Η Ελλάδα ζει μια μικρή φορολογική επανάσταση χωρίς πανηγυρικές κορδέλες. Δεν έγινε με νέους εφόρους να μπαίνουν μαζικά στα μαγαζιά. Έγινε με POS, ταμειακές, myDATA, ηλεκτρονικά βιβλία, διασταυρώσεις και αλγόριθμους. Το κράτος που για δεκαετίες κυνηγούσε τη φοροδιαφυγή με μπλοκάκι, καταγγελίες και ελέγχους μετά το γεγονός, αρχίζει να βλέπει τη συναλλαγή τη στιγμή που γίνεται.
Και τα αποτελέσματα φαίνονται στα ταμεία. Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 οι εισπράξεις ΦΠΑ κινούνται πάνω από τα 14,5 δισ. ευρώ, έναντι στόχου 13,6 δισ. ευρώ, με υπέρβαση περίπου 880 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με οικονομικά ρεπορτάζ που επικαλούνται τα στοιχεία του εξαμήνου. Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών καταγράφει, πιο αναλυτικά, φορολογικά έσοδα 33,478 δισ. ευρώ στο εξάμηνο, εάν αφαιρεθούν ειδικά ποσά από την Εγνατία Οδό και το καζίνο στο Ελληνικό, δηλαδή 679 εκατ. ευρώ ή 2,1% πάνω από τον στόχο.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η ψηφιακή φορολογική διοίκηση φέρνει χρήματα.
Το ερώτημα είναι ποιος θα τα πάρει πίσω.
Το κράτος άρχισε να βλέπει τη συναλλαγή
Η διασύνδεση POS και ταμειακών δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια. Είναι αλλαγή εξουσίας μέσα στη συναλλαγή. Εκεί όπου κάποτε υπήρχε η δυνατότητα «να περάσει η κάρτα αλλά να μη φανεί η απόδειξη», τώρα το περιθώριο μικραίνει. Το υπουργείο είχε ανακοινώσει από το 2024 ότι οι διασυνδέσεις POS με ταμειακές ξεπέρασαν τις 250.000, ενώ οι επιχειρήσεις που δεν είχαν ανταποκριθεί καθόλου περιορίστηκαν περίπου στο 5% των υπόχρεων, δηλαδή σε περίπου 17.000 επιχειρήσεις.
Ταυτόχρονα, το myDATA μετατρέπει τη φορολογική διοίκηση από παθητικό παραλήπτη δηλώσεων σε μηχανισμό συνεχούς διασταύρωσης. Η ίδια η ΑΑΔΕ περιγράφει τα ηλεκτρονικά βιβλία ως εργαλείο που ενισχύει τη διαφάνεια των συναλλαγών, την οικειοθελή συμμόρφωση και την πρόληψη της φοροδιαφυγής και του λαθρεμπορίου.
Με απλά λόγια, παλαιότερα ο φορολογούμενος δήλωνε και το κράτος έψαχνε. Τώρα ο φορολογούμενος δηλώνει μέσα σε ένα σύστημα που ήδη έχει δεδομένα. Αυτό είναι πρόοδος. Αλλά η πρόοδος δεν είναι ακόμη δικαιοσύνη.
Το μεγάλο νούμερο: Η τρύπα του ΦΠΑ έκλεισε, αλλά δεν εξαφανίστηκε
Η πιο καθαρή απόδειξη ότι κάτι άλλαξε δεν βρίσκεται μόνο στα φετινά έσοδα. Βρίσκεται στη μακρύτερη εικόνα του λεγόμενου VAT compliance gap, δηλαδή της διαφοράς ανάμεσα στον ΦΠΑ που θα έπρεπε θεωρητικά να εισπράττεται και σε εκείνον που τελικά εισπράττεται.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ελλάδα το 2023 είχε κενό συμμόρφωσης ΦΠΑ 11,4%, δηλαδή περίπου 2,532 δισ. ευρώ, ενώ το 2019 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 24%. Η μείωση είναι εντυπωσιακή. Ωστόσο η Ελλάδα εξακολουθούσε το 2023 να βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που ήταν περίπου 9,5%, και κατατασσόταν 20ή μεταξύ των κρατών-μελών.
Άρα η αλήθεια είναι διπλή.
Ναι, η χώρα έχει κάνει τεράστια πρόοδο.
Όχι, δεν έχει τελειώσει με τη φοροδιαφυγή.
Και εδώ αρχίζει η πολιτική συζήτηση.
Να μη βαφτίσουμε όλη την υπεραπόδοση «πάταξη φοροδιαφυγής»
Χρειάζεται προσοχή. Τα αυξημένα έσοδα ΦΠΑ δεν οφείλονται όλα στη μείωση της φοροδιαφυγής. Ο ΦΠΑ είναι φόρος πάνω στην αξία της συναλλαγής. Όταν οι τιμές ανεβαίνουν, ανεβαίνει και ο ονομαστικός ΦΠΑ που εισπράττει το κράτος. Όταν η κατανάλωση μετακινείται περισσότερο σε ηλεκτρονικές πληρωμές, περιορίζεται η αδήλωτη συναλλαγή. Όταν η οικονομία έχει μεγαλύτερο τζίρο, αυξάνονται τα έσοδα. Όταν η ΑΑΔΕ βλέπει περισσότερα δεδομένα, πιάνει περισσότερες αποκλίσεις. Όλα αυτά λειτουργούν μαζί.
Γι’ αυτό η κυβέρνηση δεν πρέπει να κάνει το εύκολο επικοινωνιακό κόλπο, να παρουσιάσει κάθε επιπλέον ευρώ ΦΠΑ ως προϊόν ηρωικής μάχης κατά της φοροδιαφυγής. Μέρος των επιπλέον εσόδων είναι επιτυχία συμμόρφωσης.
Είναι, όμως και αποτέλεσμα ακρίβειας. Και όταν το κράτος εισπράττει περισσότερο επειδή οι πολίτες πληρώνουν ακριβότερα προϊόντα, δεν μπορεί να πανηγυρίζει σαν να βρήκε πετρέλαιο στο Αιγαίο.
Το νέο κοινωνικό συμβόλαιο: Πλήρωσες; πρέπει να δεις όφελος
Η ψηφιακή φορολογική διοίκηση δημιουργεί μια νέα σχέση κράτους και πολίτη. Όσο λιγότερο μπορεί κάποιος να κρύβει, τόσο περισσότερο δικαιούται να απαιτεί δικαιοσύνη. Αυτό ισχύει πρώτα για τους συνεπείς επαγγελματίες.
Για χρόνια ο έντιμος επιχειρηματίας είχε να αντιμετωπίσει διπλό κόστος, πλήρωνε τους φόρους του και ανταγωνιζόταν εκείνον που δεν τους πλήρωνε. Αν το POS, το myDATA και οι διασταυρώσεις περιορίζουν αυτή την αδικία, τότε δεν έχουμε μόνο δημοσιονομικό όφελος. Έχουμε αποκατάσταση κανόνων ανταγωνισμού. Αλλά για να γίνει αυτή η αποκατάσταση πολιτικά πειστική, πρέπει να έχει συνέχεια. Τα πρόσθετα έσοδα δεν μπορεί να γίνονται απλώς μαξιλάρι για νέες παροχές λίγο πριν από τη ΔΕΘ ή πριν από εκλογές. Πρέπει να ανοίξουν τη συζήτηση για μόνιμες, στοχευμένες μειώσεις φόρων.
Όχι απαραίτητα οριζόντια και βιαστικά. Αλλά με κανόνα, όσο μειώνεται μόνιμα το κενό ΦΠΑ, τόσο πρέπει να μειώνεται μόνιμα και το βάρος σε όσους δεν μπορούν να αποφύγουν την εφορία.
Πού μπορεί να πάει το μέρισμα συμμόρφωσης
Υπάρχουν τρεις πολιτικά καθαρές κατευθύνσεις. Η πρώτη είναι η μείωση επιβαρύνσεων στην εργασία. Αν το κράτος εισπράττει περισσότερα επειδή περιορίζει τη φοροδιαφυγή στην κατανάλωση, μπορεί να ελαφρύνει τον μισθό, μειώνοντας ασφαλιστικές εισφορές ή φορολογική πίεση στη μεσαία κλίμακα.
Η δεύτερη είναι στοχευμένες παρεμβάσεις στον ΦΠΑ σε βασικά αγαθά, με προσοχή όμως. Η εμπειρία δείχνει ότι η μείωση συντελεστή δεν περνά πάντα ολόκληρη στον καταναλωτή. Αν γίνει, πρέπει να συνοδευτεί από ελέγχους στην αγορά, αλλιώς το δημόσιο χάνει έσοδο και ο πολίτης δεν βλέπει διαφορά.
Η τρίτη είναι ένα φορολογικό μπόνους συνέπειας για επιχειρήσεις που έχουν καθαρή ψηφιακή εικόνα, χωρίς αποκλίσεις, χωρίς παραβάσεις και με συνεπή υποβολή στοιχείων. Αν το κράτος έχει πλέον δεδομένα, μπορεί να ξεχωρίζει καλύτερα τον ύποπτο από τον συνεπή.
Δηλαδή λιγότερη ταλαιπωρία και γρηγορότερες επιστροφές για όσους είναι καθαροί. Η ΑΑΔΕ λέει ήδη ότι το myDATA διευκολύνει και τους συνεπείς επιχειρηματίες στην επιστροφή φόρων που δικαιούνται. Αυτό πρέπει να γίνει κεντρική πολιτική επιλογή, όχι απλή τεχνική υπόσχεση.
Η μεγάλη παγίδα: το κράτος να γίνει πανίσχυρο χωρίς να γίνει δίκαιο
Υπάρχει και η σκοτεινή πλευρά του ψηφιακού κράτους. Ένα κράτος που βλέπει τα πάντα μπορεί να γίνει αποτελεσματικό. Μπορεί όμως και να γίνει ασφυκτικό, αν δεν ξεχωρίζει τον φοροφυγά από τον μικρό επαγγελματία που πνίγεται στη γραφειοκρατία.
Η ψηφιακή φορολογική διοίκηση πρέπει να χτυπά τη συστηματική φοροδιαφυγή, τα κυκλώματα εικονικών τιμολογίων, τις μαύρες συναλλαγές και τις μεγάλες αποκλίσεις. Όχι να μετατρέπεται σε μηχανή προστίμων για μικρές τυπικές αστοχίες. Δικαιοσύνη δεν είναι μόνο να πιάνεις εκείνον που κλέβει. Δικαιοσύνη είναι και να μην εξοντώνεις εκείνον που προσπαθεί να συμμορφωθεί. Αυτό θα κρίνει τελικά την αποδοχή του συστήματος.
Το πολιτικό διακύβευμα για την κυβέρνηση
Η κυβέρνηση έχει μπροστά της μια σπάνια ευκαιρία. Μπορεί να πει ότι η τεχνολογία και η συμμόρφωση φέρνουν μόνιμο δημοσιονομικό χώρο. Μπορεί να υποστηρίξει ότι η μείωση της φοροδιαφυγής δεν είναι σύνθημα, αλλά μετρήσιμο αποτέλεσμα. Μπορεί να μετατρέψει το ψηφιακό κράτος σε αφήγημα δικαιοσύνης. Αλλά για να το κάνει, πρέπει να αποφύγει δύο λάθη.
Το πρώτο είναι να μπερδέψει την υπεραπόδοση των εσόδων με λευκή επιταγή για προεκλογικές παροχές.
Το δεύτερο είναι να αφήσει την αίσθηση ότι η ακρίβεια έγινε φορολογικό εργαλείο.
Γιατί ο πολίτης ακούει ότι ο ΦΠΑ πάει καλά και σκέφτεται κάτι πολύ απλό, «Πάει καλά επειδή εγώ πληρώνω ακριβά».
Αν η κυβέρνηση δεν απαντήσει σε αυτό, η επιτυχία των εσόδων μπορεί να γίνει πολιτικό μπούμερανγκ.
Και η αντιπολίτευση έχει επίσης δύσκολη δουλειά
Η αντιπολίτευση δεν αρκεί να λέει «μειώστε τον ΦΠΑ». Πρέπει να απαντήσει με ποιον μηχανισμό θα περάσει η μείωση στις τιμές και πώς δεν θα γίνει απλώς αύξηση περιθωρίου κέρδους για τους ενδιάμεσους.
Δεν αρκεί επίσης να καταγγέλλει την ακρίβεια ως «φορολογική ληστεία». Πρέπει να αναγνωρίσει ότι η μείωση της φοροδιαφυγής είναι θετική εξέλιξη και να προτείνει πώς το μέρισμα συμμόρφωσης θα μοιραστεί δίκαια.
Αλλιώς, κάνει το εύκολο: υπόσχεται φθηνότερους φόρους χωρίς να εξηγεί ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό.
Το συμπέρασμα
Η Ελλάδα πέρασε σε άλλη φάση. Το κράτος απέκτησε μάτια. Βλέπει περισσότερες συναλλαγές, διασταυρώνει περισσότερα δεδομένα, περιορίζει μέρος της παραοικονομίας και εισπράττει περισσότερα.
Αυτό είναι αναμφίβολα πρόοδος. Αλλά τώρα πρέπει να αποκτήσει και δικαιοσύνη. Να επιστρέψει μέρος του οφέλους στους συνεπείς. Να μειώσει σταθερά βάρη. Να ξεχωρίσει τη μεγάλη φοροδιαφυγή από την καθημερινή δυσκολία συμμόρφωσης. Να μην παρουσιάζει την ακρίβεια ως επιτυχία είσπραξης. Και να μετατρέψει το «πληρώνουν περισσότεροι» σε «πληρώνουν όλοι λιγότερο και δικαιότερα».
Γιατί η πραγματική φορολογική μεταρρύθμιση δεν ολοκληρώνεται όταν το κράτος μαθαίνει να βλέπει. Ολοκληρώνεται όταν ο πολίτης βλέπει ότι άξιζε να είναι συνεπής.
Το POS έκλεισε μια παλιά τρύπα. Το ερώτημα είναι αν η κυβέρνηση θα ανοίξει τώρα έναν δίκαιο δρόμο για μόνιμες φορολογικές μειώσεις ή αν απλώς θα κρατήσει τα ρέστα.