Η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη από τις φυλακές Δομοκού δεν συνεπάγεται αυτόματα ότι ένα κόμμα υπό την ηγεσία του μπορεί να συμμετάσχει στις βουλευτικές εκλογές. Το κρίσιμο ζήτημα είναι το εκλογικό κώλυμα που συνδέεται με την καταδίκη του για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης και εξακολουθεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από την έξοδό του από τη φυλακή.
Κατά την αποχώρησή του, υποστηρικτές του συγκεντρώθηκαν έξω από το κατάστημα κράτησης, φωνάζοντας συνθήματα. Η συνήγορός του, Βάσω Πανταζή, υποστήριξε ότι αποφυλακίζεται έχοντας ολοκληρώσει την έκτιση της ποινής του, χωρίς να υπάρχει αμετάκλητη καταδίκη, και προανήγγειλε συνέντευξη Τύπου για τις επόμενες κινήσεις του.
Οι ανακοινώσεις αυτές επαναφέρουν τη συζήτηση για την εκλογική του παρουσία. Ωστόσο, η πολιτική δραστηριοποίηση και η έγκριση συμμετοχής ενός εκλογικού σχηματισμού αποτελούν διαφορετικά ζητήματα.
Τι προβλέπει το εκλογικό πλαίσιο για την ηγεσία των κομμάτων;
Οι ρυθμίσεις που θεσπίστηκαν το 2023 προβλέπουν περιορισμούς στην κατάρτιση εκλογικών συνδυασμών όταν πρόσωπα της ηγεσίας τους έχουν καταδικαστεί για συγκεκριμένα σοβαρά αδικήματα, μεταξύ των οποίων η διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.
Ο έλεγχος δεν περιορίζεται στον επίσημο πρόεδρο ή στα πρόσωπα που εμφανίζονται στα καταστατικά όργανα. Εξετάζεται και η πραγματική ηγεσία, δηλαδή ποιος ασκεί ουσιαστικά τη διοίκηση του σχηματισμού. Επομένως, η τοποθέτηση άλλου προσώπου στην προεδρία δεν αρκεί από μόνη της για να παρακαμφθεί το κώλυμα. Η σχετική ρύθμιση αποτυπώνεται στην τροπολογία για τη συμμετοχή κομμάτων στις εκλογές.
Γιατί η αποφυλάκιση δεν καταργεί αυτομάτως το κώλυμα;
Η βασική διάκριση αφορά τη διάρκεια της ποινής που επιβλήθηκε και τον χρόνο που απαιτήθηκε για την έκτισή της. Σύμφωνα με την εκλογική ρύθμιση, η αποστέρηση του δικαιώματος κατάρτισης συνδυασμών συνδέεται με την επιβληθείσα ποινή και υπολογίζεται από την επομένη της καταδικαστικής απόφασης.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η νομική ερμηνεία που τοποθετεί το κώλυμα έως τον Οκτώβριο του 2033 βασίζεται στην πρωτόδικη καταδίκη του Οκτωβρίου 2020 σε κάθειρξη 13 ετών. Πρόκειται για ερμηνεία της εφαρμογής της διάταξης, όχι για νέα δικαστική απόφαση που έχει ήδη κρίνει τη συμμετοχή ενός μελλοντικού συνδυασμού.
Αντίστοιχα, το επιχείρημα της υπεράσπισης ότι δεν υπάρχει αμετάκλητη καταδίκη δεν αρκεί, από μόνο του, για να αρθεί ο συγκεκριμένος εκλογικός περιορισμός.
Τι δείχνει η υπόθεση των «Σπαρτιατών»;
Η υποστήριξη που παρείχε ο Κασιδιάρης στους «Σπαρτιάτες» το 2023 ανέδειξε στην πράξη τη σημασία του ελέγχου της πραγματικής ηγεσίας. Το ζήτημα που τέθηκε ήταν ποιος καθοδηγούσε ουσιαστικά το κόμμα, πέρα από την επίσημη οργανωτική του δομή.
Χρειάζεται, πάντως, μια ουσιώδης διευκρίνιση: το 2025, την εκλογή τριών βουλευτών των «Σπαρτιατών» ακύρωσε το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, ως Εκλογοδικείο, και όχι ο Άρειος Πάγος. Η απόφαση αφορούσε τους Βασίλη Στίγκα, Πέτρο Δημητριάδη και Αλέξανδρο Ζερβέα, κατά της εκλογής των οποίων είχαν ασκηθεί ενστάσεις.
Ποιος θα αποφασίσει για ενδεχόμενη εκλογική κάθοδο;
Ο Άρειος Πάγος, στο πλαίσιο της ανακήρυξης των εκλογικών συνδυασμών, θα εξετάσει αν ένας σχηματισμός πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις συμμετοχής. Στον έλεγχο αυτόν βαρύνουν τόσο οι καταδικαστικές αποφάσεις όσο και τα στοιχεία για την πραγματική του ηγεσία.
Η αποφυλάκιση, συνεπώς, αποτελεί εξέλιξη στην έκτιση της ποινής. Η δυνατότητα συμμετοχής ενός κόμματος υπό την καθοδήγηση του Κασιδιάρη στις εκλογές παραμένει ξεχωριστό ζήτημα, που θα κριθεί με βάση την εκλογική νομοθεσία και τα δεδομένα κατά τον χρόνο της ανακήρυξης.
Μπορεί ο Κασιδιάρης να κατέβει ως ανεξάρτητος υποψήφιος;
Ο Σπύρος Βλαχόπουλος, μιλώντας στο ΕΡΤnews, διευκρίνισε ότι η νομοθεσία επιτρέπει την κάθοδό του ως μεμονωμένου ανεξάρτητου υποψηφίου σε μία εκλογική περιφέρεια.
Η δυνατότητα αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι είναι εύκολη και η είσοδος στη Βουλή. Όπως εξήγησε, για την εκλογή απαιτείται και στην περίπτωση ανεξάρτητου υποψηφίου το 3% των έγκυρων ψηφοδελτίων πανελλαδικά. Πρόκειται για προϋπόθεση που καθιστά την εκλογή εξαιρετικά δύσκολη, καθώς οι ψήφοι θα πρέπει να συγκεντρωθούν από μία περιφέρεια
Τι ισχύει εάν ηγηθεί ενός κόμματος;
Διαφορετική είναι η περίπτωση της συμμετοχής μέσω κομματικού σχηματισμού. Το πλαίσιο που διαμορφώθηκε με τις νομοθετικές παρεμβάσεις του 2023 προβλέπει περιορισμούς για σχηματισμούς στην ηγεσία των οποίων βρίσκονται πρόσωπα καταδικασμένα για συγκεκριμένα σοβαρά αδικήματα, μεταξύ αυτών η διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.
Ο έλεγχος αφορά τόσο την επίσημη όσο και την πραγματική ή υποκρυπτόμενη ηγεσία. Επομένως, η εμφάνιση άλλου προσώπου στη θέση του αρχηγού δεν αρκεί για να εξασφαλίσει τη συμμετοχή ενός κόμματος στις εκλογές. Εάν ο Άρειος Πάγος κρίνει ότι ο Κασιδιάρης ασκεί την πραγματική ηγεσία, ο συνδυασμός δεν ανακηρύσσεται, σύμφωνα με την ερμηνεία που παρουσίασε ο κ. Βλαχόπουλος.
Μπορεί να συμμετάσχει απλώς ως υποψήφιος βουλευτής κόμματος;
Ο κ. Βλαχόπουλος εξέτασε και το ενδεχόμενο να συμμετάσχει σε ψηφοδέλτιο χωρίς να αποτελεί την ηγεσία του κόμματος. Όπως ανέφερε, δεν προκύπτει αυτομάτως το ίδιο τυπικό κώλυμα.
Ωστόσο, ο Άρειος Πάγος μπορεί να εξετάσει εάν ο σχηματισμός υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Εφόσον κρίνει ότι δεν πληρούται αυτή η προϋπόθεση, μπορεί να μην ανακηρύξει ολόκληρο τον συνδυασμό. Συνεπώς, ούτε αυτό το ενδεχόμενο προεξοφλεί τη συμμετοχή του στις εκλογές.
Γιατί ο Αλιβιζάτος θεωρεί ότι η αποφυλάκιση δεν αίρει τον περιορισμό;
Ο Νίκος Αλιβιζάτος εστιάζει στη διάκριση ανάμεσα στη διάρκεια της ποινής που επέβαλε το δικαστήριο και στον πραγματικό χρόνο παραμονής στη φυλακή.
Μιλώντας στο Mega News 104.6, υποστήριξε ότι για την εφαρμογή του εκλογικού περιορισμού πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η επιβληθείσα ποινή. Η συντόμευση του πραγματικού εγκλεισμού, μέσω των κανόνων υπολογισμού της έκτισης, δεν σημαίνει κατά την ερμηνεία του ότι παύει και το εκλογικό κώλυμα.
Με αυτή τη συλλογιστική, η αποφυλάκιση δεν αρκεί για να ανοίξει ο δρόμος προς τις κάλπες. Πρόκειται, πάντως, για νομική εκτίμηση, την οποία θα κληθεί να αξιολογήσει το αρμόδιο δικαστήριο όταν τεθεί συγκεκριμένο ζήτημα συμμετοχής
Ποιος θα αποφασίσει για τη συμμετοχή στις εκλογές;
Η τελική κρίση για την ανακήρυξη των εκλογικών συνδυασμών ανήκει στο αρμόδιο Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου, βάσει της νομοθεσίας και των στοιχείων που θα τεθούν ενώπιόν του.
Οι τοποθετήσεις των συνταγματολόγων αναδεικνύουν ότι η ανεξάρτητη υποψηφιότητα, η συμμετοχή σε ψηφοδέλτιο και η άσκηση κομματικής ηγεσίας αποτελούν διαφορετικές περιπτώσεις. Γι’ αυτό και η αποφυλάκιση, από μόνη της, δεν απαντά στο ερώτημα εάν και με ποια ιδιότητα θα μπορέσει ο Κασιδιάρης να συμμετάσχει στις επόμενες εκλογές.