Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις μπαίνουν ξανά σε μια περίοδο όπου οι λέξεις αποκτούν μεγαλύτερο βάρος και οι κινήσεις στο παρασκήνιο μεγαλύτερη σημασία. Από τη μία, ο Κυριάκος Μητσοτάκης μεταβαίνει στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ χωρίς, μέχρι στιγμής, να υπάρχει προγραμματισμένη συνάντηση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Από την άλλη, ο Χακάν Φιντάν ανεβάζει αισθητά τους τόνους απέναντι στην Αθήνα, μιλώντας για το Αιγαίο, τη στρατιωτικοποίηση των νησιών και προειδοποιώντας να μην υπάρξει κάποια «τρελή κίνηση».
Το ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο αν θα πραγματοποιηθεί ένα ακόμη τετ-α-τετ Μητσοτάκη–Ερντογάν. Είναι αν η απουσία μιας τέτοιας συνάντησης, σε συνδυασμό με τη νέα τουρκική ρητορική, σηματοδοτεί ότι τα περίφημα «ήρεμα νερά» αρχίζουν να στερεύουν.
Το ραντεβού που ακόμη δεν υπάρχει
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει δηλώσει ότι αυτή τη στιγμή δεν προβλέπεται συνάντηση με τον Τούρκο πρόεδρο στη Νέα Υόρκη, αφήνοντας πάντως ανοιχτό το ενδεχόμενο να κλειστεί ακόμη και την τελευταία στιγμή.
Σε άλλες συνθήκες αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί απλώς θέμα προγράμματος. Στη σημερινή συγκυρία όμως η εικόνα είναι διαφορετική. Ο Ερντογάν έχει ήδη προγραμματισμένη συνάντηση με τον Ντόναλντ Τραμπ στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ενώ παράλληλα η Αθήνα και η Άγκυρα έχουν επιστρέψει σε σκληρότερη δημόσια γλώσσα για το Αιγαίο.
Εάν τελικά Μητσοτάκης και Ερντογάν δεν βρεθούν, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ρήξη. Θα αποτελεί όμως ένδειξη ότι το επίπεδο της απευθείας πολιτικής επικοινωνίας δεν είναι σήμερα τόσο αυτονόητο όσο ήταν τους προηγούμενους μήνες.
Ο Φιντάν δεν μίλησε τυχαία
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχουν οι τελευταίες δηλώσεις του Χακάν Φιντάν στο NTV. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών υποστήριξε ότι η Άγκυρα δεν αποδέχεται τη στρατιωτικοποίηση ελληνικών νησιών, σημείωσε ότι οι τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις και η Ακτοφυλακή παρακολουθούν στενά την κατάσταση και δήλωσε ότι ελπίζει να μην κάνει κανείς κάποια «τρελή κίνηση» στο Αιγαίο.
Νέες αιχμές Φιντάν για το Αιγαίο: «Η στρατιωτικοποίηση των νησιών αποτελεί απειλή για την Τουρκία»
Πρόσθεσε μάλιστα κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: ότι η Τουρκία πραγματοποιεί «πολύ προσεκτικές και επίμονες» ενέργειες, αρκετές από τις οποίες δεν δημοσιοποιούνται.
Η φράση αυτή ανοίγει ένα κρίσιμο ερώτημα, ποια κίνηση θεωρεί η Άγκυρα πιθανό ότι μπορεί να κάνει η Ελλάδα και επιχειρεί εκ των προτέρων να την αποτρέψει;
Τα τέσσερα μέτωπα που κοιτάζει η Άγκυρα
Το πρώτο είναι το Αιγαίο και τα χωρικά ύδατα. Η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί το casus belli για ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, ενώ η Αθήνα επιμένει ότι πρόκειται για αναφαίρετο δικαίωμα που απορρέει από το Διεθνές Δίκαιο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει το casus belli «ιστορική ανορθογραφία».
Το δεύτερο είναι το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου. Η επανεκκίνηση ερευνών και εργασιών σε περιοχές που η Τουρκία θεωρεί ότι επηρεάζουν δικές της διεκδικήσεις μπορεί να αποτελέσει το πρώτο πραγματικό τεστ επί του πεδίου.
Το τρίτο είναι η αμυντική ενίσχυση της Ελλάδας. Η απόκτηση F-35, η ενίσχυση των συμμαχιών με Γαλλία και Ισραήλ και η ευρύτερη αλλαγή ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο παρακολουθούνται στενά από την Άγκυρα. Την ίδια στιγμή, η Τουρκία επιχειρεί τη δική της επιστροφή στο πρόγραμμα F-35 και την άρση των αμερικανικών κυρώσεων, κάτι που επαναφέρει τον ανταγωνισμό σε νέα βάση.
Το τέταρτο είναι η στρατιωτική παρουσία στα νησιά, θέμα που ο Φιντάν επανέφερε με ιδιαίτερη ένταση. Η τουρκική πλευρά συνδέει το ζήτημα με το καθεστώς ορισμένων νησιών, ενώ η ελληνική θέση βασίζεται στην ανάγκη άμυνας απέναντι στην τουρκική στρατιωτική απειλή.
Τα «ήρεμα νερά» δοκιμάζονται
Υπάρχει όμως μια ενδιαφέρουσα αντίφαση στη ρητορική Φιντάν. Από τη μία υποστηρίζει ότι Αθήνα και Άγκυρα έχουν συμφωνήσει να αποφεύγουν αιφνιδιασμούς και να διαχειρίζονται τις διαφορές μέσω διαλόγου. Από την άλλη, την ίδια στιγμή μιλά για αυξημένη στρατιωτική επαγρύπνηση και προειδοποιεί για «τυχοδιωκτικές» ενέργειες.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται το νέο στοιχείο των ελληνοτουρκικών: ο διάλογος δεν έχει διακοπεί, αλλά η αποτροπή επιστρέφει στο προσκήνιο.
Το πραγματικό ερώτημα της Νέας Υόρκης
Γι’ αυτό η Νέα Υόρκη αποκτά μεγαλύτερη σημασία από μια απλή φωτογραφία των δύο ηγετών. Εάν υπάρξει συνάντηση, θα φανεί αν υπάρχει ακόμη πολιτική δυνατότητα να μπει φρένο στη νέα κλιμάκωση της ρητορικής.
Εάν δεν υπάρξει, το ενδιαφέρον μεταφέρεται αμέσως στο πεδίο, στο καλώδιο, στο Αιγαίο, στις θαλάσσιες ζώνες και στις στρατιωτικές κινήσεις των δύο πλευρών. Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι πλέον εάν τα «ήρεμα νερά» έχουν θολώσει. Θα είναι ποια από τις δύο πλευρές θα κάνει την επόμενη κίνηση — και αν αυτή θα παραμείνει στο επίπεδο της διπλωματίας ή θα μεταφερθεί στη θάλασσα.