Μερικές δικαστικές αποφάσεις τελειώνουν μια νομική συζήτηση. Αλλά η συγκεκριμένη την ξαναρχίζει πολιτικά. Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι η πολιτεία δεν έχει συνταγματική υποχρέωση να επαναφέρει τα δώρα και το επίδομα αδείας που καταργήθηκαν στο Δημόσιο το 2012. Από καθαρά δημοσιονομική άποψη, η κυβέρνηση πήρε μια μεγάλη ανάσα.
Από πολιτική άποψη, έχασε το τελευταίο άλλοθι. Γιατί πλέον κανείς δεν περιμένει τον δικαστή. Όλοι περιμένουν τον υπουργό Οικονομικών και την κυβερνητική απόφαση.
Το 1,35 δισ. που χωρίζει κυβέρνηση και αντιπολίτευση
Σύμφωνα με τις δηλώσεις του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η επαναφορά του 13ου και 14ου μισθού και συντάξεων κοστολογείται συνολικά περίπου στα 7,8 δισεκατομμύρια ευρώ. Ο ίδιος έχει ξεκαθαρίσει ότι το μέτρο αυτό δεν είναι δημοσιονομικά εφικτό. Περίπου 5 δισ. ευρώ αφορούν τις συντάξεις και περίπου 3 δισ. ευρώ τους μισθούς (ή γύρω στο 1 δισ. ευρώ αποκλειστικά για τους δημοσίους υπαλλήλους ανάλογα με το εύρος του εκάστοτε σεναρίου
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, η επαναφορά ενός επιπλέον μισθού κοστίζει περίπου 1,35 δισ. ευρώ ετησίως. Η κυβερνητική θέση είναι ότι ένα αντίστοιχου μεγέθους δημοσιονομικό ποσό μπορεί να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικότερα αν κατανεμηθεί σε αυξήσεις μισθών και φορολογικές μειώσεις.
Ο υπουργός υπολογίζει ότι μέσα στο 2026 περίπου 1 δισ. ευρώ πηγαίνει στους λογαριασμούς των δημοσίων υπαλλήλων από τρεις πηγές: 240 εκατ. από αυξήσεις σε Ένοπλες Δυνάμεις και Σώματα Ασφαλείας, 360 εκατ. από τη σύνδεση των μισθών του Δημοσίου με την αύξηση του κατώτατου και περίπου 400 εκατ. από φορολογικές μειώσεις. Η κυβερνητική επιχειρηματολογία λοιπόν είναι, αν έχω 1,3 δισ., δεν το δίνω ως έναν επιπλέον μισθό μόνο στους δημοσίους υπαλλήλους· το χρησιμοποιώ διαφορετικά και ευρύτερα. Πολιτικά είναι συνεκτικό επιχείρημα. Δεν είναι όμως ανέξοδο.
Το ΠΑΣΟΚ βρήκε ένα καθαρό κοινωνικό σύνορο
Η Χαριλάου Τρικούπη έχει επιλέξει διαφορετική γραμμή. Ο 13ος μισθός στο Δημόσιο βρίσκεται ήδη στο κέντρο της κοινωνικής ατζέντας που προετοιμάζει ενόψει ΔΕΘ, μαζί με τη 13η σύνταξη και την επαναφορά του ΕΚΑΣ για τους χαμηλοσυνταξιούχους. Αυτό έχει πολιτική λογική. Το ΠΑΣΟΚ χρειάζεται προτάσεις που δημιουργούν καθαρή διαφορά από τη ΝΔ. Το «θα μειώσω λίγο περισσότερο έναν φόρο» είναι τεχνοκρατική διαφοροποίηση. Το: «εγώ επαναφέρω τον 13ο μισθό, εκείνος όχι», είναι πολιτικό δίλημμα που καταλαβαίνει κάποιος σε πέντε δευτερόλεπτα. Και γι’ αυτό είναι επικίνδυνο για την κυβέρνηση.
Το δικαστικό «όχι» μπορεί να ενισχύσει την πολιτική απαίτηση
Εδώ βρίσκεται το παράδοξο. Η απόφαση του ΣτΕ αποτρέπει μια αυτόματη δαπάνη δισεκατομμυρίων. Αλλά μπορεί να ενισχύσει το συνδικαλιστικό και πολιτικό αίτημα. Γιατί πλέον οι δημόσιοι υπάλληλοι γνωρίζουν ότι δεν υπάρχει άλλη δικαστική διαδρομή που θα λύσει το ζήτημα. Η ΑΔΕΔΥ θα μεταφέρει αναπόφευκτα το βάρος στην πολιτική πίεση. Το ΚΚΕ και αλλά κόμματα της αντιπολίτευσης δηλώνουν ότι συνεχίζουν να στηρίζουν την άμεση επαναφορά 13ου και 14ου μισθού. Και το θέμα αποκτά ιδανικό χρόνο, λίγες εβδομάδες πριν από τη ΔΕΘ.
Η κυβέρνηση έχει κι ένα πρόβλημα σύγκρισης
Το Μαξίμου θα αντιτάξει ότι έχει ήδη αυξήσει μισθούς και μειώσει φόρους. Αυτό είναι πραγματικό. Αλλά ο εργαζόμενος κάνει διαφορετικό λογαριασμό. Δεν ρωτά μόνο, «πόσο αυξήθηκε φέτος ο μισθός μου;» Ρωτά, «γιατί στον ιδιωτικό τομέα υπάρχουν 14 καταβολές και στο Δημόσιο 12;» Και εκεί η κυβέρνηση πρέπει να περάσει από τη δημοσιονομική αριθμητική στη δύσκολη περιοχή της πολιτικής δικαιοσύνης.
Η πραγματική σύγκρουση δεν είναι αν «υπάρχουν τα λεφτά»
Και εδώ πρέπει να καθαρίσουμε τη συζήτηση. Στον προϋπολογισμό τα χρήματα δεν «υπάρχουν» ή «δεν υπάρχουν» όπως σε ένα πορτοφόλι. Υπάρχουν προτεραιότητες. Αν διαθέσεις 1,35 δισ. για 13ο μισθό, δεν τα διαθέτεις για άλλες φορολογικές μειώσεις, συντάξεις, άμυνα, Υγεία ή επενδύσεις. Αν δεν τα διαθέσεις εκεί, έχεις πολιτική υποχρέωση να εξηγήσεις γιατί η άλλη χρήση τους είναι κοινωνικά αποδοτικότερη. Αυτό είναι το πραγματικό debate που πρέπει να γίνει. Όχι το επικοινωνιακό, «έχουμε λεφτά – δεν έχουμε λεφτά».
Η ΔΕΘ μετατρέπεται σε αριθμητική προτεραιοτήτων
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει δεσμευτεί ότι το φετινό πακέτο θα στηρίζεται σε μόνιμα, κοστολογημένα μέτρα. Αυτό σημαίνει ότι κάθε δισεκατομμύριο θα πρέπει να απαντά σε μία ερώτηση, ποια κοινωνική ομάδα προηγείται;
Ο 13ος μισθός είναι ακριβώς αυτή η ερώτηση σε καθαρή μορφή. Αν η κυβέρνηση πει όχι, θα πρέπει να δείξει τι προσφέρει αντί γι’ αυτό. Αν το ΠΑΣΟΚ πει ναι, θα πρέπει να εξηγήσει από πού χρηματοδοτείται μόνιμα χωρίς να ακυρώσει τις υπόλοιπες υποσχέσεις του. Για πρώτη φορά εδώ και χρόνια έχουμε επομένως τη δυνατότητα να γίνει μια σοβαρή πολιτική σύγκρουση όχι μόνο γύρω από το πόσα χρήματα θα δοθούν. Αλλά γύρω από το πού.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται η κάλπη
Οι δημόσιοι υπάλληλοι αποτελούν ένα μεγάλο, οργανωμένο και εκλογικά ενεργό κοινωνικό σώμα. Δεν ψηφίζουν ενιαία. Ούτε ανήκουν πλέον πολιτικά σε ένα κόμμα όπως παλαιότερα. Ακριβώς γι’ αυτό έχουν αξία.
Το ΠΑΣΟΚ βλέπει εδώ μια ευκαιρία να ξαναχτίσει δεσμούς με ένα κοινωνικό στρώμα στο οποίο είχε παραδοσιακά μεγάλη επιρροή. Η ΝΔ θέλει να αποδείξει ότι μπορεί να αυξάνει πραγματικά το εισόδημα χωρίς επιστροφή σε οριζόντιες δαπάνες του παρελθόντος. Και έτσι μια απόφαση του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου μετατρέπεται σε μικρή πρόβα της εκλογικής αντιπαράθεσης του 2027.
Το διακύβευμα
Το ΣτΕ απάντησε στη νομική ερώτηση. Η πολιτική ερώτηση παραμένει, όταν μια χώρα δηλώνει ότι έχει αφήσει πίσω τα μνημόνια, ποια από τα μέτρα της μνημονιακής εποχής θεωρεί ακόμη απαραίτητα; Εδώ πλέον δεν υπάρχει δικαστής για να απαντήσει. Υπάρχει κυβέρνηση. Υπάρχει αντιπολίτευση. Και σε λίγους μήνες θα υπάρχει ψηφοφόρος.
Το ΣτΕ αποφάσισε ότι ο 13ος μισθός δεν είναι συνταγματικό δικαίωμα. Η ΔΕΘ θα δείξει αν μπορεί να γίνει ξανά πολιτική επιλογή.