Η θερινή ανάπαυλα τελειώνει και μαζί της κλείνει η περίοδος πολιτικής χαμηλής έντασης. Από σήμερα, το Μέγαρο Μαξίμου επανέρχεται σε πλήρεις ρυθμούς, με τον κυβερνητικό μηχανισμό να μπαίνει στην τελική ευθεία για ένα φθινόπωρο που, πολιτικά, προμηνύεται ιδιαίτερα πυκνό.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης, η οποία φέτος αποκτά διαφορετικό βάρος. Δεν αποτελεί απλώς το παραδοσιακό βήμα των κυβερνητικών εξαγγελιών, αλλά το πρώτο μεγάλο πολιτικό ορόσημο στον δρόμο προς τις εκλογές της άνοιξης του 2027. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επαναλάβει ότι η κυβέρνηση θα εξαντλήσει την τετραετία και ότι οι κάλπες θα στηθούν την άνοιξη του 2027. Παράλληλα, έχει προαναγγείλει ότι το προεκλογικό πρόγραμμα της Νέας Δημοκρατίας θα αρχίσει να ξεδιπλώνεται από τη φετινή ΔΕΘ.
Το ζητούμενο για το κυβερνητικό επιτελείο είναι πλέον διπλό: από τη μία να παρουσιάσει ένα πακέτο μέτρων με σαφές κοινωνικό αποτύπωμα και, από την άλλη, να μετατρέψει την οικονομική ατζέντα σε πολιτικό μήνυμα επανεκκίνησης. Η προσπάθεια αφορά πρωτίστως τη μεσαία τάξη, τους ελεύθερους επαγγελματίες, τους μικρομεσαίους και τα νοικοκυριά που εξακολουθούν να αισθάνονται την πίεση της ακρίβειας, παρά τη βελτίωση ορισμένων βασικών οικονομικών δεικτών.
Η ΔΕΘ ως πολιτικό restart
Στο Μέγαρο Μαξίμου γνωρίζουν ότι η φετινή ΔΕΘ δεν μπορεί να περιοριστεί σε έναν κατάλογο παροχών. Η κυβέρνηση χρειάζεται να πείσει ότι έχει απαντήσεις σε προβλήματα της καθημερινότητας, χωρίς ταυτόχρονα να εγκαταλείψει το αφήγημα της δημοσιονομικής σταθερότητας. Στο τραπέζι βρίσκονται φορολογικές ελαφρύνσεις και παρεμβάσεις που θα ενισχύουν το διαθέσιμο εισόδημα, με ιδιαίτερη έμφαση στη μεσαία τάξη και στους ελεύθερους επαγγελματίες. Παράλληλα, εξετάζονται μέτρα για επιχειρήσεις και επαγγελματίες, ενώ ήδη έχει αναπτυχθεί συζήτηση για περαιτέρω φορολογικές παρεμβάσεις.
Το τελικό πακέτο αναμένεται να αποτελέσει προϊόν των συσκέψεων του οικονομικού επιτελείου με τον πρωθυπουργό και θα πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα σε δύο απαιτήσεις: να είναι αρκετά ισχυρό ώστε να γίνει αντιληπτό από την κοινωνία, αλλά ταυτόχρονα να παραμένει συμβατό με τους δημοσιονομικούς στόχους.
Αυτή ακριβώς είναι η πολιτική εξίσωση που θέλει να λύσει το Μαξίμου: μειώσεις φόρων και αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος χωρίς επιστροφή σε μια λογική ανεξέλεγκτων παροχών. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει θέσει τη δημοσιονομική σταθερότητα ως προϋπόθεση για την άσκηση κοινωνικής πολιτικής, υποστηρίζοντας ότι η βελτίωση των δημοσιονομικών επιδόσεων δημιουργεί χώρο για μειώσεις φόρων και στήριξη των πιο ευάλωτων.
Το στοίχημα του 30%
Πίσω από τις οικονομικές εξαγγελίες υπάρχει, όμως, ένας σαφής πολιτικός στόχος: η επανασυσπείρωση της εκλογικής βάσης της ΝΔ.Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το κυβερνών κόμμα εξακολουθεί να διατηρεί καθαρό προβάδισμα, αλλά ταυτόχρονα καταγράφουν διακυμάνσεις που δεν επιτρέπουν εφησυχασμό. Η Metron Analysis τον Ιούλιο έδωσε τη ΝΔ στο 30,4% στην εκτίμηση ψήφου, με την ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα στο 17,1% και το ΠΑΣΟΚ στο 11,4%. Λίγες εβδομάδες αργότερα, η Interview κατέγραψε τη ΝΔ στο 26,8%, επιβεβαιώνοντας ότι η εκλογική της επίδοση βρίσκεται σε μια ζώνη με σημαντικές διακυμάνσεις.
Η εικόνα αυτή εξηγεί και την πολιτική σημασία που αποκτά το όριο του 30%. Δεν πρόκειται για κάποιο εκλογικό «μαγικό αριθμό», ούτε μπορεί από μόνος του να προδικάσει την έκβαση μιας αναμέτρησης. Αποτελεί, όμως, ένα κρίσιμο σημείο αναφοράς για τη δυναμική της κυβερνητικής παράταξης.
Το ζητούμενο για τη ΝΔ δεν είναι απλώς να παραμείνει πρώτη. Αυτό, με βάση τις διαθέσιμες μετρήσεις, δεν αμφισβητείται. Το πραγματικό στοίχημα είναι να περιορίσει τη δημοσκοπική φθορά, να ανακτήσει ψηφοφόρους που έχουν μετακινηθεί προς τη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη» και να αποτρέψει περαιτέρω διαρροές τόσο προς τα δεξιά όσο και προς νέους πολιτικούς σχηματισμούς.
Η ΔΕΘ, επομένως, θα λειτουργήσει και ως επιχείρηση πολιτικής επανασύνδεσης.
Η Βόρεια Ελλάδα στο επίκεντρο
Η επιλογή της Θεσσαλονίκης μόνο τυχαία δεν είναι. Η Βόρεια Ελλάδα αποτελεί κρίσιμη εκλογική περιοχή για τη ΝΔ, την ώρα που η κυβέρνηση επιχειρεί να ενισχύσει το αποτύπωμά της σε μια περιφέρεια όπου η οικονομία, η ενέργεια, η απολιγνιτοποίηση και οι περιφερειακές ανισότητες συνυπάρχουν με ισχυρές πολιτικές πιέσεις.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να βρεθεί στη Θεσσαλονίκη στις 27 Αυγούστου για επαφές με παραγωγικούς και άλλους φορείς, ενώ το κυβερνητικό επιτελείο σχεδιάζει να αναδείξει το έργο που έχει υλοποιηθεί ή βρίσκεται σε εξέλιξη στη Βόρεια Ελλάδα. Η κίνηση έχει και προεκλογική διάσταση: πριν ακόμη ανέβει ο πρωθυπουργός στο βήμα της ΔΕΘ, η κυβέρνηση θέλει να έχει δημιουργήσει την εικόνα μιας περιφέρειας που βρίσκεται στο επίκεντρο των επενδύσεων και των υποδομών.
Η ακρίβεια παραμένει ο μεγάλος αντίπαλος
Παρά τις θετικές επιδόσεις της οικονομίας, η ακρίβεια εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα που περιορίζει την πολιτική απόδοση της κυβερνητικής οικονομικής πολιτικής. Η κυβέρνηση επιχειρεί να απαντήσει κυρίως μέσω της ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος και των φορολογικών ελαφρύνσεων, αποφεύγοντας προς το παρόν τη λογική των οριζόντιων μέτρων που θα είχαν υψηλό δημοσιονομικό κόστος. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο πρωθυπουργός έχει επιμείνει πως η αντιμετώπιση της ακρίβειας πρέπει να στηρίζεται σε κοστολογημένες παρεμβάσεις.
Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι πολιτικό όσο και οικονομικό: ακόμη και όταν οι ονομαστικές αποδοχές αυξάνονται, ένα μέρος της κοινωνίας εξακολουθεί να αισθάνεται ότι η αγοραστική της δύναμη δεν βελτιώνεται στον ίδιο βαθμό. Και αυτό είναι το κενό που επιχειρεί να καλύψει η κυβέρνηση με το πακέτο της Θεσσαλονίκης.
Το μεταναστευτικό και η πίεση στα δεξιά
Παράλληλα με την οικονομία, το μεταναστευτικό παραμένει ένα από τα πεδία στα οποία η κυβέρνηση θέλει να διατηρήσει τον έλεγχο της ατζέντας. Η κυβερνητική γραμμή παραμένει αυστηρή, με τον πρωθυπουργό να υποστηρίζει ταυτόχρονα ότι η νόμιμη μετανάστευση μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο κάλυψης αναγκών της αγοράς εργασίας.
Για τη ΝΔ το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση της εκλογικής της επιρροής στα δεξιά του πολιτικού φάσματος. Η κυβέρνηση επιχειρεί να αποφύγει μια νέα πολιτική αιμορραγία προς μικρότερους δεξιούς σχηματισμούς, χωρίς να εγκαταλείψει το ευρωπαϊκό πλαίσιο στο οποίο κινείται.
Η νέα γεωπολιτική εξίσωση
Στο εξωτερικό μέτωπο, η συμφωνία Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν στη Μέκκα προσθέτει μια νέα παράμετρο στην ήδη σύνθετη περιφερειακή εικόνα. Το σύμφωνο προβλέπει αμοιβαία αμυντική συνδρομή και ενισχυμένη συνεργασία σε στρατιωτικό επίπεδο, ενώ περιλαμβάνει κοινές ασκήσεις και συνεργασία σε τομείς όπως τα μη επανδρωμένα συστήματα, ο ηλεκτρονικός πόλεμος και η τεχνητή νοημοσύνη. Η Άγκυρα έχει αφήσει ανοιχτό και το ενδεχόμενο διεύρυνσης του σχήματος.
Για την Αθήνα δεν συνιστά από μόνη της άμεση ελληνοτουρκική κρίση, αποτελεί όμως μια εξέλιξη που αυξάνει το γεωπολιτικό βάρος της Τουρκίας σε μια περιοχή όπου οι ισορροπίες ασφαλείας μεταβάλλονται γρήγορα. Το ζήτημα προστίθεται, έτσι, στην ήδη απαιτητική εξωτερική ατζέντα του φθινοπώρου.
Ταμείο Ανάκαμψης: η δεύτερη μεγάλη μάχη
Παράλληλα με την πολιτική προετοιμασία, η κυβέρνηση καλείται να κλείσει κρίσιμες εκκρεμότητες στο μέτωπο του Ταμείου Ανάκαμψης. Η επιτάχυνση των έργων, η επίτευξη των οροσήμων και η απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων αποτελούν βασική προτεραιότητα, καθώς το περιθώριο μέχρι την ολοκλήρωση του ευρωπαϊκού μηχανισμού είναι πλέον περιορισμένο.
Το οικονομικό επιτελείο θέλει να αποφύγει οποιαδήποτε απώλεια πόρων και να μετατρέψει τις επενδύσεις του «Ελλάδα 2.0» σε χειροπιαστό αναπτυξιακό αποτέλεσμα. Η πρόκληση δεν είναι μόνο η εκταμίευση των χρημάτων, αλλά η ολοκλήρωση των έργων και μεταρρυθμίσεων που συνδέονται με αυτά.
Το φθινόπωρο της πολιτικής αναμέτρησης
Με την επιστροφή της κυβέρνησης σε πλήρεις ρυθμούς, τα μέτωπα είναι πλέον σαφή: οικονομία, ακρίβεια, μεταρρυθμίσεις, Ταμείο Ανάκαμψης, μεταναστευτικό, Βόρεια Ελλάδα και γεωπολιτική.
Πάνω από όλα, όμως, υπάρχει η ανάγκη της ΝΔ να αποκαταστήσει την εικόνα πολιτικής κυριαρχίας που χαρακτήρισε τα πρώτα χρόνια της δεύτερης κυβερνητικής της θητείας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθεται να αλλάξει τον εκλογικό ορίζοντα: οι κάλπες θα στηθούν την άνοιξη του 2027. Αυτό σημαίνει ότι η φετινή ΔΕΘ δεν είναι η έναρξη μιας τυπικής προεκλογικής περιόδου, είναι όμως το σημείο από το οποίο το κυβερνητικό αφήγημα θα αρχίσει να αποκτά ολοένα πιο καθαρά προεκλογικά χαρακτηριστικά.
Το Μαξίμου έχει μπροστά του περίπου εννέα μήνες για να μετατρέψει τη δημοσιονομική σταθερότητα σε αισθητή βελτίωση της καθημερινότητας, τις μεταρρυθμίσεις σε απτό αποτέλεσμα και την πολιτική φθορά σε νέα συσπείρωση. Η ΔΕΘ θα είναι το πρώτο μεγάλο τεστ. Και το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν η ΝΔ θα παραμείνει πρώτη. Είναι αν θα μπορέσει να ξαναχτίσει την απόσταση ασφαλείας που χρειάζεται για να διεκδικήσει, με αξιώσεις, την τρίτη κυβερνητική θητεία.