Η επαναχάραξη των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο περνά σήμερα από την Αθήνα, όπου ελληνική και λιβυκή αντιπροσωπεία συναντώνται για τον τρίτο γύρο τεχνικών συνομιλιών σχετικά με την οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και υφαλοκρηπίδας.
Η νέα συνάντηση δεν αναμένεται να οδηγήσει άμεσα σε συμφωνία. Αποτελεί, όμως, ένα ακόμη βήμα στην προσπάθεια αποκατάστασης ενός διαλόγου που είχε μείνει ουσιαστικά ανενεργός για περισσότερο από μία δεκαετία. Για την Αθήνα, η σταθερή παρουσία της Λιβύης στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων έχει ιδιαίτερη διπλωματική σημασία, ακόμη και αν οι αποστάσεις μεταξύ των δύο πλευρών παραμένουν μεγάλες.
Ο τρίτος γύρος των συνομιλιών
Η σημερινή διαδικασία ακολουθεί τον πρώτο κύκλο επαφών στην Αθήνα και τη δεύτερη συνάντηση, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 10 Ιουνίου στην Τρίπολη. Επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας είναι η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου.
Οι συνομιλίες βρίσκονται ακόμη σε τεχνικό επίπεδο και επικεντρώνονται στην καταγραφή των θέσεων των δύο πλευρών. Μέχρι στιγμής δεν έχουν προκύψει ουσιαστικές συγκλίσεις, ωστόσο η διατήρηση σταθερού διαύλου αποκλειστικά για τις θαλάσσιες ζώνες θεωρείται σημαντική πρόοδος.
Η Αθήνα προσέρχεται με ξεκάθαρη γραμμή: οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να στηρίζεται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και να αναγνωρίζει την επήρεια των ελληνικών νησιών. Παράλληλα, απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 ως παράνομο και ανίκανο να δημιουργήσει νόμιμα αποτελέσματα.
Η διχοτόμηση της Λιβύης δυσκολεύει τη συμφωνία
Το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει η πολιτική διαίρεση της Λιβύης. Η κυβέρνηση της Τρίπολης και η διοίκηση της Ανατολικής Λιβύης αποτελούν δύο διαφορετικά κέντρα εξουσίας, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα σύναψης μιας συμφωνίας με συνολική πολιτική και θεσμική νομιμοποίηση.
Η Αθήνα γνωρίζει ότι μια τελική οριοθέτηση δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στη συνεννόηση με τη μία πλευρά. Για τον λόγο αυτό αναπτύσσει σχέσεις τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη, επιδιώκοντας να μην αφήσει κανένα τμήμα του λιβυκού πολιτικού συστήματος έξω από τον διάλογο.
Η προσέγγιση με την Ανατολική Λιβύη
Στη διπλή αυτή στρατηγική εντάχθηκε και η επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ στην Αθήνα τον Ιούνιο. Ο υπαρχηγός του Λιβυκού Εθνικού Στρατού συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη.
Η ελληνική παρουσία στη Βεγγάζη, η οικονομική συνεργασία, οι σχεδιαζόμενες αεροπορικές και θαλάσσιες συνδέσεις, αλλά και η συνεργασία στο μεταναστευτικό υπηρετούν τον ίδιο στόχο: τη δημιουργία σταθερών δεσμών με την Ανατολική Λιβύη.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην εκπαίδευση στελεχών της λιβυκής ακτοφυλακής και στον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη και τη Γαύδο.
Η σκιά του τουρκολιβυκού μνημονίου
Μπορεί να μην αποτελεί επισήμως αντικείμενο της σημερινής συνάντησης, ωστόσο το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει στον πυρήνα της αντιπαράθεσης. Η Αθήνα ανησυχεί ιδιαίτερα για το ενδεχόμενο επικύρωσής του από το Κοινοβούλιο της Ανατολικής Λιβύης, καθώς μια τέτοια κίνηση θα έδινε στην Άγκυρα πρόσθετα πολιτικά επιχειρήματα.
Η προσέγγιση με τη Βεγγάζη λειτουργεί επομένως και ως ανάχωμα απέναντι σε αυτό το ενδεχόμενο. Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι μια συμφωνία με βάση το Διεθνές Δίκαιο μπορεί να προσφέρει στη Λιβύη μεγαλύτερη σταθερότητα και διεθνή νομιμοποίηση.
Ο μακρύς δρόμος προς την οριοθέτηση
Ελλάδα και Λιβύη είχαν πλησιάσει σε συμφωνία ήδη την περίοδο 2009-2010, χωρίς να ολοκληρώσουν τη διαδικασία. Η πολυετής αδράνεια που ακολούθησε επέτρεψε στην Τουρκία να καλύψει το διπλωματικό κενό και να υπογράψει το μνημόνιο με την Τρίπολη.
Η Αθήνα επιχειρεί τώρα να ανακτήσει το χαμένο έδαφος. Η σημερινή συνάντηση δεν λύνει τις διαφορές, αλλά διατηρεί ενεργή μια διαδικασία που μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία εφόσον διαμορφωθούν σταθερότερες πολιτικές συνθήκες στη Λιβύη.