Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται μπροστά σε μια νέα, εξαιρετικά κρίσιμη γεωπολιτική δοκιμασία. Αυτή τη φορά, το επίκεντρο δεν είναι κάποιο πολεμικό πλοίο ούτε μια στρατιωτική άσκηση. Είναι ένα ερευνητικό σκάφος με γαλλική σημαία, το οποίο κατευθύνεται στην Κρήτη για να προετοιμάσει την επανέναρξη των εργασιών ενός έργου που έχει μετατραπεί σε πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία.
Το «Abeille Marengo» απέπλευσε την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου από τη Νάπολη της Ιταλίας, με προορισμό το Ηράκλειο, όπου αναμένεται να καταπλεύσει την Τρίτη 27 Οκτωβρίου. Αποστολή του είναι η διενέργεια υποθαλάσσιων ερευνών για το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, γνωστό ως Great Sea Interconnector (GSI).
Η γαλλική Nexans έχει ήδη κινήσει τις διαδικασίες για τη χορήγηση των απαραίτητων αδειών. Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η έκδοση NAVTEX, που σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες τοποθετείται στις αρχές Νοεμβρίου. Επομένως, η επανέναρξη των ερευνών προετοιμάζεται, αλλά δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί.
Ο Φιντάν θέλει να μοιράσει την Ανατολική Μεσόγειο χωρίς την Ελλάδα – Πρόταση για συνομιλίες Τουρκίας, Ιταλίας και Αιγύπτου με επίκεντρο τη Λιβύη και τις θαλάσσιες ζώνεςnewpost.grΤο πραγματικό ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο πότε θα αρχίσουν οι εργασίες. Είναι τι θα συμβεί όταν το γαλλικό σκάφος προχωρήσει σε περιοχές όπου η Τουρκία προβάλλει δικές της αξιώσεις και έχει ήδη αντιδράσει σε προηγούμενες έρευνες.
Η Αθήνα επιδιώκει να προχωρήσει το έργο χωρίς τουρκική έγκριση. Η Άγκυρα επιμένει στις διεκδικήσεις της. Και το Παρίσι βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας υπόθεσης στην οποία διακυβεύονται τόσο τεράστια οικονομικά συμφέροντα όσο και οι γεωπολιτικές ισορροπίες της περιοχής.
Η σκιά της κρίσης της Κάσου και τα πέντε τουρκικά πολεμικά
Η νέα επιχείρηση επαναφέρει στη μνήμη όσα συνέβησαν τον Ιούλιο του 2024, όταν το ιταλικό ερευνητικό «Ievoli Relume» πραγματοποιούσε εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση νότια της Κάσου και της Καρπάθου.
Η Άγκυρα αμφισβήτησε το δικαίωμα της Ελλάδας να πραγματοποιεί έρευνες σε θαλάσσια περιοχή την οποία η Τουρκία θεωρεί τμήμα της δικής της υφαλοκρηπίδας. Στην περιοχή εμφανίστηκαν έως πέντε τουρκικά πολεμικά πλοία, ενώ αναπτύχθηκαν και ελληνικές ναυτικές μονάδες.
Επί περίπου 40 ώρες, η κατάσταση χαρακτηριζόταν από υψηλή ένταση, με διαδοχικές διπλωματικές επικοινωνίες ανάμεσα στον Γιώργο Γεραπετρίτη και τον Χακάν Φιντάν.
Η ένταση αποκλιμακώθηκε, το ιταλικό πλοίο ολοκλήρωσε τις συγκεκριμένες εργασίες του και αποχώρησε. Ωστόσο, παρέμεινε μια σοβαρή διαφωνία: η Τουρκία παρουσίασε το περιστατικό ως επιβεβαίωση των θαλάσσιων αξιώσεών της, κάτι που η Αθήνα απέρριψε κατηγορηματικά.
Δύο χρόνια αργότερα, το ερώτημα επιστρέφει: Θα συνεχιστούν οι έρευνες πέρα από το σημείο της προηγούμενης ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης ή θα εμφανιστούν εκ νέου τουρκικά πολεμικά πλοία;
Η γαλλική ασπίδα και το παρασκήνιο Μακρόν – Μητσοτάκη
Η σημαντικότερη διαφοροποίηση σε σχέση με το 2024 είναι η άμεση εμπλοκή μεγάλων γαλλικών επιχειρηματικών συμφερόντων.
Ο γαλλικός επενδυτικός όμιλος Meridiam απέκτησε τον Αύγουστο του 2026 το 66% της εταιρείας του Great Sea Interconnector. Παράλληλα, η επίσης γαλλική Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή του καλωδίου, με σύμβαση ύψους περίπου 1,43 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Το συνολικό κόστος του έργου εκτιμάται σε 1,9 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εγκρίνει χρηματοδότηση 657 εκατομμυρίων ευρώ.
Η συμφωνία με τη Meridiam ακολούθησε επαφές μεταξύ Κυριάκου Μητσοτάκη και Εμανουέλ Μακρόν και προσέδωσε στο έργο μεγαλύτερη γαλλική οικονομική και διπλωματική βαρύτητα.
Πρακτικά, οποιαδήποτε νέα παρεμπόδιση των ερευνών δεν θα αφορά πλέον αποκλειστικά την Αθήνα και τη Λευκωσία. Θα επηρεάζει άμεσα και έναν μεγάλο γαλλικό επενδυτή.
Αυτό, όμως, δεν συνεπάγεται αυτομάτως στρατιωτική προστασία. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη ανακοίνωση για συνοδεία του «Abeille Marengo» από γαλλική φρεγάτα.
Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: Πόσο μακριά είναι διατεθειμένο να φτάσει το Παρίσι προκειμένου να διασφαλίσει την υλοποίηση ενός ευρωπαϊκού έργου στο οποίο διαθέτει πλέον ισχυρά οικονομικά συμφέροντα;
Φιντάν: Η παγίδα της γραπτής ενημέρωσης
Στο διπλωματικό παρασκήνιο εξελίσσεται μια εξαιρετικά λεπτή διαπραγμάτευση γύρω από μία και μόνο διατύπωση: την ενημέρωση της Τουρκίας πριν από την έναρξη των ερευνών.
Ο Χακάν Φιντάν, σε δηλώσεις του στα «Νέα», υποστήριξε ότι η Άγκυρα δεν αντιτίθεται στο ίδιο το καλώδιο, ζητά όμως γραπτή ειδοποίηση με τις εργασίες και τις συντεταγμένες του πλοίου.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας στο MEGA News 104,6 στις 21 Οκτωβρίου, ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα είναι η αρμόδια χώρα για την αδειοδότηση των ερευνών στις περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ενημέρωσης άλλων πλευρών, υπό την αυστηρή προϋπόθεση ότι αυτή δεν θα συνιστά αίτημα άδειας.
Εδώ βρίσκεται και ο κίνδυνος της διπλωματικής ασάφειας. Η Αθήνα μπορεί να θεωρεί ότι αποστέλλει μια απλή ναυτιλιακή ενημέρωση, χωρίς νομική αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας. Η Άγκυρα, όμως, θα μπορούσε να παρουσιάσει την ίδια διαδικασία ως ένδειξη αποδοχής των αξιώσεών της.
Δεν πρόκειται απλώς για παιχνίδι λέξεων. Πρόκειται για το ενδεχόμενο η κάθε πλευρά να δίνει διαφορετική πολιτική ερμηνεία στην ίδια πρακτική συνεννόηση.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο περιπλέκει ακόμη περισσότερο το σκηνικό
Η επανεκκίνηση των ερευνών συμπίπτει με μια νέα εξέλιξη που έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στην ελληνική διπλωματία.
Στις 20 Οκτωβρίου, η Βουλή της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη αρνητική στάση της απέναντι στη συμφωνία.
Η απόφαση παρουσιάστηκε από την Άγκυρα ως ενίσχυση των θέσεών της στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα απάντησε ότι το μνημόνιο παραμένει παράνομο και άκυρο, καθώς παραγνωρίζει τα θαλάσσια δικαιώματα ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη, η Κάσος και η Κάρπαθος.
Η χρονική σύμπτωση έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Η Τουρκία ενισχύει τις διπλωματικές της θέσεις μέσω της Λιβύης ακριβώς την περίοδο που η Ελλάδα προετοιμάζεται να επανέλθει με ερευνητικό πλοίο σε διαφιλονικούμενες θαλάσσιες περιοχές.
Από την άλλη πλευρά, η Αθήνα αναζητεί στενότερο συντονισμό με την Αίγυπτο. Στις 22 Οκτωβρίου ο Γεραπετρίτης ανακοίνωσε ότι οι δύο χώρες συζητούν το ενδεχόμενο επέκτασης ανατολικότερα της συμφωνίας μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ που υπέγραψαν το 2020.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν αφορά ευθέως την τεχνική διαδικασία κάθε έρευνας του GSI. Επηρεάζει, όμως, το διπλωματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο η Τουρκία επιχειρεί να στηρίξει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της.
Δεύτερο μέτωπο: Άλλο ένα καλώδιο και νέες τουρκικές NAVTEX
Σαν να μην έφτανε η αντιπαράθεση για την ηλεκτρική διασύνδεση, στην ίδια ευρύτερη θαλάσσια περιοχή υπάρχει κινητικότητα και για ένα δεύτερο μεγάλο έργο.
Το ερευνητικό «KOBI RUEGG» απέπλευσε από το Ηράκλειο στις 23 Οκτωβρίου, με αποστολή τις έρευνες για τον τηλεπικοινωνιακό διάδρομο East to Med Data Corridor, που θα συνδέσει τη Σαουδική Αραβία με την Ευρώπη μέσω Ελλάδας και Κύπρου.
Ο ελληνικός σταθμός του Ηρακλείου έχει εκδώσει NAVTEX με ισχύ από τις 23 έως τις 30 Οκτωβρίου.
Η Τουρκία έχει ήδη εκδώσει ανταγωνιστικές αναγγελίες για έρευνες που αφορούν το ίδιο τηλεπικοινωνιακό έργο, προβάλλοντας αξιώσεις θαλάσσιας δικαιοδοσίας
Έτσι διαμορφώνεται ένα ιδιαίτερα σύνθετο σκηνικό: δύο διαφορετικά καλωδιακά έργα, δύο ερευνητικά πλοία, ελληνικές και τουρκικές αναγγελίες και η προοπτική νέας διπλωματικής αντιπαράθεσης.
Το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο δεν πρέπει να συγχέεται με το ηλεκτρικό GSI. Οι δύο υποθέσεις, ωστόσο, συνδέονται από το ίδιο βασικό ζήτημα: ποιος θεωρεί ότι έχει δικαιοδοσία στις θαλάσσιες περιοχές όπου πραγματοποιούνται οι έρευνες.
Ο αμερικανικός παράγοντας και η στρατηγική σημασία του έργου
Στο προσκήνιο βρίσκεται και η Ουάσιγκτον. Στις 8 Οκτωβρίου, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε την ισχυρή υποστήριξη των ΗΠΑ στο έργο, επισημαίνοντας τη σημασία του για τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και την ενεργειακή ασφάλεια.
Η αμερικανική πλευρά έχει εκφράσει πρόθεση να αξιοποιήσει τη διπλωματία για την υπέρβαση των εμποδίων που καθυστερούν την υλοποίηση της διασύνδεσης.
Το διακύβευμα είναι μεγάλο. Η Κύπρος παραμένει το μοναδικό κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με το ευρωπαϊκό δίκτυο. Το έργο φιλοδοξεί να τερματίσει αυτή την ενεργειακή απομόνωση, ενώ σε επόμενη φάση προβλέπεται σύνδεση και με το Ισραήλ.
Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, η γαλλική επένδυση και η αμερικανική διπλωματική υποστήριξη προσδίδουν στο εγχείρημα ευρύτερη στρατηγική σημασία.
Η υποστήριξη αυτή, πάντως, δεν ισοδυναμεί με εγγύηση ότι οι έρευνες θα πραγματοποιηθούν χωρίς εμπόδια.
Η ώρα των αποφάσεων: Τρία ενδεχόμενα και ένα μεγάλο δίλημμα
Από την Τρίτη 27 Οκτωβρίου και κυρίως μετά την έκδοση της NAVTEX στις αρχές Νοεμβρίου, θα αρχίσει να αποσαφηνίζεται η πραγματική κατάσταση.
Το πρώτο ενδεχόμενο είναι οι έρευνες να προχωρήσουν χωρίς σοβαρές αντιδράσεις, στη βάση μιας διαδικασίας ενημέρωσης που η Αθήνα δεν θα θεωρεί αδειοδότηση και η Άγκυρα θα μπορεί να αποδεχθεί στην πράξη.
Το δεύτερο είναι να εκδοθούν νέες τουρκικές NAVTEX, με παράλληλη παρουσία τουρκικών ναυτικών μονάδων, χωρίς να αποκλείεται η διπλωματική αποκλιμάκωση.
Το τρίτο και δυσμενέστερο είναι να υπάρξει ουσιαστική παρεμπόδιση των ερευνητικών εργασιών, με κίνδυνο νέας κρίσης αντίστοιχης εκείνης της Κάσου το 2024.
Πρόκειται για πιθανά σενάρια και όχι για επιβεβαιωμένο σχεδιασμό της Τουρκίας. Για την ελληνική κυβέρνηση, το δίλημμα είναι πολιτικά και διπλωματικά βαρύ. Επιδιώκει να προχωρήσει ένα ευρωπαϊκό έργο δισεκατομμυρίων, χωρίς να αναγνωρίσει τουρκική αρμοδιότητα σε περιοχές όπου θεωρεί ότι ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά και χωρίς να οδηγηθεί σε μια ανεξέλεγκτη ελληνοτουρκική κρίση.
Το «Abeille Marengo» δεν μεταφέρει μόνο επιστημονικό εξοπλισμό. Μεταφέρει το βάρος μιας μεγάλης γεωπολιτικής εκκρεμότητας.
Και αυτή τη φορά, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να εκδοθεί μια NAVTEX, να χαρτογραφηθεί ο βυθός και να συνεχιστεί η κατασκευή.
Είναι να αποδειχθεί στην πράξη εάν η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούν να υλοποιήσουν μια στρατηγική ευρωπαϊκή υποδομή χωρίς η Τουρκία να αποκτήσει, μέσω των αντιδράσεών της, έναν άτυπο μηχανισμό ελέγχου της προόδου του έργου.
Η κρίσιμη δοκιμασία δεν θα είναι ο απόπλους του γαλλικού πλοίου. Θα είναι η στιγμή που θα φτάσει στις θαλάσσιες περιοχές που αμφισβητεί η Άγκυρα. Εκεί θα φανεί εάν το καλώδιο μπορεί επιτέλους να προχωρήσει ή εάν η Ανατολική Μεσόγειος θα βρεθεί ξανά μπροστά σε μια επικίνδυνη αναμέτρηση.
