Η εικόνα είναι σχεδόν συμβολική για τη νέα εποχή του ελληνικού τουρισμού, τουρίστες και κάτοικοι στη Σίβηρη της Χαλκιδικής να απομακρύνονται από παραθαλάσσιο θέρετρο με βάρκες, ενώ η φωτιά κατεβαίνει προς την ακτή, ο καπνός καλύπτει τον ουρανό και η διεθνής ειδησεογραφία μεταδίδει σε πραγματικό χρόνο ότι ελληνικό resort απειλείται από πυρκαγιά στην καρδιά της τουριστικής περιόδου. Το Reuters κατέγραψε την εκκένωση στη Χαλκιδική μαζί με ανάλογες φωτιές σε τουριστικές περιοχές της Κροατίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ισπανίας, εντάσσοντας την Ελλάδα στο ευρωπαϊκό κάδρο μιας νέας κλιματικής κανονικότητας.
Δεν πρόκειται απλώς για ακόμη μία πυρκαγιά. Πρόκειται για πολιτική και οικονομική προειδοποίηση. Η Ελλάδα δεν πουλά μόνο ήλιο, θάλασσα και φιλοξενία. Πουλά και την υπόσχεση ασφάλειας. Ότι ο επισκέπτης θα πάει στο ξενοδοχείο του, θα κάνει τις διακοπές του και, αν συμβεί κάτι ακραίο, θα υπάρχει κράτος, σχέδιο, δρόμος διαφυγής, οργανωμένη εκκένωση, λειτουργικές υποδομές και καθαρή πληροφόρηση.
Όταν αυτή η υπόσχεση δοκιμάζεται μπροστά στις κάμερες του Reuters, το θέμα δεν είναι πια μόνο επιχειρησιακό. Είναι εθνικό οικονομικό ζήτημα.
Το νέο ρίσκο του ελληνικού τουριστικού προϊόντος
Η Ελλάδα έχει επενδύσει τεράστιο μέρος της μεταμνημονιακής της εικόνας στην τουριστική επιτυχία. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, οι ταξιδιωτικές εισπράξεις το 2025 διαμορφώθηκαν σε περίπου 22,6 δισ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας τη μεγάλη σημασία του κλάδου για την οικονομία.
Αυτή ακριβώς η επιτυχία κάνει το ρίσκο μεγαλύτερο. Όσο περισσότερους επισκέπτες συγκεντρώνουν τα νησιά, οι παραθαλάσσιες περιοχές και τα μεγάλα resorts, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η πίεση σε δρόμους, νερό, ενέργεια, απορρίμματα, πολιτική προστασία και τοπική διοίκηση.
Το νέο πρόβλημα δεν είναι ότι η Ελλάδα έχει τουρισμό. Το πρόβλημα είναι ότι πολλές περιοχές φιλοξενούν πληθυσμούς Αυγούστου με υποδομές Φεβρουαρίου. Στη Χαλκιδική, το Reuters μετέδωσε ότι περισσότεροι από 140 πυροσβέστες, εννέα αεροσκάφη και επτά ελικόπτερα επιχείρησαν στη φωτιά, ενώ οι φλόγες έκαιγαν και στις δύο πλευρές του δρόμου από τη Σίβηρη προς την Κασσάνδρεια. Αυτό δεν είναι απλώς εικόνα μάχης με τη φωτιά. Είναι εικόνα του τι σημαίνει να απειλείται ένας τουριστικός προορισμός όταν ο βασικός οδικός άξονας γίνεται μέρος του προβλήματος.
Από το «σβήνουμε φωτιές» στο «ασφαλίζουμε την οικονομία»
Το σημαντικότερο πολιτικό στοιχείο των τελευταίων ημερών δεν ήρθε από κάποια κομματική ανακοίνωση, αλλά από οικονομική παραδοχή. Ο Μιχάλης Αργυρού, επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος του πρωθυπουργού, δήλωσε στο Reuters ότι οι πυρκαγιές και οι καύσωνες αποτελούν πλέον αυξανόμενο μεσομακροπρόθεσμο δημοσιονομικό κίνδυνο για την Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή. Η κυβέρνηση, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, επενδύει σε υποδομές νερού και ενέργειας σε τουριστικούς προορισμούς και εξετάζει μέτρα για μεγαλύτερη ασφαλιστική κάλυψη απέναντι σε κλιματικές ζημιές.
Αυτή η φράση αλλάζει το επίπεδο της συζήτησης
Η φωτιά δεν είναι πλέον μόνο πρόβλημα του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης. Είναι πρόβλημα του υπουργείου Οικονομικών. Είναι κίνδυνος για τον προϋπολογισμό, για την ασφαλιστική αγορά, για τις επενδύσεις, για τα τουριστικά έσοδα και για την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό.
Η πρόληψη, επομένως, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως «κόστος». Είναι ασφάλιστρο προστασίας του πιο αναγνωρίσιμου ελληνικού προϊόντος.
Οι ξένοι βλέπουν το κόστος που εμείς συχνά κρύβουμε κάτω από την ξαπλώστρα
Οι Financial Times είχαν ήδη αναδείξει τις φωτιές στα ελληνικά νησιά ως ένδειξη των κινδύνων που συνοδεύουν την τουριστική έκρηξη, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Πάρο, όπου πυρκαγιά που ξεκίνησε από κορεσμένο χώρο απορριμμάτων οδήγησε σε συλλήψεις και άνοιξε ξανά τη συζήτηση για το περιβαλλοντικό κόστος του υπερτουρισμού. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στην εσωτερική και στη διεθνή ανάγνωση.
Στο εσωτερικό πανηγυρίζουμε αφίξεις, πληρότητες και εισπράξεις. Στο εξωτερικό αρχίζουν να ρωτούν αν το μοντέλο αντέχει: αν τα νησιά έχουν νερό, αν οι χωματερές αντέχουν τα απορρίμματα, αν οι δρόμοι μπορούν να αδειάσουν έναν οικισμό, αν το ηλεκτρικό δίκτυο αντέχει αιχμές ζήτησης και αν οι τουριστικές επενδύσεις συνοδεύονται από αντίστοιχες δημόσιες υποδομές.
Η Ελλάδα δεν κινδυνεύει να χάσει τον τουρισμό επειδή έχει φωτιές. Όλη η Μεσόγειος έχει πλέον φωτιές, καύσωνες, ξηρασία και ακραία επεισόδια. Κινδυνεύει, όμως, να χάσει μέρος της αξιοπιστίας της αν φανεί ότι το τουριστικό προϊόν μεγάλωσε γρηγορότερα από το κράτος που πρέπει να το προστατεύσει.
Η πολιτική προστασία ως οικονομική πολιτική
Η πολιτική προστασία δεν μπορεί πλέον να μετριέται μόνο σε εναέρια μέσα, πυροσβέστες και μηνύματα 112. Αυτά είναι αναγκαία, αλλά είναι το τελευταίο στάδιο.
Η νέα πολιτική προστασία αρχίζει πολύ νωρίτερα: από τον πολεοδομικό σχεδιασμό, τους δρόμους διαφυγής, την καθαριότητα οικοπέδων, τη διαχείριση απορριμμάτων, τα δίκτυα νερού, τα δίκτυα ρεύματος, την τοπική αυτοδιοίκηση, τις ασκήσεις εκκένωσης, τα ασφαλιστικά εργαλεία και τη διαχείριση των τουριστικών ροών.
Αν ένα resort έχει χιλιάδες επισκέπτες αλλά περιορισμένες εξόδους διαφυγής, το πρόβλημα δεν είναι μόνο του ξενοδόχου. Είναι του κράτους που αδειοδοτεί, της αυτοδιοίκησης που σχεδιάζει, της περιφέρειας που ελέγχει και της κυβέρνησης που πρέπει να θέτει κανόνες.
Αν ένα νησί υποδέχεται πολλαπλάσιο πληθυσμό τον Αύγουστο αλλά λειτουργεί με υποδομές μόνιμου πληθυσμού, το πρόβλημα δεν είναι «έκτακτο». Είναι προβλέψιμο. Και ό,τι είναι προβλέψιμο είναι πολιτικά χρεώσιμο.
Η δύσκολη ευθύνη της κυβέρνησης
Η κυβέρνηση έχει κάθε λόγο να επισημαίνει ότι οι συνθήκες γίνονται όλο και πιο ακραίες. Το Reuters και άλλα διεθνή μέσα συνδέουν τα φετινά ευρωπαϊκά μέτωπα με θερμότητα, ξηρασία και κλιματικές συνθήκες που κάνουν τις φωτιές πιο δύσκολες και καταστροφικές.
Όμως η κλιματική κρίση δεν μειώνει την κυβερνητική ευθύνη. Την αυξάνει. Όταν ξέρεις ότι οι φωτιές θα είναι ισχυρότερες, οι άνεμοι πιο επικίνδυνοι, οι καύσωνες συχνότεροι και η τουριστική πίεση μεγαλύτερη, δεν μπορείς να λειτουργείς με σχέδια προηγούμενης δεκαετίας.
Η πολιτική ευθύνη δεν είναι να σταματήσει κάθε φωτιά. Αυτό είναι αδύνατο. Η πολιτική ευθύνη είναι να μην μετατρέπεται κάθε φωτιά σε τεστ επιβίωσης για έναν τουριστικό προορισμό.
Και η αντιπολίτευση δεν αρκεί να φωνάζει
Υπάρχει όμως και μια αντίστοιχη παγίδα για την αντιπολίτευση. Η εύκολη καταγγελία μετά από κάθε φωτιά δεν συνιστά εναλλακτική πολιτική. Το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι δεν έκανε η κυβέρνηση». Είναι τι πρέπει να αλλάξει: στο χωροταξικό, στην ασφάλιση, στις αδειοδοτήσεις, στη διαχείριση των νησιών, στις αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών, στη χρηματοδότηση υποδομών και στο μοντέλο του τουρισμού.
Αν η αντιπολίτευση περιοριστεί στο να καταγγέλλει τις φλόγες αφού φανούν στις οθόνες, τότε κάνει πολιτική με τον ίδιο τρόπο που συχνά λειτουργεί το κράτος: μετά το γεγονός.
Το νέο διακύβευμα, όχι λιγότερος τουρισμός, καλύτερα θωρακισμένος τουρισμός Η συζήτηση δεν πρέπει να διολισθήσει στον εύκολο αντιτουρισμό. Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να δαιμονοποιήσει έναν κλάδο που φέρνει εισόδημα, θέσεις εργασίας, επενδύσεις και διεθνή αναγνωρισιμότητα.
Το ζήτημα είναι διαφορετικό: να μη γίνει ο τουρισμός θύμα της ίδιας του της επιτυχίας. Η επόμενη φάση του ελληνικού τουριστικού μοντέλου δεν μπορεί να είναι μόνο περισσότερες αφίξεις και ακριβότερα δωμάτια. Πρέπει να είναι ανθεκτικότητα. Ανθεκτικότητα σε φωτιές, καύσωνες, λειψυδρία, υπερφόρτωση δικτύων, απορρίμματα, ακρίβεια στέγης και κοινωνική κόπωση στις τοπικές κοινωνίες. Η χώρα που πουλάει ασφάλεια, εμπειρία και ποιότητα δεν μπορεί να αγοράζει κάθε καλοκαίρι ρίσκο με πίστωση.
Ο νέος καθρέφτης της ελληνικής οικονομίας
Οι φωτιές στα resorts δεν είναι απλώς εικόνες καταστροφής. Είναι ο νέος καθρέφτης της ελληνικής οικονομίας. Δείχνουν ότι ο τουρισμός δεν είναι ανεξάρτητος από το κράτος. Εξαρτάται από δρόμους, νερό, ενέργεια, απορρίμματα, πολιτική προστασία, ασφάλιση, τοπική διοίκηση και κλιματική προσαρμογή.
Δείχνουν ότι η τουριστική ανάπτυξη χωρίς υποδομές είναι σαν πολυτελές ξενοδοχείο με έξοδο κινδύνου που δεν ανοίγει. Και δείχνουν ότι η πολιτική προστασία δεν είναι πια ένα εποχικό επιχειρησιακό σχέδιο. Είναι οικονομική πολιτική. Γιατί στον τουρισμό δεν πουλάς μόνο παραλία. Πουλάς και την υπόσχεση ότι ο επισκέπτης δεν θα φύγει με βάρκα μέσα στον καπνό.