Σαφές μήνυμα προς την Τουρκία, αλλά και προς τους Ευρωπαίους εταίρους της Ελλάδας, έστειλε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης από την Ιρλανδία, όπου συμμετείχε στην άτυπη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στο επίκεντρο των επαφών βρέθηκε η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο, καθώς και ζητήματα που, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, συνδέονται με παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης ενημέρωσε τους Ευρωπαίους ομολόγους του, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στους διεθνείς κανόνες και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Παράλληλα, κατέστησε σαφές ότι η Αθήνα δεν προτίθεται να κάνει εκπτώσεις σε ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων. «Η Ελλάδα στέκεται πάντοτε στο πλευρό του Διεθνούς Δικαίου. Στέκεται πάντοτε υπέρ της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών. Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να δεχθούμε οποιαδήποτε υποχώρηση σε σχέση με την κυριαρχία και τα κυριαρχικά μας δικαιώματα», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών μετά την ολοκλήρωση της συνάντησης.
Η Αθήνα ζητά ευρωπαϊκή αλληλεγγύη
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητώντας ουσιαστικά μια ενιαία ευρωπαϊκή στάση απέναντι σε παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου. «Εκτιμούμε ότι θα έχουμε την άμεση αλληλεγγύη εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών σε οποιαδήποτε επιθετικότητα», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η επιθετικότητα, ανεξάρτητα από την προέλευσή της, θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με ενιαίο και σταθερό τρόπο.
Η τοποθέτηση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια της ελληνικής διπλωματίας να διατηρήσει τα ζητήματα που αφορούν το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο εντός του ευρωπαϊκού και διεθνούς πλαισίου, με σημείο αναφοράς το Διεθνές Δίκαιο.
Η νέα παρέμβαση Ερντογάν
Οι δηλώσεις του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών έγιναν σε μια περίοδο κατά την οποία η ρητορική αντιπαράθεση Αθήνας και Άγκυρας επανέρχεται στο προσκήνιο. Ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, επανέλαβε τη θέση της Άγκυρας για την αποστρατιωτικοποίηση ελληνικών νησιών του Αιγαίου. Μιλώντας κατά την επιστροφή του από το Κιργιστάν, όπου συμμετείχε στη σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να σταματήσει να εξοπλίζει νησιά τα οποία, σύμφωνα με την τουρκική θέση, έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς.
«Η Ελλάδα οφείλει να εγκαταλείψει τη λανθασμένη πορεία που έχει ακολουθήσει. Οφείλει να σταματήσει να εξοπλίζει νησιά που έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Τούρκος πρόεδρος. Ο Ερντογάν επανέφερε με αυτόν τον τρόπο μια πάγια θέση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, η οποία αποτελεί ένα από τα σταθερά σημεία διαφωνίας μεταξύ των δύο χωρών.
Το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης
Η διαφωνία για το καθεστώς των ελληνικών νησιών αποτελεί ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι συγκεκριμένα ελληνικά νησιά υπόκεινται σε καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης βάσει διεθνών συνθηκών και θεωρεί ότι η ελληνική στρατιωτική παρουσία σε αυτά παραβιάζει τις σχετικές προβλέψεις.
Η Αθήνα απορρίπτει την τουρκική ερμηνεία και υποστηρίζει ότι η Ελλάδα έχει δικαίωμα να διασφαλίζει την άμυνα και την ασφάλεια των νησιών της, επικαλούμενη το διεθνές δίκαιο και τις ιδιαίτερες συνθήκες ασφαλείας που έχουν διαμορφωθεί στην περιοχή. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη στρατιωτική παρουσία στα νησιά, αλλά συνδέεται ευρύτερα με τις διαφορετικές αντιλήψεις των δύο χωρών για την ασφάλεια και την ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο.
Η ευρωπαϊκή διάσταση
Η Αθήνα επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι οι ελληνοτουρκικές διαφορές δεν μπορούν να εξετάζονται αποκομμένες από το ευρωπαϊκό και διεθνές πλαίσιο, όταν αφορούν την τήρηση των διεθνών κανόνων. Αυτό ήταν και ένα από τα βασικά μηνύματα του Γιώργου Γεραπετρίτη στην Ιρλανδία. Η Ελλάδα δηλώνει ότι επιδιώκει την ειρηνική επίλυση των διαφορών, αλλά ταυτόχρονα θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αντιδρά σε παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου και να παρέχει στήριξη στα κράτη-μέλη της όταν αντιμετωπίζουν πιέσεις ή απειλές.
Η Αθήνα επιχειρεί έτσι να διατηρήσει το ζήτημα της ασφάλειας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο στο ευρωπαϊκό τραπέζι, ενώ παράλληλα επιδιώκει να παραμείνουν ανοικτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας με την Τουρκία.
Διάλογος χωρίς υποχώρηση
Η ελληνική διπλωματική γραμμή κινείται σε δύο παράλληλους άξονες: από τη μία πλευρά, η διατήρηση του διαλόγου και η ειρηνική επίλυση των διαφορών και, από την άλλη, η σαφής θέση ότι ο διάλογος δεν συνεπάγεται υποχώρηση σε ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων. Η προσέγγιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Άγκυρα επιχειρούν να διατηρήσουν ένα επίπεδο επικοινωνίας, παρά τις διαφορετικές θέσεις τους σε κρίσιμα ζητήματα.
Η επαναφορά από τον Ταγίπ Ερντογάν του ζητήματος της αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών δείχνει, ωστόσο, ότι οι βασικές διαφωνίες παραμένουν ενεργές. Η Αθήνα, από την πλευρά της, επιχειρεί να συνδυάσει τη διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας με την ενίσχυση της ευρωπαϊκής στήριξης και την ανάδειξη του Διεθνούς Δικαίου ως βασικού πλαισίου για την αντιμετώπιση των ελληνοτουρκικών διαφορών.