Το ερώτημα δεν είναι ούτε απλό ούτε εύκολο. Είναι, όμως, απολύτως θεμιτό: Τελικά, θεωρείται επιτυχημένος ο σημερινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας;
Θα επιχειρήσω να απαντήσω, γνωρίζοντας ότι η αξιολόγηση ενός Προέδρου δεν μπορεί να γίνεται με τα ίδια κριτήρια που αξιολογείται ένας πρωθυπουργός ή ένας υπουργός. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν κυβερνά. Δεν χαράσσει πολιτική.
Δεν διαθέτει, άλλωστε, τις εξουσίες που είχε το αξίωμα πριν από τη συνταγματική αναθεώρηση του 1986. Διαθέτει, όμως, κάτι εξίσου σημαντικό: το κύρος του θεσμού, τη δυνατότητα να συμβολίζει την εθνική ενότητα και την υποχρέωση να εκπροσωπεί τη χώρα με τρόπο που υπερβαίνει κυβερνήσεις, κόμματα και προσωπικές πολιτικές διαδρομές.
Και εδώ ακριβώς αρχίζουν οι ενστάσεις μου.
Ο κ. Τασούλας δίνει μέχρι σήμερα την εντύπωση ενός Προέδρου που έχει περιορίσει σημαντικά την παρουσία του σε εκδηλώσεις κυρίως τοπικού, επετειακού και εθιμοτυπικού χαρακτήρα. Παρουσίες σε τελετές, καταθέσεις στεφάνων, επισκέψεις στην περιφέρεια, συναντήσεις και ομιλίες με προβλέψιμο περιεχόμενο.
Όλα αυτά ασφαλώς αποτελούν μέρος των καθηκόντων του. Δεν μπορούν, όμως, να εξαντλούν την αποστολή του ανώτατου πολιτειακού άρχοντα.
Η Ελλάδα χρειάζεται έναν Πρόεδρο με διεθνή παρουσία. Έναν Πρόεδρο που να ταξιδεύει, να συνομιλεί με ξένους ηγέτες, να καλλιεργεί σχέσεις, να αξιοποιεί το προσωπικό και θεσμικό του κύρος για την ενίσχυση της εικόνας της χώρας. Δεν υποκαθιστά, βεβαίως, τον πρωθυπουργό ή τον υπουργό Εξωτερικών. Μπορεί, όμως, να λειτουργεί συμπληρωματικά, προσδίδοντας βάρος και συνέχεια στην ελληνική διπλωματία.
Μέχρι στιγμής, αυτή η διεθνής διάσταση δεν έχει αναδειχθεί με την ένταση και τη συστηματικότητα που θα περίμενε κανείς. Η δημόσια εικόνα του παραμένει περισσότερο συνδεδεμένη με την εσωτερική, εθιμοτυπική δραστηριότητα παρά με μια εξωστρεφή προεδρική παρουσία.
Υπάρχει, όμως, και ένα δεύτερο ζήτημα. Ίσως σημαντικότερο.
Ο Κωνσταντίνος Τασούλας υπήρξε επί δεκαετίες πολιτικό στέλεχος της Νέας Δημοκρατίας. Διετέλεσε υπουργός, βουλευτής και Πρόεδρος της Βουλής. Δεν υπάρχει τίποτα μεμπτό σε αυτή τη διαδρομή. Αντιθέτως, η κοινοβουλευτική εμπειρία αποτελεί σημαντικό εφόδιο.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο πολιτικός που μετακινείται στο ύπατο πολιτειακό αξίωμα δεν κατορθώνει να αποβάλει την κομματική του ταυτότητα.
Και η δική μου εντύπωση είναι ότι ο κ. Τασούλας δεν έχει ακόμη καταφέρει να πείσει πως απομακρύνθηκε ουσιαστικά από το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε και αναδείχθηκε.
Δεν αρκεί να δηλώνεις ότι είσαι Πρόεδρος όλων των Ελλήνων. Πρέπει να το αποδεικνύεις καθημερινά. Με τις παρεμβάσεις σου, με τις σιωπές σου, με τις αποστάσεις που τηρείς και, κυρίως, με την ανεξαρτησία που εκπέμπεις.
Σε αυτή την προσπάθεια δεν τον έχουν βοηθήσει και ορισμένες ατυχείς δημόσιες τοποθετήσεις του. Ένας Πρόεδρος οφείλει να ζυγίζει τις λέξεις του περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον. Γιατί όταν μιλά ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, δεν μιλά ένας πρώην υπουργός ή ένας έμπειρος κοινοβουλευτικός. Μιλά ο εκπρόσωπος της θεσμικής συνέχειας του κράτους.
Και οι λέξεις του πρέπει να ενώνουν, όχι να δημιουργούν την παραμικρή υποψία κομματικής προτίμησης.
Θα μπορούσε κάποιος να αντιτείνει ότι ο κ. Τασούλας βρίσκεται σχετικά λίγο χρόνο στο αξίωμα και ότι είναι πρόωρο να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα. Είναι ένα επιχείρημα που έχει βάση.
Ωστόσο, η Προεδρία της Δημοκρατίας δεν είναι θέση στην οποία χρειάζονται χρόνια προσαρμογής για να αντιληφθεί κανείς τον ρόλο του. Ιδίως όταν έχει προηγηθεί τόσο μακρά κοινοβουλευτική εμπειρία.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν χρειάζεται να είναι ούτε διακοσμητικό στοιχείο του πολιτεύματος ούτε ένας συνταξιούχος πολιτικός που συνεχίζει την καριέρα του με διαφορετικό τίτλο και περισσότερες τιμές.
Χρειάζεται να είναι μια προσωπικότητα που εμπνέει σεβασμό ακόμη και σε εκείνους που διαφωνούν μαζί του. Που διαθέτει τη δυνατότητα να παρεμβαίνει θεσμικά χωρίς να προκαλεί πολιτικές συγκρούσεις. Που γνωρίζει πότε να μιλήσει και πότε να σιωπήσει. Και που, πάνω απ’ όλα, δεν αφήνει κανένα περιθώριο να θεωρηθεί προέκταση της κυβέρνησης που τον πρότεινε.
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα του Κωνσταντίνου Τασούλα. Και μέχρι σήμερα δεν θεωρώ ότι το έχει κερδίσει. Δεν θα τον χαρακτήριζα αποτυχημένο. Θα ήταν άδικο και ενδεχομένως πρόωρο. Αλλά δεν μπορώ να τον χαρακτηρίσω ούτε επιτυχημένο.
Διότι η επιτυχία ενός Προέδρου της Δημοκρατίας δεν μετριέται με τον αριθμό των εκδηλώσεων στις οποίες παρίσταται, των κορδελών που κόβει ή των επετειακών ομιλιών που εκφωνεί.
Μετριέται με το αποτύπωμα που αφήνει στον δημόσιο βίο. Με την εμπιστοσύνη που εμπνέει. Με την εθνική και διεθνή ακτινοβολία που αποκτά.
Και, κυρίως, με την ικανότητά του να κάνει τους πολίτες να ξεχνούν από ποιο κόμμα προέρχεται.
Γιατί ο πραγματικά επιτυχημένος Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι εκείνος που, όταν ανεβαίνει στο Προεδρικό Μέγαρο, αφήνει οριστικά την κομματική του ταυτότητα έξω από την πόρτα. Όχι εκείνος που απλώς αλλάζει γραφείο, κρατώντας τις ίδιες πολιτικές συνήθειες.
