανατολική και Βόρεια Ευρώπη.
Σε μια περίοδο όπου στην Ουάσιγκτον συζητείται συνολικότερα η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη και η κυβέρνηση Τραμπ πιέζει τους Ευρωπαίους να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την άμυνά τους, η γεωγραφική αξία της Ελλάδας αποκτά διαφορετικό βάρος.
Το ερώτημα λοιπόν είναι αν οι ΗΠΑ θα ζητήσουν περισσότερες διευκολύνσεις, μεγαλύτερη επιχειρησιακή αξιοποίηση ελληνικών υποδομών ή βαθύτερη στρατιωτική συνεργασία.
Η ενέργεια είναι και γεωπολιτική
Το τρίτο πεδίο αφορά την ενέργεια. Για χρόνια οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν την Ελλάδα ως δυνητικό ενεργειακό κόμβο για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η Αλεξανδρούπολη, οι διασυνδέσεις στα Βαλκάνια και οι υποδομές LNG αποτελούν κομμάτι της αμερικανικής στρατηγικής για διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών της Ευρώπης. Σε αυτή τη συγκυρία, το ενεργειακό δεν είναι απλώς εμπορικό ζήτημα. Συνδέεται με τη Ρωσία, τη Μέση Ανατολή, τις θαλάσσιες οδούς και τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
Η πραγματική συζήτηση πίσω από τη φωτογραφία
Γι’ αυτό και η επίσκεψη Ρούμπιο δεν θα κριθεί μόνο από τις δημόσιες δηλώσεις περί «εξαιρετικών ελληνοαμερικανικών σχέσεων». Το ουσιαστικό ερώτημα είναι τι ανταλλάσσεται στο στρατηγικό τραπέζι.
Η Αθήνα θα επιδιώξει στήριξη στα ζητήματα ασφάλειας και μεγαλύτερη κατανόηση των ελληνικών θέσεων απέναντι στην Τουρκία. Η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, έχει συγκεκριμένα συμφέροντα, ασφαλή σύνορα, στρατιωτικές υποδομές, ενεργειακούς διαδρόμους και έναν αξιόπιστο εταίρο σε μια περιοχή που συνδέει τα Βαλκάνια, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Και κάπου εκεί βρίσκεται το πραγματικό θέμα της επίσκεψης, όχι απλώς πόσο «στρατηγικός εταίρος» είναι η Ελλάδα για τις ΗΠΑ, αλλά ποιο είναι το τίμημα, ποιες είναι οι υποχρεώσεις και ποια τα ανταλλάγματα αυτής της στρατηγικής σχέσης στη νέα εποχή Τραμπ.