Η δήλωση του Άγγελου Συρίγου ότι η Ελλάδα «υποχώρησε δύο φορές» στην Κάσο άνοιξε ξανά έναν φάκελο που η κυβέρνηση θα προτιμούσε να θεωρεί κλειστό.
Ο βουλευτής της ΝΔ και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου αναφέρθηκε στα επεισόδια του 2024, όταν τουρκικά πολεμικά πλοία εμφανίστηκαν στην περιοχή των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου. Όπως είπε, «δεν προχωρήσαμε στη συνέχεια των ερευνών βυθού». Η κυβέρνηση έσπευσε να πάρει αποστάσεις, με τον Παύλο Μαρινάκη να δηλώνει ότι «καμία υποχώρηση δεν υπήρξε» και να χαρακτηρίζει τις τοποθετήσεις προσωπικές εκτιμήσεις του Άγγελου Συρίγου.
Η αντιπαράθεση, όμως, δεν είναι μόνο εσωτερική. Συμπίπτει με μια νέα φάση τουρκικών ενεργειών στην Ανατολική Μεσόγειο, οι οποίες επαναφέρουν στην πράξη το ερώτημα αν η Άγκυρα επιχειρεί να αποκτήσει λόγο σε έργα και έρευνες που η Αθήνα θεωρεί ότι ασκούνται βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
Η Άγκυρα ζητά «άδεια» και συντονισμό
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έχει επαναφέρει τη θέση ότι δραστηριότητες που αφορούν την πόντιση καλωδίων, αγωγών ή επιστημονικές έρευνες σε περιοχές που η Τουρκία θεωρεί ότι ανήκουν στη δική της υφαλοκρηπίδα δεν μπορούν να γίνονται χωρίς προηγούμενο συντονισμό μαζί της.
Πρόκειται για τουρκική διεκδίκηση, όχι για κοινά αποδεκτή ελληνοτουρκική οριοθέτηση. Η Αθήνα απορρίπτει την ιδέα ότι απαιτείται τουρκική άδεια για τέτοιες εργασίες. Ωστόσο, ακριβώς επειδή το καλώδιο θα χρειαστεί να επανέλθει στη θάλασσα, η διαφορά από θεωρητική γίνεται απολύτως πρακτική.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι συγκεκριμένο, όταν τα ερευνητικά σκάφη επιστρέψουν, θα συνεχίσουν κανονικά τις εργασίες ακόμη και αν εμφανιστούν ξανά τουρκικές μονάδες;
Το Oruc Reis ξανά στην Ανατολική Μεσόγειο
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία επαναφέρει στην περιοχή ένα όνομα με ισχυρό πολιτικό και συμβολικό φορτίο, το Oruc Reis.
Το τουρκικό ερευνητικό πλοίο βρίσκεται ανοιχτά των Κατεχομένων, στο πλαίσιο ερευνών για τον σχεδιαζόμενο υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου που θα συνδέει την Τουρκία με το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. Η τουρκική NAVTEX 0953/26 δεσμεύει θαλάσσια περιοχή έως τα τέλη Οκτωβρίου, ενώ το Oruc Reis συνοδεύεται και από άλλα πλοία. Η συγκυρία είναι δύσκολο να περάσει απαρατήρητη.
Από τη μία, Ελλάδα και Κύπρος προωθούν την ηλεκτρική διασύνδεση μέσω του Great Sea Interconnector. Από την άλλη, η Τουρκία προωθεί τον δικό της υποθαλάσσιο αγωγό προς τα Κατεχόμενα και ταυτόχρονα αμφισβητεί το δικαίωμα εκτέλεσης εργασιών για το ελληνικό και ευρωπαϊκό καλώδιο χωρίς δικό της συντονισμό.
Το καλώδιο έχει πάψει να είναι απλώς ενεργειακό έργο
Κάπου εδώ το GSI παύει να είναι απλώς ένα τεχνικό ή ενεργειακό project. Μετατρέπεται σε τεστ άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Γιατί η ουσία πλέον δεν βρίσκεται μόνο στο αν θα ολοκληρωθεί η ηλεκτρική σύνδεση Ελλάδας–Κύπρου. Βρίσκεται στο ποιος καθορίζει τους όρους υπό τους οποίους γίνονται οι έρευνες και οι εργασίες στη θάλασσα.
Αν ένα ευρωπαϊκό έργο χρειάζεται στην πράξη να περιμένει τουρκική συναίνεση σε περιοχές όπου η Αθήνα δεν αναγνωρίζει τουρκική δικαιοδοσία, τότε το ζήτημα αποκτά σαφώς μεγαλύτερη γεωπολιτική διάσταση.
Δύο εντελώς διαφορετικές αφηγήσεις για την Κάσο
Και εδώ επιστρέφει η δήλωση Συρίγου. Η μία εκδοχή είναι αυτή που διατυπώνει ο ίδιος: οι έρευνες σταμάτησαν και η ελληνική πλευρά υποχώρησε δύο φορές προκειμένου να αποφευχθεί ένταση και να επιχειρηθεί επίλυση μέσω διαλόγου και Διεθνούς Δικαίου.
Η κυβερνητική εκδοχή είναι διαφορετική: δεν υπήρξε υποχώρηση και οι έρευνες ή η πόντιση του καλωδίου δεν εγκαταλείφθηκαν. Αυτή η αντίφαση δεν είναι λεκτική λεπτομέρεια. Αφορά το τι ακριβώς συνέβη επί του πεδίου και, κυρίως, τι θα συμβεί την επόμενη φορά.
Η νέα τουρκική πίεση έρχεται ακριβώς πριν από το επόμενο τεστ
Η νέα έξοδος του Oruc Reis και οι τουρκικές αναφορές περί «άδειας» δημιουργούν το σκηνικό για την επόμενη δοκιμασία.
Η Άγκυρα φαίνεται να στέλνει ένα συνεπές μήνυμα, θέλει να έχει λόγο σε ενεργειακές και ερευνητικές δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο όπου θεωρεί ότι διακυβεύονται δικές της διεκδικήσεις. Η Αθήνα, από την πλευρά της, επιμένει ότι δεν αποδέχεται τέτοιο δικαίωμα βέτο. Το κρίσιμο σημείο, όμως, δεν θα είναι οι ανακοινώσεις. Θα είναι η στιγμή που τα πλοία θα βρεθούν ξανά στην ίδια θαλάσσια περιοχή.
Το ερώτημα είναι πλέον απλό
Η υπόθεση της Κάσου, οι νέες τουρκικές απαιτήσεις και η παρουσία του Oruc Reis δημιουργούν ένα ενιαίο εθνικό θέμα. Η κυβέρνηση καλείται να απαντήσει με σαφήνεια όχι μόνο στο αν θεωρεί ότι υπήρξε ή όχι υποχώρηση το 2024, αλλά κυρίως στο τι θα κάνει τώρα. Θα προχωρήσουν οι έρευνες του καλωδίου ανεξάρτητα από τις τουρκικές αντιδράσεις; Θα υπάρξει έμπρακτη ευρωπαϊκή και αμερικανική στήριξη; Και ποια είναι η κόκκινη γραμμή της Αθήνας αν η Τουρκία επιχειρήσει ξανά να εμποδίσει τις εργασίες; Γιατί πλέον δεν μιλάμε μόνο για ένα καλώδιο. Μιλάμε για το αν η Άγκυρα μπορεί στην πράξη να επιβάλει ότι χωρίς δικό της «ναι», ένα έργο Ελλάδας, Κύπρου και Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν προχωρά.
