Η κυβέρνηση πηγαίνει στη φετινή ΔΕΘ με ένα σαφές πολιτικό στοίχημα, να ξαναμιλήσει στη μεσαία τάξη με όρους απτού οφέλους και όχι μόνο με μακροοικονομικούς δείκτες.
Η έμφαση που δίνουν κυβερνητικά στελέχη σε οικογένειες, μικρομεσαίους, ελεύθερους επαγγελματίες και «συνεπείς φορολογούμενους» δεν είναι τυχαία. Είναι σχεδόν η χαρτογράφηση των κοινωνικών ομάδων στις οποίες το Μέγαρο Μαξίμου γνωρίζει ότι υπάρχει πίεση, δυσαρέσκεια ή απώλεια πολιτικής επαφής. Στην τελική ευθεία για τη Θεσσαλονίκη, κυβερνητικά στελέχη προαναγγέλλουν παρεμβάσεις για ενίσχυση εισοδημάτων και φορολογικές ελαφρύνσεις με ιδιαίτερη αναφορά στη μεσαία τάξη.
Αλλά φέτος υπάρχει μια διαφορά. Η ΔΕΘ δεν θα έχει μόνο καλάθι μέτρων. Θα έχει και τρακτέρ.
Οι αγρότες έχουν αποφασίσει συλλαλητήριο στις 5 Σεπτεμβρίου στις 17:00 στον Λευκό Πύργο, την ημέρα των εγκαινίων της 90ής ΔΕΘ, με συμμετοχή τρακτέρ και αιτήματα που αφορούν το κόστος παραγωγής, τις εκκρεμείς πληρωμές και τις ενισχύσεις. Στη σύσκεψη συμμετείχαν εκπρόσωποι από Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Καρδίτσα, Σέρρες, Γρεβενά, Πιερία, Ημαθία και Πέλλα.
Και αυτή η εικόνα περιγράφει ίσως καλύτερα από οποιοδήποτε πολιτικό πάνελ τη μεγάλη σύγκρουση του φετινού Σεπτεμβρίου. Μέσα στη ΔΕΘ, το οικονομικό επιτελείο θα εξηγεί πώς αυξάνεται το διαθέσιμο εισόδημα. Έξω, ο αγρότης θα εξηγεί πόσο κοστίζει για να παράξει πριν ακόμη αποκτήσει εισόδημα.
Ο «συνεπής» ως νέο πολιτικό ακροατήριο
Αξίζει να σταθούμε σε μία λέξη που επανέρχεται όλο και περισσότερο στον κυβερνητικό λόγο, «συνεπείς». Πρόκειται για έναν πολιτικά πολύ ενδιαφέρον όρο.
Ο συνεπής φορολογούμενος είναι εκείνος που πληρώνει στην ώρα του φόρους, εισφορές, δόσεις, ρεύμα και υποχρεώσεις. Δεν βρίσκεται στις χαμηλότερες εισοδηματικές κατηγορίες ώστε να δικαιούται πάντα επιδόματα, αλλά ούτε διαθέτει το εισόδημα που του επιτρέπει να αγνοεί την ακρίβεια.
Είναι ο εργαζόμενος που βλέπει τον μισθό να αυξάνεται αλλά το ενοίκιο να αυξάνεται γρηγορότερα. Ο επαγγελματίας που δεν φοροδιαφεύγει αλλά νιώθει ότι το τεκμαρτό σύστημα τον αντιμετωπίζει σαν να το κάνει.
Η οικογένεια που βρίσκεται λίγο πάνω από τα εισοδηματικά όρια μιας ενίσχυσης, αλλά πολύ μακριά από το να θεωρείται οικονομικά άνετη. Αυτό το ακροατήριο η ΝΔ δεν μπορεί να θεωρεί πια δεδομένο. Και εδώ βρίσκεται η πολιτική λογική του πακέτου. Δεν αρκεί να πεις ότι η οικονομία πηγαίνει καλύτερα. Πρέπει να δείξεις ποιος παίρνει το μέρισμα αυτής της βελτίωσης.
Η μεσαία τάξη άκουσε πολλές φορές ότι είναι «ραχοκοκαλιά»
Η μεσαία τάξη αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο περιζήτητα πολιτικά ακροατήρια. Κάθε κυβέρνηση την αποκαλεί «ραχοκοκαλιά της οικονομίας». Κάθε αντιπολίτευση καταγγέλλει ότι η κυβέρνηση την τσακίζει. Και η ίδια η μεσαία τάξη έχει μάθει να ακούει και τα δύο με σχετική δυσπιστία. Γιατί ο λογαριασμός είναι πιο συγκεκριμένος από το πολιτικό μήνυμα. ΕΝΦΙΑ. Φόρος εισοδήματος. Στέγη. Καύσιμα. Σούπερ μάρκετ. Φροντιστήρια. Υγεία.
Η κυβέρνηση μπορεί να παρουσιάσει μειώσεις φόρων και πραγματικές αυξήσεις αποδοχών — και υπάρχουν τέτοιες παρεμβάσεις. Το πολιτικό ζήτημα όμως είναι αν αυτές αρκούν για να υπερκαλύψουν το κόστος που έχει συσσωρευτεί τα προηγούμενα χρόνια. Και αυτό είναι πολύ δυσκολότερο να αποδειχθεί με μία ομιλία στο Βελλίδειο.
Τα τρακτέρ χαλάνε την τέλεια φωτογραφία
Οι αγροτικές κινητοποιήσεις δημιουργούν ένα δεύτερο πρόβλημα για το κυβερνητικό αφήγημα. Ο πρωτογενής τομέας δεν ενδιαφέρεται μόνο για το εισόδημα μετά φόρων. Ενδιαφέρεται για το κόστος πριν από το εισόδημα. Πετρέλαιο. Ρεύμα. Λιπάσματα. Ζωοτροφές. Μεταφορές.
Και όταν αυτά ανεβαίνουν, η συζήτηση για μια φοροελάφρυνση αποκτά μικρότερη σημασία. Οι αγρότες μιλούν ήδη για χειρότερη κατάσταση σε σχέση με τις χειμερινές κινητοποιήσεις, σύμφωνα με τους εκπροσώπους τους, και συνδέουν τη νέα κάθοδο στη Θεσσαλονίκη με τα αιτήματα που θεωρούν ότι δεν ικανοποιήθηκαν.
Άρα η ΔΕΘ δεν θα είναι μόνο αντιπαράθεση κυβέρνησης–κομμάτων. Θα είναι και αντιπαράθεση κυβερνητικών αριθμών με κοινωνικές εμπειρίες.
Το δύσκολο τεστ: ποιος πραγματικά κερδίζει
Αυτό είναι και το πραγματικό διακύβευμα. Αν το πακέτο της ΔΕΘ καταφέρει να κάνει μια οικογένεια να δει καθαρή διαφορά στο διαθέσιμο εισόδημα, έναν επαγγελματία να πληρώσει λιγότερο φόρο και έναν συνταξιούχο να αισθανθεί ότι η αύξηση δεν εξαφανίστηκε στην ακρίβεια, τότε η κυβέρνηση θα έχει πετύχει τον στόχο της.
Αν όμως οι πολίτες ακούσουν ξανά δισεκατομμύρια, ποσοστά και «δημοσιονομικό χώρο» χωρίς να βρίσκουν τον εαυτό τους μέσα στα μέτρα, τότε η πολιτική απόδοση μπορεί να είναι πολύ μικρότερη από τη δημοσιονομική.
Η μάχη για τη μεσαία τάξη δεν κερδίζεται επειδή την αναφέρεις δέκα φορές σε μια ομιλία. Κερδίζεται όταν ο άνθρωπος που αυτοπροσδιορίζεται ως μεσαία τάξη αισθανθεί ότι δεν πληρώνει μόνιμα περισσότερο για να δικαιούται μόνιμα λιγότερα. Και αυτό είναι το δύσκολο τεστ της φετινής ΔΕΘ.
Γιατί η κυβέρνηση θα παρουσιάσει τον δικό της προϋπολογισμό. Οι αγρότες, οι επαγγελματίες, οι οικογένειες και οι «συνεπείς» θα έχουν ήδη κάνει τον δικό τους.
Και στις εκλογές δεν θα μετρήσει ποιος είχε το μεγαλύτερο πακέτο. Θα μετρήσει ποιος κατάφερε να πείσει ότι το πακέτο έφτασε πραγματικά στον άνθρωπο που το άκουσε.