Την ώρα που η πολιτική αντιπαράθεση περιστρέφεται γύρω από τις καταγγελίες για αδιαφάνεια, διαφθορά και συγκάλυψη, οι τελευταίες μεγάλες αστυνομικές επιχειρήσεις επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα σύνθημα που ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε αναδείξει ήδη από το 2023: «Νομιμότητα παντού». Και αυτή τη φορά δεν πρόκειται μόνο για κυβερνητικές εξαγγελίες, αλλά για συγκεκριμένες έρευνες, συλλήψεις και δικογραφίες που αγγίζουν μεγάλα οικονομικά συμφέροντα.
Από την Pizza Fan και τους φούρνους «Χωριάτικο» μέχρι το σκάνδαλο με τις καταγγελίες για δωροδοκίες διαιτητών και χειραγώγηση αγώνων στο μπάσκετ, το λεγόμενο ελληνικό FBI βρίσκεται στο επίκεντρο της επικαιρότητας. Με έρευνες μηνών, παρακολουθήσεις, καταθέσεις, διασταυρώσεις στοιχείων και συντονισμένες επιχειρήσεις, η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος αναδεικνύει την αποτελεσματικότητα της στοχευμένης αστυνομικής έρευνας.
Και εδώ βρίσκεται μια πολιτική ειρωνεία. Ενώ οι φορολογικές αρχές διαφημίζουν τα ψηφιακά τους όπλα, τους αλγόριθμους, τις ηλεκτρονικές διασταυρώσεις και τις έξυπνες ταμειακές μηχανές, χρειάστηκαν οι αστυνομικές έρευνες για να έρθουν στο φως ορισμένες από τις μεγαλύτερες καταγγελλόμενες οικονομικές απάτες των τελευταίων ετών.
Υπόθεση «Χωριάτικο»: Στις 50 οι συλλήψεις για φορολογική απάτη άνω των 100 εκατ. ευρώ – Στο μικροσκόπιο εκατοντάδες εταιρείεςnewpost.grΌχι ότι η τεχνολογία είναι άχρηστη ή ότι η ΑΑΔΕ δεν συνέδραμε τις έρευνες. Το αντίθετο. Αλλά η τελευταία εβδομάδα προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της διαφοράς ανάμεσα στην ψηφιακή καταγραφή των συναλλαγών και στη διερεύνηση ενός οργανωμένου μηχανισμού που φέρεται να έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να ξεφεύγει από τους ελέγχους.
Τα «μεγάλα ψάρια» του Μητσοτάκη και η πολιτική σύγκρουση
Στην κυριακάτικη ανασκόπησή του, στις 25 Οκτωβρίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε να δώσει πολιτικό περιεχόμενο στις τελευταίες αποκαλύψεις. Επανέφερε τη δέσμευσή του από τη ΔΕΘ του 2023 για ισονομία και δήλωσε ότι στόχος της κυβέρνησης είναι τα «μεγάλα ψάρια».
Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η φοροδιαφυγή στερεί πόρους από την Υγεία και την Παιδεία, ενώ η διαφθορά στον αθλητισμό υπονομεύει την αξιοπιστία των αγώνων. Υπογράμμισε επίσης πως η έρευνα πρέπει να προχωρά χωρίς εξαιρέσεις, ακόμη και απέναντι σε πρόσωπα με οικονομική ή θεσμική ισχύ, με σεβασμό πάντοτε στο τεκμήριο αθωότητας.
Pizza Fan: Στα Pandora Papers το όνομα του ιδρυτή της αλυσίδας – Η offshore, το 99,99% και το δεύτερο πρόσωπο πίσω από την εταιρείαnewpost.grΗ παρέμβαση αυτή προκάλεσε την αντίδραση της αντιπολίτευσης. Το ΠΑΣΟΚ, διά του Κώστα Τσουκαλά, αμφισβήτησε την κυβερνητική αξιοπιστία στη μάχη κατά της διαφθοράς, επικαλούμενο τις υποθέσεις που έχουν απασχολήσει την πολιτική ζωή. Αντίστοιχα, ο ΣΥΡΙΖΑ επανέφερε τις καταγγελίες για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τις υποκλοπές και τις απευθείας αναθέσεις.
Η κριτική αυτή συνιστά υπαρκτό πολιτικό μέτωπο για την κυβέρνηση. Δεν αναιρεί, όμως, το γεγονός ότι οι πρόσφατες επιχειρήσεις των διωκτικών αρχών πραγματοποιήθηκαν επί της δικής της θητείας.
Η αποτελεσματικότητα μιας κυβέρνησης απέναντι στη διαφθορά κρίνεται τόσο από την αποκάλυψη των υποθέσεων όσο και από την πρόληψή τους, τη διαφάνεια στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος και την ανεμπόδιστη λειτουργία της Δικαιοσύνης.
Ο Χρυσοχοΐδης και το ελληνικό FBI
Η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος άρχισε να λειτουργεί τον Οκτώβριο του 2024, με πολιτική πρωτοβουλία του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη. Στη νέα υπηρεσία ενσωματώθηκε και η Οικονομική Αστυνομία, με στόχο τη συγκέντρωση εξειδικευμένων δυνάμεων απέναντι στα οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα.
Η υπόθεση της Pizza Fan, με εκτιμώμενη φορολογική ζημιά που ξεπερνά τα 35 εκατομμύρια ευρώ, και η έρευνα για το «Χωριάτικο», με οικονομικό αντικείμενο που σύμφωνα με τις πληροφορίες υπερβαίνει τα 100 εκατομμύρια, αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα της δράσης της. Πρόκειται για διαφορετικές δικογραφίες, στις οποίες οι κατηγορίες δεν έχουν ακόμη κριθεί οριστικά.
Μάλιστα, στις 22 Οκτωβρίου, ο Χρυσοχοΐδης είχε προαναγγείλει ότι θα αποκαλυφθούν και άλλες μεγάλες υποθέσεις οικονομικού εγκλήματος, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις απάτες με τον ΦΠΑ. Λίγες ημέρες αργότερα ακολούθησε η επιχείρηση για το «Χωριάτικο».
Σε πολιτικούς όρους, ο Χρυσοχοΐδης έχει αποκτήσει ένα ισχυρό επιχείρημα: η αντιμετώπιση της οργανωμένης οικονομικής παρανομίας δεν εξαντλείται στις νομοθετικές εξαγγελίες. Χρειάζεται εξειδικευμένες υπηρεσίες, προσωπικό, πληροφορίες και αστυνομική έρευνα που να φτάνει μέχρι τους πραγματικούς οργανωτές.
Η ΑΑΔΕ, οι αλγόριθμοι και οι έλεγχοι που άργησαν
Εδώ ανακύπτει το πιο ενδιαφέρον ερώτημα για το υπουργείο Οικονομικών και την ΑΑΔΕ. Η φορολογική διοίκηση έχει επενδύσει σημαντικά στη διασύνδεση ταμειακών μηχανών με POS, στο myDATA, στο ψηφιακό πελατολόγιο και στην ανάλυση οικονομικών δεδομένων με αλγορίθμους. Για το 2026 είχε προγραμματίσει 72.800 ελέγχους και περαιτέρω επέκταση των ψηφιακών εργαλείων.
Κι όμως, σύμφωνα με την αστυνομική έρευνα, στην Pizza Fan ένα σύστημα εμφάνιζε πληρωμένες παραγγελίες ως «κεράσματα», ενώ στο «Χωριάτικο» ερευνάται ένας πολύπλοκος μηχανισμός εικονικών συναλλαγών και εταιρειών.
Ακόμη πιο σοβαρό είναι ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένες συνομιλίες της δικογραφίας της Pizza Fan, πρόσωπο που ερευνάται φέρεται να επικαλούνταν γνωριμίες στην ΑΑΔΕ, οι οποίες το ενημέρωναν για καταγγελίες και πιθανούς ελέγχους. Πρόκειται για ισχυρισμούς που απαιτούν ανεξάρτητη επιβεβαίωση και πλήρη δικαστική διερεύνηση.
Οι πρόσφατες επιχειρήσεις δεν σημαίνουν ότι η ΑΑΔΕ απουσίαζε. Αντιθέτως, στην έρευνα της Pizza Fan υπήρξε συνεργασία της Οικονομικής Αστυνομίας με την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων και τις εγκληματολογικές υπηρεσίες.
Η ουσία της κριτικής, επομένως, δεν είναι ότι τα ψηφιακά συστήματα απέτυχαν ολοκληρωτικά. Είναι ότι τα εργαλεία αυτά πρέπει να αποδεικνύουν την αξία τους στον έγκαιρο εντοπισμό μεγάλων, οργανωμένων μηχανισμών φοροδιαφυγής και όχι μόνο στον έλεγχο των συνηθισμένων καθημερινών συναλλαγών.
Νόμος και τάξη, αλλά και λογοδοσία
Υπάρχει, τέλος, μία διάσταση που η κυβέρνηση δεν μπορεί να παραβλέψει, οι περίπου 2.500 εργαζόμενοι της Pizza Fan αντιμετωπίζουν σοβαρή αβεβαιότητα για την εργασία και τις αποδοχές τους. Ο πρωθυπουργός δεσμεύθηκε ότι η Πολιτεία θα παρέμβει εφόσον χρειαστεί, όμως η προστασία των θέσεων εργασίας απαιτεί συγκεκριμένες αποφάσεις.
Το πολιτικό μήνυμα του «νόμος και τάξη» δεν μπορεί να περιορίζεται στις εικόνες των συλλήψεων. Πρέπει να περιλαμβάνει την προστασία των εργαζομένων, την ανάκτηση των διαφυγόντων δημοσίων εσόδων, την απόδοση ευθυνών όπου αποδεικνύονται και τον έλεγχο πιθανών κενών ή παρεμβάσεων στη λειτουργία των κρατικών υπηρεσιών.
Για τον Μητσοτάκη, οι τελευταίες έρευνες αποτελούν ευκαιρία να επαναφέρει τη νομιμότητα στο επίκεντρο της κυβερνητικής ατζέντας, απέναντι στις κατηγορίες της αντιπολίτευσης για αδιαφάνεια. Για τον Χρυσοχοΐδη, αναδεικνύουν το έργο μιας υπηρεσίας στην οποία έχει επενδύσει πολιτικά και οργανωτικά.
Η σύγκριση με τα ψηφιακά όπλα της φορολογικής διοίκησης είναι αναπόφευκτη. Οι αλγόριθμοι υπόσχονται να εντοπίζουν ύποπτες συναλλαγές. Οι αστυνομικοί έφεραν στο φως μηχανισμούς που, σύμφωνα με τις δικογραφίες, είχαν μάθει να τις αποκρύπτουν.
Και το τελικό ερώτημα δεν αφορά μόνο το ποιος δικαιούται τα πολιτικά εύσημα. Αφορά το πώς η αποτελεσματική αστυνομική έρευνα θα συνδεθεί με έναν εξίσου αποτελεσματικό, προληπτικό φορολογικό έλεγχο.
Γιατί το πραγματικό στοίχημα της νομιμότητας δεν είναι να ανακαλύπτεις την απάτη αφού έχουν χαθεί δεκάδες εκατομμύρια. Είναι να μη χρειάζεται να φτάνει ο αστυνομικός στην πόρτα για να ανακαλύψει το κράτος τι συνέβαινε επί χρόνια πίσω από αυτήν.
