Η 36η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ άνοιξε στην Άγκυρα με ένα σκηνικό που είχε στηθεί εξαρχής από τον Ταγίπ Ερντογάν για έναν άνθρωπο, τον Ντόναλντ Τραμπ. Ο Τούρκος πρόεδρος τον υποδέχθηκε αυτοπροσώπως στο αεροδρόμιο Εσένμπογα, με στρατιωτικές τιμές, αγήματα και κανονιοβολισμούς στο προεδρικό συγκρότημα Μπεστεπέ, σε μια τελετουργία που, όπως σχολίασε το CNN, ξεχώρισε σε σχέση με την υποδοχή των υπόλοιπων ηγετών. Δεν ήταν μόνο πρωτόκολλο για τον πλανητάρχη. Ήταν ένα σαφές πολιτικό και διπλωματικό μήνυμα με ποικιλώνυμους αποδέκτες.
Οι αόριστες υποσχέσεις του Τραμπ και το εμπόδιο των S-400
Στο τετ α τετ των δύο ανδρών στο Λευκό Παλάτι, ο Αμερικανός πρόεδρος έδωσε στον οικοδεσπότη ακριβώς αυτό που περίμενε ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, περίπου αυτό. Ερωτηθείς για τα F-35, είπε κάπως αόριστα πως πρόκειται για απόφαση που θα πρέπει να εξετάσουν οι ΗΠΑ και χαρακτήρισε την Τουρκία «πιο πιστή» από άλλες χώρες. Για τις κυρώσεις CAATSA ήταν κατηγορηματικός. «Θα τις άρουμε», είπε, προσθέτοντας ότι δεν επιθυμεί να επιβάλλει κυρώσεις σε φίλους.
Ο Ερντογάν απάντησε με τη δική του αφήγηση, υποστηρίζοντας ότι του είχαν υποσχεθεί πέντε αεροσκάφη F-35 και ότι περιμένει ευνοϊκή απόφαση από τη Σύνοδο, ενώ ζήτησε και κινητήρες για το εθνικό μαχητικό KAAN. Φυσικά ο αριθμός των πέντε αεροσκαφών είναι ισχυρισμός του Ερντογάν, δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα από αμερικανικής πλευράς, και ο ίδιος ο Τραμπ μίλησε για «εξέταση», όχι για οριστική δέσμευση.
Ασχέτως των αόριστων υποσχέσεων του Τραμπ, όλοι κατανοούν ότι η αμερικανική γραφειοκρατία και το Κογκρέσο πάρα πολύ δύσκολα θα ξαναβάλουν την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35, όσο εκείνη διατηρεί το ρωσικό οπλικό σύστημα S-400.
Κινητήρες, Κογκρέσο και οι αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον
Όμως το συνολικό πλαίσιο της συζήτησης Τραμπ – Ερντογάν δεν είναι κενό. Δεκατρείς μέρες πριν τη Σύνοδο, ο Τραμπ είχε ήδη ενημερώσει το Κογκρέσο για πώληση κινητήρων GE F110 στην Τουρκία ύψους άνω των 700 εκατομμυρίων δολαρίων, παρακάμπτοντας τις αντιρρήσεις.
Απέναντι στα ανοίγματα του προέδρου πάντως ορθώνεται τείχος. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Τζον Κόρνιν τάχθηκε ανοιχτά κατά της επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα, ο Λίντσεϊ Γκράχαμ εμφανίστηκε πιο ανοιχτός, ενώ ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς άφησε να εννοηθεί ότι εξετάζεται αν η Άγκυρα «έχει συμμορφωθεί με τους αμερικανικούς νόμους». Δεκαοκτώ βουλευτές υπενθύμισαν με επιστολή τον αποκλεισμό του 2019 μετά την αγορά των S-400. Ο τρόπος με τον οποίο ο Τραμπ σκοπεύει να παρακάμψει τη νομοθετική απαγόρευση παραμένει ασαφής.
Η ισραηλινή παρέμβαση και η ελληνική ανακούφιση
Στο ίδιο κάδρο μπήκε και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, που αντέδρασε έντονα και με χθεσινοβραδινή συνέντευξή του στο CNN υποστήριξε ότι η Τουρκία απειλεί την Ελλάδα και κατέχει τη μισή Κύπρο, καλώντας την Ουάσιγκτον να μην παραδώσει το μαχητικό F-35. Είναι μια σύγκλιση συμφερόντων που η Αθήνα παρακολουθεί με ανακούφιση.
Η ελληνική στρατηγική: ψυχραιμία και σταθερή γραμμή
Για την Ελλάδα, εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο σημείο. Το Μέγαρο Μαξίμου προσήλθε στην Άγκυρα με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Γιώργο Γεραπετρίτη, χωρίς προγραμματισμένη διμερή με τον Ερντογάν, παρότι οι δύο ηγέτες αντάλλαξαν θερμή χειραψία στο δείπνο και η Μαρέβα Μητσοτάκη ασπάστηκε την Εμινέ Ερντογάν.
Η ελληνική γραμμή έμεινε σταθερή. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης, πριν πάει στην Άγκυρα μιλώντας στη Βουλή, ξεκαθάρισε ότι στην παρούσα φάση δεν υφίσταται ζήτημα άρσης της απαγόρευσης για τα τουρκικά F-35, καθώς οποιαδήποτε αλλαγή περνά υποχρεωτικά από νέα απόφαση του Κογκρέσου.
Το ελληνικό πλεονέκτημα και ο νέος εξοπλιστικός κύκλος
Το χαρτί της Αθήνας είναι η ασυμμετρία που έχει ήδη χτιστεί. Η Ελλάδα έχει κλειδώσει είκοσι F-35 με δικαίωμα προαίρεσης για άλλα είκοσι, με τα πρώτα να αναμένονται στην Ανδραβίδα τον Νοέμβριο του 2029, ενώ βρίσκεται στην πρώτη πεντάδα του ΝΑΤΟ με αμυντικές δαπάνες περίπου στο 3,6% του ΑΕΠ.
Ο Μαρκ Ρούτε προανήγγειλε νέα συμβόλαια δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων για εξοπλισμούς αποτροπής, με φόντο τον στόχο του 5% του ΑΕΠ έως το 2035.
Τα κέρδη, οι κίνδυνοι και το πραγματικό διακύβευμα
Τα συν για τη χώρα είναι ορατά. Η Ελλάδα εμφανίζεται ως συνεπής σύμμαχος με στρατηγικό αεροπορικό προβάδισμα, την ώρα που η Τουρκία διαπραγματεύεται ακόμη την επιστροφή της. Η ισραηλινή αντίδραση και η αντίδραση των Αμερικανών γερουσιαστών λειτουργούν ως ανάχωμα.
Τα πλην όμως είναι εξίσου υπαρκτά. Η προσωπική χημεία Τραμπ και Ερντογάν, η άρση των κυρώσεων και οι κινητήρες για το KAAN δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει πλέον την Άγκυρα ως εμπορικό και στρατηγικό εταίρο προτεραιότητας, κάτι που μεσοπρόθεσμα συμπιέζει το ελληνικό αφήγημα της «μοναδικής αξιόπιστης δύναμης» στην περιοχή.
Στην Άγκυρα ο Τραμπ έδωσε στον Ερντογάν το φθηνότερο δώρο που μπορούσε, τις λέξεις, κρατώντας την ακριβή υπογραφή, τα F-35, όμηρο ενός Κογκρέσου που δεν ελέγχει πλήρως. Για την Αθήνα το πραγματικό ρίσκο δεν είναι τα μαχητικά αύριο, είναι η σταδιακή αποκατάσταση της Τουρκίας ως προνομιακού συνομιλητή. Το Μαξίμου κέρδισε χρόνο. Δεν κέρδισε όμως ασφάλεια για το μέλλον.