Πέντε μεγάλες παρεμβάσεις για την αλλαγή του μοντέλου λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης παρουσίασε ο Νίκος Ανδρουλάκης από την Καλαμάτα, βάζοντας στο στόχαστρο τον κυβερνητικό συγκεντρωτισμό και την οικονομική εξάρτηση των δήμων από το κεντρικό κράτος. Από το ετήσιο τακτικό συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ παρουσίασε ένα σχέδιο αποκέντρωσης με αιχμή την πλήρη απόδοση των θεσμοθετημένων πόρων, την ανακατανομή αρμοδιοτήτων, την αλλαγή του εκλογικού συστήματος και την ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών.
Η παρέμβαση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία τα οικονομικά περιθώρια των δήμων, το αυξανόμενο λειτουργικό κόστος και η υποστελέχωση βρίσκονται στο επίκεντρο των διεκδικήσεων της Αυτοδιοίκησης. Το συνέδριο της ΚΕΔΕ, που φιλοξενείται στην Καλαμάτα από τις 5 έως τις 7 Νοεμβρίου, έχει ως κεντρικό σύνθημα «Ισχυροί Δήμοι, Ισχυρές Τοπικές Κοινωνίες, Ισχυρή Ελλάδα», με την οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια των ΟΤΑ να αποτελεί βασικό αντικείμενο των εργασιών του.
«Δεν μπορεί να υπάρξει ισχυρή Ελλάδα χωρίς ισχυρή Τοπική Αυτοδιοίκηση και χωρίς ολοκληρωμένη περιφερειακή ανάπτυξη», υπογράμμισε ο Νίκος Ανδρουλάκης, περιγράφοντας μια κατάσταση διπλής κρίσης, θεσμικής και οικονομικής, για τους δήμους.
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ υποστήριξε ότι τα τελευταία επτά χρόνια η κυβερνητική πολιτική έχει ενισχύσει τον συγκεντρωτισμό, περιορίζοντας τον ρόλο των δήμων στη λήψη αποφάσεων που αφορούν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες. Όπως ανέφερε, η Αυτοδιοίκηση αντιμετωπίζεται περισσότερο ως εκτελεστικός μηχανισμός κεντρικών κυβερνητικών επιλογών παρά ως ένας αυτοτελής θεσμός με ουσιαστικές αρμοδιότητες και δικούς του πόρους.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την πρόσφατη υπουργική απόφαση για τους παιδικούς σταθμούς, υποστηρίζοντας ότι προβλέπει ευνοϊκότερους όρους για τις ιδιωτικές δομές, χωρίς αντίστοιχη μέριμνα για τους δημοτικούς σταθμούς. Παράλληλα, άσκησε κριτική στις κυβερνητικές παρεμβάσεις που, σύμφωνα με τον ίδιο, περιόρισαν τις αρμοδιότητες των δήμων στη διαχείριση των υδάτων, των απορριμμάτων, της ενέργειας και των πολεοδομικών υπηρεσιών.
Οι πέντε δεσμεύσεις για την Αυτοδιοίκηση
Στον αντίποδα του σημερινού μοντέλου, ο Νίκος Ανδρουλάκης παρουσίασε πέντε βασικές δεσμεύσεις του ΠΑΣΟΚ, τις οποίες συνέδεσε με την ανάγκη μετάβασης σε ένα αποκεντρωμένο κράτος, με ισχυρούς δήμους, σαφείς αρμοδιότητες και σταθερούς οικονομικούς πόρους.
1. Πλήρης απόδοση των θεσμοθετημένων πόρων και οικονομική αυτοτέλεια
Πρώτη προτεραιότητα είναι η ενίσχυση της οικονομικής αυτοτέλειας των δήμων, με την πλήρη απόδοση των πόρων που προβλέπονται θεσμικά για την Αυτοδιοίκηση. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ υποστήριξε ότι σήμερα παρακρατείται το 60% των εσόδων που δικαιούνται οι δήμοι, ζητώντας να σταματήσει αυτή η πρακτική.
Στην ίδια κατεύθυνση, δεσμεύτηκε για την απόδοση σημαντικού μέρους των εσόδων από το Τέλος Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Κρίση απευθείας στους δήμους, ώστε να μπορούν να χρηματοδοτούν έργα πρόληψης και προστασίας από τις φυσικές καταστροφές.
Παράλληλα, πρότεινε τη δημιουργία Ταμείου Περιφερειακής Ανθεκτικότητας, το οποίο θα χρηματοδοτεί αντιπλημμυρικά έργα, παρεμβάσεις αντιπυρικής προστασίας και δράσεις πρόληψης. Πρόκειται για μια πρόταση με ιδιαίτερη σημασία για τους δήμους που καλούνται να αντιμετωπίσουν ολοένα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα, χωρίς πάντοτε να διαθέτουν τους αναγκαίους οικονομικούς και τεχνικούς πόρους.
2. Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης και αλλαγή του εκλογικού συστήματος
Δεύτερος άξονας είναι η συνολική θεσμική αναμόρφωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ο Νίκος Ανδρουλάκης εξήγγειλε την κατάργηση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης της Νέας Δημοκρατίας και την κατάρτιση ενός νέου θεσμικού πλαισίου, μέσα από ουσιαστικό διάλογο με τους ίδιους τους αυτοδιοικητικούς.
Στόχος, σύμφωνα με την πρότασή του, είναι να κατοχυρωθεί στην πράξη η διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των δήμων, με σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων ανάμεσα στο κεντρικό κράτος, τις περιφέρειες και τους δήμους. Κεντρική αρχή του νέου πλαισίου θα είναι ότι κάθε αρμοδιότητα που μεταφέρεται στην Αυτοδιοίκηση θα συνοδεύεται υποχρεωτικά από τους αντίστοιχους οικονομικούς πόρους και το αναγκαίο προσωπικό.
Ιδιαίτερη θέση στην πρόταση καταλαμβάνει και το εκλογικό σύστημα. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ τάχθηκε υπέρ ενός καθαρού και δημοκρατικού συστήματος, το οποίο θα εξασφαλίζει ισχυρή πολιτική εντολή στις δημοτικές αρχές και θα αποτυπώνει ουσιαστικά την πλειοψηφία των τοπικών κοινωνιών.
3. Επιστροφή αρμοδιοτήτων στους δήμους
Τρίτη δέσμευση είναι η αποκατάσταση των αρμοδιοτήτων που, σύμφωνα με το ΠΑΣΟΚ, αφαιρέθηκαν από την Τοπική Αυτοδιοίκηση μέσω κυβερνητικών παρεμβάσεων.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης έδωσε έμφαση σε κρίσιμους τομείς της καθημερινότητας, όπως η διαχείριση των υδάτων, των απορριμμάτων, της ενέργειας και οι πολεοδομικές υπηρεσίες. Υποστήριξε ότι οι δήμοι πρέπει να έχουν ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις που επηρεάζουν την ανάπτυξη, το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής των κατοίκων τους, αντί να περιορίζονται στην εφαρμογή αποφάσεων που λαμβάνονται κεντρικά.
Η συγκεκριμένη πρόταση αγγίζει έναν από τους πυρήνες της συζήτησης για τη διοικητική αποκέντρωση: το ποιος σχεδιάζει, ποιος αποφασίζει και ποιος έχει την ευθύνη υλοποίησης των πολιτικών σε τοπικό επίπεδο.
4. Ουσιαστική συμμετοχή στον αναπτυξιακό σχεδιασμό
Τέταρτη προτεραιότητα είναι η συμμετοχή των δήμων και των περιφερειών στον αναπτυξιακό σχεδιασμό της χώρας. Το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι οι τοπικές κοινωνίες δεν μπορεί να παραμένουν αποκλεισμένες από τις αποφάσεις που καθορίζουν τις αναπτυξιακές προτεραιότητες των περιοχών τους.
Η πρόταση προβλέπει ουσιαστικό ρόλο της Αυτοδιοίκησης στον σχεδιασμό και στην ιεράρχηση των αναπτυξιακών παρεμβάσεων, ώστε οι ανάγκες κάθε περιοχής να λαμβάνονται υπόψη πριν από τη διαμόρφωση και την εφαρμογή των κεντρικών πολιτικών.
Η αποκέντρωση, με αυτή την προσέγγιση, δεν αφορά μόνο τη μεταφορά διοικητικών αρμοδιοτήτων, αλλά και τη δυνατότητα των τοπικών αρχών να επηρεάζουν τις επενδύσεις, τις υποδομές και τις δημόσιες παρεμβάσεις που αφορούν τον τόπο τους.
5. Σταθερή χρηματοδότηση των κοινωνικών δομών
Πέμπτη δέσμευση είναι η ουσιαστική ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών των δήμων, οι οποίες αποτελούν συχνά το πρώτο σημείο στήριξης για τους πολίτες που αντιμετωπίζουν οικονομικές και κοινωνικές δυσκολίες.
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ δεσμεύτηκε για σταθερή και επαρκή χρηματοδότηση των δημοτικών ιατρείων, του προγράμματος «Βοήθεια στο Σπίτι», των δομών φιλοξενίας αστέγων και των υπόλοιπων κοινωνικών υπηρεσιών. Όπως επισήμανε, οι συγκεκριμένες δομές αντιμετωπίζουν σημαντικές ελλείψεις και προβλήματα λειτουργίας, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις αυξημένες ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Η ενίσχυσή τους συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα των δήμων να ασκούν ουσιαστική κοινωνική πολιτική και να βρίσκονται δίπλα στους πολίτες, ιδιαίτερα στις πιο ευάλωτες ομάδες.
Η Αυτοδιοίκηση στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης
Η παρέμβαση του Νίκου Ανδρουλάκη στην Καλαμάτα είχε σαφές πολιτικό αποτύπωμα, καθώς το ΠΑΣΟΚ επιχείρησε να παρουσιάσει την αποκέντρωση ως βασικό στοιχείο ενός διαφορετικού μοντέλου διακυβέρνησης. Η αντιπαράθεση με το Μέγαρο Μαξίμου δεν περιορίστηκε στην κριτική για την υποχρηματοδότηση των δήμων, αλλά επεκτάθηκε στον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι εξουσίες και οι ευθύνες ανάμεσα στο κεντρικό κράτος και την Αυτοδιοίκηση.
Το ζήτημα, άλλωστε, δεν αφορά μόνο τις σχέσεις κυβέρνησης και δημάρχων. Αφορά την ικανότητα των δήμων να ανταποκρίνονται σε βασικές ανάγκες, από την πολιτική προστασία και τη διαχείριση των υποδομών έως την κοινωνική φροντίδα και τις υπηρεσίες καθημερινότητας.
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ συνέδεσε τις προτάσεις του με την προοπτική της πολιτικής αλλαγής στις επόμενες εθνικές εκλογές, απευθύνοντας προσκλητήριο προς τους πολίτες και τους εκπροσώπους της Αυτοδιοίκησης. «Ας μην έχουμε μια ακόμη χαμένη ευκαιρία. Δώστε ευκαιρία στην πολιτική αλλαγή και είμαι σίγουρος ότι οι Έλληνες θα δουν καλύτερες μέρες», ανέφερε, κλείνοντας την ομιλία του.
Το πολιτικό διακύβευμα που έθεσε στην Καλαμάτα είναι σαφές: αν η Τοπική Αυτοδιοίκηση θα παραμείνει εξαρτημένη από τις αποφάσεις και τις χρηματοδοτήσεις του κεντρικού κράτους ή αν θα αποκτήσει πραγματική οικονομική, διοικητική και αναπτυξιακή αυτοτέλεια.
