Με το βλέμμα στραμμένο στην Ανατολική Μεσόγειο και σε μια περίοδο αναζωπύρωσης των ελληνοτουρκικών διαφορών, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναλαμβάνει την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου την προεδρία ανοιχτής συνεδρίασης υψηλού επιπέδου του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, στη Νέα Υόρκη.
Η συνεδρίαση, που θα ξεκινήσει στις 10 το πρωί τοπική ώρα, στις 16:00 ώρα Ελλάδας, έχει ως αντικείμενο τη «Διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας: Αναδυόμενες τεχνολογίες και θαλάσσια ασφάλεια».
Η παρουσία του Έλληνα πρωθυπουργού στο ανώτατο όργανο ασφάλειας των Ηνωμένων Εθνών αποκτά ιδιαίτερη πολιτική και διπλωματική σημασία, καθώς πραγματοποιείται μόλις εννέα ημέρες μετά την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, εξέλιξη που προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Αθήνας.
Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να αξιοποιήσει τη διεθνή συζήτηση για τη θαλάσσια ασφάλεια προκειμένου να αναδείξει τη σημασία του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, σε μια συγκυρία κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να εδραιώσει τις δικές της διεκδικήσεις στην περιοχή.
Το τουρκολιβυκό και η διπλωματική απάντηση της Αθήνας
Η πρόσφατη κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης επανέφερε στο προσκήνιο μια από τις σοβαρότερες εκκρεμότητες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Η Αθήνα χαρακτηρίζει το μνημόνιο του 2019 παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο, υποστηρίζοντας ότι παραγνωρίζει την επήρεια των ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες ζώνες και θίγει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.
Στις 26 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης προχώρησε από τη Νέα Υόρκη σε κοινή δήλωση εκ μέρους της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι έξι πλευρές απορρίπτουν το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως βάση νόμιμης οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, ενώ προειδοποιούν ότι η αποδοχή συμφωνιών που παραβλέπουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών δημιουργεί επικίνδυνο προηγούμενο.
Η Άγκυρα, από την πλευρά της, απορρίπτει τις αντιρρήσεις, επιμένοντας στη νομιμότητα της συμφωνίας με τη Λιβύη.
Παράλληλα, Αθήνα και Κάιρο έχουν συμφωνήσει να αρχίσουν συνομιλίες για την επέκταση ανατολικότερα της συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020, μια κίνηση με ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.
Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και οι προειδοποιήσεις Καραμανλή
Στο ίδιο γεωπολιτικό περιβάλλον εντάσσεται και η εκκρεμότητα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, με την Τουρκία να εξακολουθεί να αμφισβητεί ελληνικές και κυπριακές θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
Το ζήτημα επανήλθε δυναμικά στο εσωτερικό πολιτικό προσκήνιο μετά την παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή, ο οποίος προειδοποίησε ότι οποιοδήποτε αίτημα προς την Τουρκία για άδεια σχετικά με τις εργασίες πόντισης του καλωδίου δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό.
Ο πρώην πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι ακόμη και αν μια τέτοια διαδικασία εμφανιστεί ως απλή ενημέρωση, θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η παρέμβαση Καραμανλή προσθέτει μια εσωτερική πολιτική διάσταση στη διπλωματική ατζέντα, καθώς αναδεικνύει την ανάγκη συγκεκριμένων κυβερνητικών απαντήσεων για τους όρους υπό τους οποίους θα συνεχιστεί το έργο.
Η θαλάσσια ασφάλεια και το Διεθνές Δίκαιο
Η Ελλάδα ασκεί από την 1η Οκτωβρίου και για δεύτερη φορά στη διετή θητεία της την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η επιλογή της θαλάσσιας ασφάλειας ως κεντρικής θεματικής δεν περιορίζεται στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Αφορά επίσης την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, τις απειλές κατά της διεθνούς εμπορικής ναυτιλίας, την ασφάλεια κρίσιμων θαλάσσιων περασμάτων και τη χρήση νέων τεχνολογιών, μεταξύ των οποίων η τεχνητή νοημοσύνη.
Για την Ελλάδα, ως μία από τις σημαντικότερες ναυτιλιακές δυνάμεις παγκοσμίως, η προστασία των διεθνών θαλάσσιων οδών αποτελεί ζήτημα άμεσου οικονομικού και στρατηγικού ενδιαφέροντος.
Η ελληνική προεδρία έχει τοποθετήσει στο επίκεντρο τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς της ελληνικής επιχειρηματολογίας για τις θαλάσσιες ζώνες.
Το πολιτικό και διπλωματικό στοίχημα για τον Μητσοτάκη
Η αυριανή συνεδρίαση προσφέρει στον Κυριάκο Μητσοτάκη ένα διεθνές βήμα για την ανάδειξη των ελληνικών θέσεων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας καλείται να αποφανθεί επί των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Η προεδρία μιας συνεδρίασης δεν ισοδυναμεί με υιοθέτηση των εθνικών θέσεων της προεδρεύουσας χώρας από τα υπόλοιπα μέλη.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι κατά πόσο η Αθήνα θα κατορθώσει να μετατρέψει την προβολή των αρχών του Διεθνούς Δικαίου σε συγκεκριμένη διπλωματική υποστήριξη και πρωτοβουλίες για την Ανατολική Μεσόγειο.
Τρία ζητήματα αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον:
- Εάν ο πρωθυπουργός θα αναφερθεί ρητά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο ή θα περιοριστεί στη γενική υπεράσπιση του Δικαίου της Θάλασσας.
- Εάν θα υπάρξουν συγκεκριμένα μηνύματα για την προστασία των θαλάσσιων ερευνών και των ενεργειακών διασυνδέσεων.
- Εάν η ελληνική διπλωματία θα επιδιώξει νέες πρωτοβουλίες μετά την κοινή δήλωση με την Κύπρο, την Αίγυπτο, τις αραβικές χώρες και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η διεθνής παρουσία του πρωθυπουργού αναμφίβολα προσφέρει στην Ελλάδα δυνατότητα προβολής των θέσεών της. Ωστόσο, η πολιτική και διπλωματική αξία της θα κριθεί κυρίως από τη συνέχεια.
Γιατί στην Ανατολική Μεσόγειο, πέρα από τις διακηρύξεις για το Διεθνές Δίκαιο, το κρίσιμο ζητούμενο παραμένει η δυνατότητα άσκησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων και υλοποίησης των ενεργειακών σχεδιασμών χωρίς να δημιουργούνται νέα τετελεσμένα.
