Η Νέα Δημοκρατία συμπληρώνει 52 χρόνια ζωής, έχοντας μια πολιτική διαδρομή που σχεδόν ταυτίζεται χρονικά με εκείνη της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας. Από το φθινόπωρο του 1974 και την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή έως τη σημερινή περίοδο διακυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, η ΝΔ πέρασε από εκλογικούς θριάμβους και βαριές ήττες, κυβερνητικές περιόδους και χρόνια αντιπολίτευσης, εσωκομματικές αλλαγές και μεγάλες πολιτικές αναμετρήσεις.
Η 4η Οκτωβρίου 1974 έχει καθιερωθεί ως η επίσημη ημερομηνία ίδρυσης της Νέας Δημοκρατίας και ως τέτοια καταγράφεται και στο καταστατικό του κόμματος.
Πώς ιδρύθηκε η Νέα Δημοκρατία το 1974;
Η δημιουργία της ΝΔ συνδέεται άμεσα με τους πρώτους μήνες της Μεταπολίτευσης. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε επιστρέψει στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 1974, μετά την κατάρρευση της δικτατορίας και μέσα στη βαριά σκιά της κυπριακής τραγωδίας.
Στόχος του δεν ήταν απλώς η επαναφορά της προδικτατορικής ΕΡΕ. Η επιδίωξη ήταν η δημιουργία ενός νέου πολιτικού φορέα, ο οποίος θα επιχειρούσε να ξεπεράσει παλαιότερους διαχωρισμούς και να αποκτήσει ευρύτερη απήχηση στον χώρο της Κεντροδεξιάς και του Κέντρου.
Η 4η Οκτωβρίου 1974 αποτέλεσε την ημερομηνία αναφοράς για τη γέννηση του κόμματος. Η ίδια η ΝΔ εξακολουθεί στο καταστατικό της να προσδιορίζει ως ιδρυτή της τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και ως θεμέλιο των αρχών της την Ιδρυτική Διακήρυξη εκείνης της ημέρας.
Τι έλεγε η Ιδρυτική Διακήρυξη του Κωνσταντίνου Καραμανλή;
Το ιδρυτικό κείμενο επιχείρησε να περιγράψει μια παράταξη με διαφορετική πολιτική γλώσσα από εκείνη της προδικτατορικής περιόδου.
Χαρακτηριστική είναι η αναφορά ότι η Νέα Δημοκρατία ταυτίζει «το Έθνος με τον Λαόν, την Πατρίδα με τους Ανθρώπους της», συνδέοντας παράλληλα την εθνική ανεξαρτησία με τη λαϊκή κυριαρχία, την πρόοδο με το κοινό αγαθό και την πολιτική ελευθερία με την κοινωνική δικαιοσύνη.
Στο ίδιο πολιτικό πλαίσιο εντασσόταν η προσπάθεια υπέρβασης των παλιών διαχωριστικών γραμμών. Η Διακήρυξη τοποθετούσε τη νέα παράταξη πέρα από τις παραδοσιακές ετικέτες Δεξιάς, Κέντρου και Αριστεράς, μια αναφορά που επανέρχεται συχνά στον κομματικό λόγο μέχρι σήμερα.
Τι ήταν ο «ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός» της ΝΔ;
Ο ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός εξελίχθηκε στον χαρακτηριστικό ιδεολογικό προσδιορισμό της καραμανλικής Νέας Δημοκρατίας. Δεν ταυτιζόταν, ωστόσο, με τον οικονομικό νεοφιλελευθερισμό όπως αυτός διαμορφώθηκε διεθνώς τις επόμενες δεκαετίες.
Η πολιτική αντίληψη της πρώτης περιόδου της ΝΔ συνδύαζε την κοινοβουλευτική δημοκρατία και την οικονομία της αγοράς με σημαντική κρατική παρουσία, κοινωνικές παρεμβάσεις και αναφορά στην κοινωνική δικαιοσύνη.
Η στρατηγική διεύρυνσης αποτυπώθηκε και στην επιλογή στελεχών. Το νέο κόμμα δεν περιορίστηκε αποκλειστικά στο παλιό δυναμικό της ΕΡΕ, επιχειρώντας να ενσωματώσει πολιτικά πρόσωπα και κοινωνικές δυνάμεις από ευρύτερους χώρους.
Ποιος ήταν ο πρώτος μεγάλος σταθμός της Νέας Δημοκρατίας;
Οι εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1974 αποτέλεσαν την πρώτη μεγάλη εκλογική δοκιμασία της Μεταπολίτευσης. Η ΝΔ επικράτησε με 54,37% και 220 έδρες, εξασφαλίζοντας μια εξαιρετικά ισχυρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Ακολούθησαν το δημοψήφισμα της 8ης Δεκεμβρίου 1974, με το οποίο επιβεβαιώθηκε η αβασίλευτη δημοκρατία, και το Σύνταγμα του 1975. Η περίοδος αυτή συνδέθηκε με την οικοδόμηση του νέου μεταπολιτευτικού θεσμικού πλαισίου και την ομαλοποίηση της πολιτικής ζωής.
Γιατί η Ευρώπη αποτέλεσε στρατηγική επιλογή του Καραμανλή;
Η δεύτερη μεγάλη ιστορική επιλογή ήταν η ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας.
Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής συνέδεε τη συμμετοχή της χώρας στην ευρωπαϊκή οικογένεια τόσο με την οικονομική της ανάπτυξη όσο και με τη θωράκιση του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Στις 28 Μαΐου 1979 υπογράφηκε στην Αθήνα η Συνθήκη Προσχώρησης και από την 1η Ιανουαρίου 1981 η Ελλάδα έγινε το δέκατο μέλος των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Η ευρωπαϊκή επιλογή αποτέλεσε έκτοτε σταθερό σημείο αναφοράς της Νέας Δημοκρατίας. Η σύνδεση της αποκατάστασης της δημοκρατίας με την ευρωπαϊκή κατεύθυνση παραμένει βασικό στοιχείο και της ιστορικής αποτίμησης του Ιδρύματος «Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής».
Πώς άλλαξε η ΝΔ την περίοδο 1990-1993;
Με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη η Νέα Δημοκρατία επέστρεψε στην κυβέρνηση το 1990, έπειτα από μια μακρά περίοδο κυριαρχίας του ΠΑΣΟΚ και διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη κινήθηκε προς μια περισσότερο φιλελεύθερη οικονομική κατεύθυνση, με δημοσιονομική προσαρμογή, ιδιωτικοποιήσεις και διαρθρωτικές αλλαγές.
Η περίοδος χαρακτηρίστηκε ταυτόχρονα από έντονες κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις, ενώ το Μακεδονικό προκάλεσε βαθιά εσωκομματική κρίση. Η κυβέρνηση έχασε τελικά την κοινοβουλευτική της πλειοψηφία και οδηγήθηκε στις εκλογές του 1993.
Τι άλλαξε με τον Κώστα Καραμανλή το 2004;
(ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ/EUROKINISSI)
Έπειτα από 11 χρόνια στην αντιπολίτευση, η ΝΔ επέστρεψε στην κυβέρνηση στις εκλογές της 7ης Μαρτίου 2004, υπό τον Κώστα Καραμανλή, με 45,36% και 165 έδρες.
Κεντρικό πολιτικό σύνθημα αποτέλεσε η «επανίδρυση του κράτους». Η κυβέρνηση Καραμανλή επιχείρησε παράλληλα μια περισσότερο πολυδιάστατη εξωτερική και ενεργειακή πολιτική, δίνοντας έμφαση στον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου.
Ιδιαίτερος σταθμός υπήρξε η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι το 2008, όπου η Αθήνα συνέδεσε την πρόσκληση ένταξης της τότε ΠΓΔΜ με την προηγούμενη επίλυση του ζητήματος της ονομασίας.
Το 2007 η ΝΔ κέρδισε εκ νέου τις εκλογές, όμως το 2009 ακολούθησε βαριά εκλογική ήττα, με το κόμμα να περιορίζεται στο 33,47% και τις 91 έδρες.
Πώς επηρέασε η οικονομική κρίση τη Νέα Δημοκρατία;
Η περίοδος των μνημονίων άλλαξε δραματικά ολόκληρο το πολιτικό σύστημα.
Τον Μάιο του 2012 η ΝΔ αναδείχθηκε πρώτο κόμμα με μόλις 18,85%, καταγράφοντας το χαμηλότερο εκλογικό ποσοστό της ιστορίας της. Στις επαναληπτικές εκλογές του Ιουνίου έφθασε στο 29,66% και τις 129 έδρες.
Ο Αντώνης Σαμαράς σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η παραμονή της Ελλάδας στην Ευρωζώνη και η εφαρμογή του προγράμματος οικονομικής προσαρμογής βρίσκονταν στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Η ΝΔ έχασε τις εκλογές του Ιανουαρίου 2015 από τον ΣΥΡΙΖΑ και παρέμεινε δεύτερη και στην αναμέτρηση του Σεπτεμβρίου.
Πότε άρχισε η περίοδος του Κυριάκου Μητσοτάκη;
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξελέγη πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας τον Ιανουάριο του 2016.
Τρία χρόνια αργότερα, στις εκλογές της 7ης Ιουλίου 2019, η ΝΔ έλαβε 39,85% και 158 έδρες, επιστρέφοντας σε αυτοδύναμη διακυβέρνηση.
Η πρώτη κυβερνητική περίοδος συνέπεσε με γεγονότα εξαιρετικά μεγάλης έντασης, μεταξύ των οποίων η πανδημία, οι ελληνοτουρκικές εντάσεις και οι οικονομικές και ενεργειακές επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία.
Στις εκλογές του Μαΐου 2023 η ΝΔ έλαβε 40,79% και 146 έδρες χωρίς να σχηματιστεί αυτοδύναμη κυβέρνηση. Στη δεύτερη αναμέτρηση, τον Ιούνιο, κέρδισε με 40,56% και 158 έδρες, εξασφαλίζοντας νέα αυτοδυναμία.
Ποιοι πέρασαν από την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας;
Στη διάρκεια των 52 χρόνων της ΝΔ, την ηγεσία της ανέλαβαν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Γεώργιος Ράλλης, ο Ευάγγελος Αβέρωφ, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ο Μιλτιάδης Έβερτ, ο Κώστας Καραμανλής, ο Αντώνης Σαμαράς και ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Ο Κώστας Καραμανλής παρέμεινε στην ηγεσία από το 1997 έως το 2009, έχοντας τη μακροβιότερη συνεχή θητεία. Το 2015, μεταξύ της αποχώρησης Σαμαρά και της εκλογής Μητσοτάκη, μεταβατικοί πρόεδροι ανέλαβαν ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης και ο Γιάννης Πλακιωτάκης. Στην επετειακή εκδήλωση για τα 50 χρόνια, ο σημερινός πρόεδρος της ΝΔ είχε κάνει ειδική αναφορά στους προκατόχους του και στη διαφορετική πολιτική σφραγίδα καθενός.
Ποιες εκλογές σημάδεψαν περισσότερο την πορεία της ΝΔ;
Από το 54,37% του 1974 μέχρι το 18,85% του Μαΐου 2012 και την επιστροφή σε ποσοστά άνω του 40% το 2023, η εκλογική ιστορία της ΝΔ αποτυπώνει σε μεγάλο βαθμό τις μεταβολές ολόκληρου του ελληνικού πολιτικού συστήματος.
Μετά το 54,37% του 1974 ακολούθησε το 41,84% του 1977. Το 1981 ήρθε η πρώτη μεγάλη ήττα από το ΠΑΣΟΚ, ενώ το 1989 και το 1990 πραγματοποιήθηκαν τρεις εκλογικές αναμετρήσεις μέχρι να σχηματιστεί κυβέρνηση υπό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.
Το 2004 σηματοδότησε την επιστροφή στην εξουσία έπειτα από έντεκα χρόνια, το 2009 μία από τις βαρύτερες ήττες και το 2012 το ιστορικό χαμηλό του 18,85%.
Ακολούθησε η περίοδος της αντιπολίτευσης μετά τις δύο αναμετρήσεις του 2015 και τελικά η επιστροφή στην κυβέρνηση το 2019, με τις δύο εκλογικές νίκες του 2023 να ανοίγουν τη δεύτερη κυβερνητική περίοδο Μητσοτάκη.
Από τη Ρηγίλλης στην Πειραιώς
Η ιστορία ενός κόμματος γράφεται και στα κτίριά του. Για δεκαετίες, η Ρηγίλλης 18 υπήρξε σχεδόν συνώνυμη με τη Νέα Δημοκρατία και εξελίχθηκε σε πολιτικό τοπόσημο της Μεταπολίτευσης.
Ακολούθησε η μεταφορά των κεντρικών γραφείων στη Λεωφόρο Συγγρού 340 και στη συνέχεια στην Πειραιώς 62, στο Μοσχάτο, όπου βρίσκεται σήμερα η έδρα του κόμματος.
Στην ίδια διαδρομή ιδιαίτερο ρόλο απέκτησαν η ΟΝΝΕΔ και η ΔΑΠ-ΝΔΦΚ, οργανώσεις από τις οποίες πέρασαν πολλές γενιές στελεχών της παράταξης. Η ΟΝΝΕΔ δημιουργήθηκε τον Οκτώβριο του 1974, λίγες ημέρες μετά την ίδρυση της ΝΔ.
Τι σημαίνουν τα 52 χρόνια για τη Νέα Δημοκρατία σήμερα;
Πενήντα δύο χρόνια μετά την ίδρυσή της, η Νέα Δημοκρατία παραμένει ένας από τους βασικούς πρωταγωνιστές του ελληνικού κομματικού συστήματος και ο κυρίαρχος πολιτικός φορέας στον χώρο της Κεντροδεξιάς.
Η διαδρομή από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή στον Κυριάκο Μητσοτάκη περιλαμβάνει διαφορετικές ιδεολογικές αποχρώσεις, οικονομικές πολιτικές και στρατηγικές διεύρυνσης. Σταθερά σημεία αναφοράς στον επίσημο κομματικό λόγο παραμένουν η ευρωπαϊκή κατεύθυνση, η πολιτική σταθερότητα και η προσπάθεια διεύρυνσης πέρα από τα παραδοσιακά όρια της παράταξης.
Το επόμενο κεφάλαιο θα κριθεί από το κατά πόσο ένα κόμμα που γεννήθηκε στις ιδιαίτερες συνθήκες της Μεταπολίτευσης του 1974 μπορεί να εξακολουθήσει να προσαρμόζεται σε ένα πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον πολύ διαφορετικό από εκείνο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε.
