Η κοινή εμφάνιση του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Εμανουέλ Μακρόν στη Ρωμαϊκή Αγορά της Αθήνας, στο πλαίσιο της εκδήλωσης της «Καθημερινής» για τις προκλήσεις της Ευρώπης, και στη συνέχεια στο Προεδρικό Μέγαρο, ανέδειξε τη στρατηγική σύμπλευση Ελλάδας και Γαλλίας σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή άμυνα επιστρέφει στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης.
Ο πρωθυπουργός έθεσε ως βασικό ζητούμενο την ανάγκη να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο η έννοια της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας. Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε την αμυντική συμφωνία Ελλάδας-Γαλλίας του 2021, την οποία παρουσίασε ως την πρώτη απτή απόδειξη συνεργασίας μεγάλης κλίμακας ανάμεσα στις δύο χώρες. Η αναφορά στην ανανέωση της συμφωνίας προσέδωσε στην κοινή εμφάνιση Μητσοτάκη-Μακρόν χαρακτήρα πολιτικής συνέχειας. Η Ελλάδα και η Γαλλία εμφανίστηκαν ως δύο χώρες που επιδιώκουν να μετατρέψουν τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα από γενική διακήρυξη σε συγκεκριμένη στρατηγική επιλογή.
Η στρατηγική αυτονομία
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την άμυνά της. Η θέση αυτή συνδέεται με την ανάγκη αύξησης των αμυντικών δαπανών καθώς και με την καλύτερη χρήση των πόρων. Ο πρωθυπουργός μίλησε για πιο «έξυπνες» δαπάνες, οικονομίες κλίμακας και ενίσχυση του αμυντικού οικοσυστήματος των νεοφυών επιχειρήσεων. Η τοποθέτηση αυτή δείχνει ότι η ευρωπαϊκή άμυνα δεν περιορίζεται στην αγορά οπλικών συστημάτων. Αφορά την παραγωγή, την τεχνολογία, την καινοτομία και τη δυνατότητα της Ευρώπης να σταθεί αυτόνομα σε ένα διεθνές περιβάλλον αυξημένων πιέσεων. Η αναφορά στο μεταβαλλόμενο πεδίο της μάχης είχε ειδική σημασία. Ο Μητσοτάκης συνέδεσε την άμυνα με τις νέες τεχνολογίες, δείχνοντας ότι η μελλοντική ισχύς θα κριθεί και από την ικανότητα των ευρωπαϊκών κρατών να παράγουν, να αναπτύσσουν και να ενσωματώνουν προηγμένα συστήματα.
Το μαχητικό 6ης γενιάς
Σημαντικό τμήμα της συζήτησης αφορούσε το ευρωπαϊκό μαχητικό αεροσκάφος 6ης γενιάς και τις δυσκολίες στη συνεργασία Γαλλίας και Γερμανίας. Ο πρωθυπουργός αναγνώρισε ότι η Ελλάδα δεν κατασκευάζει μαχητικά αεροσκάφη, τα αγοράζει. Ωστόσο, δήλωσε ότι η χώρα θα ήθελε να έχει μεγαλύτερη συμμετοχή στο σχετικό έργο.
Η ουσία της παρέμβασής του βρισκόταν στην ανάγκη να υπάρξει ενιαία ευρωπαϊκή λύση. Ο Μητσοτάκης τόνισε ότι η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να κληθεί να επιλέξει ανάμεσα σε δύο διαφορετικά μαχητικά 6ης γενιάς. Η φράση του ότι «πρέπει να υπάρξει ένα μαχητικό 6ης γενιάς» συμπύκνωσε το μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και τις εμπλεκόμενες εταιρείες. Η συνεργασία Airbus και Dassault παρουσιάστηκε ως δύσκολη, αλλά αναγκαία. Ο πρωθυπουργός έδειξε εμπιστοσύνη στον Emmanuel Macron και στον Friedrich Merz, επισημαίνοντας ότι αντιμετωπίζουν το θέμα με σοβαρότητα.
Οι αμυντικές προμήθειες και τα ελληνικά ναυπηγεία
Ο Μητσοτάκης συνέδεσε τη συζήτηση για το μαχητικό 6ης γενιάς με τον ευρύτερο εξορθολογισμό των ευρωπαϊκών αμυντικών προμηθειών. Έθεσε ως στόχο την επίτευξη καλύτερων τιμών, την ενοποίηση προδιαγραφών και την αξιοποίηση οικονομιών κλίμακας. Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρθηκε στη συμβολή των ελληνικών ναυπηγείων, τα οποία, όπως είπε, έχουν δυνατότητα να συνεισφέρουν περισσότερο. Η αναφορά αυτή εντάσσει την Ελλάδα στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία με όρους συμμετοχής και παραγωγικής παρουσίας. Η Αθήνα επιδιώκει να μην εμφανίζεται μόνο ως αγοραστής αμυντικού υλικού. Διεκδικεί ρόλο σε ευρύτερες αλυσίδες αμυντικής αξίας, ειδικά σε τομείς όπου η χώρα διαθέτει ανάγκη, εμπειρία και υποδομές.
Το Άρθρο 42.7 και η κυπριακή διάσταση
Το πιο πολιτικά φορτισμένο σημείο της τοποθέτησης Μητσοτάκη ήταν η αναφορά στο Άρθρο 42 παράγραφος 7 των ευρωπαϊκών συνθηκών. Ο πρωθυπουργός συνέδεσε τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής με την περίπτωση της Κύπρου, λέγοντας ότι αυτό που έγινε εκεί «άλλαξε τα δεδομένα». Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ευρώπη ανταποκρίθηκε στο αίτημα κράτους μέλους που δέχτηκε επίθεση και έθεσε στην πράξη σε εφαρμογή τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Η αναφορά αυτή μεταφέρει τη συζήτηση από τη θεωρία της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης στο πεδίο της πρακτικής συνδρομής. Ο Μητσοτάκης έθεσε και ένα κρίσιμο ερώτημα για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Το ΝΑΤΟ διαθέτει το Άρθρο 5 και παραμένει αξιόπιστο αποτρεπτικό πλαίσιο. Ωστόσο, υπάρχουν κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν ανήκουν στο ΝΑΤΟ, όπως η Κύπρος. Για αυτές τις περιπτώσεις, η ευρωπαϊκή ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Ο πρωθυπουργός ζήτησε να εξεταστεί πιο σοβαρά το παράδειγμα της Κύπρου και να υπάρξει προετοιμασία για μελλοντικά σενάρια υποστήριξης ευρωπαϊκής χώρας υπό απειλή. Μίλησε ακόμη και για ασκήσεις, ώστε να αποσαφηνιστεί τι θα σήμαινε στην πράξη μια νέα ενεργοποίηση ευρωπαϊκής συνδρομής. Η τοποθέτηση αυτή δίνει στην ευρωπαϊκή άμυνα επιχειρησιακό βάθος. Δεν αρκεί η ύπαρξη μιας ρήτρας στις συνθήκες. Χρειάζεται πολιτική βούληση, σχεδιασμός, μηχανισμός αντίδρασης και κοινή αντίληψη απειλών.
Η σχέση με το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν παρουσίασε την ευρωπαϊκή άμυνα ως υποκατάστατο του ΝΑΤΟ. Αντίθετα, υποστήριξε ότι μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή διάσταση λειτουργεί θετικά και για τη Συμμαχία.
Η αναφορά του στον Ντόναλντ Τραμπ είχε ειδικό βάρος. Ο πρωθυπουργός είπε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δίκιο, με τον δικό του τρόπο, όταν το 2017 υποστήριζε ότι η Ευρώπη δεν έκανε αρκετά στον τομέα της άμυνας. Πρόσθεσε ότι η Ελλάδα αποτελούσε εξαίρεση στις αμυντικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ, λόγω εθνικών αναγκών.
Το μήνυμα ήταν ότι η Ευρώπη πρέπει να ανακτήσει μεγαλύτερη ισορροπία στη σχέση της με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μια αδύναμη Ευρώπη θα δέχεται πιέσεις χωρίς επαρκή δυνατότητα υπεράσπισης των θέσεών της. Μια ισχυρότερη Ευρώπη θα είναι πιο αξιόπιστος εταίρος και πιο σοβαρός γεωπολιτικός παράγοντας.
Η Γαλλία ως βασικός εταίρος της Ελλάδας
Η παρουσία του Εμανουέλ Μακρόν δίπλα στον Κυριάκο Μητσοτάκη ενίσχυσε την εικόνα της Γαλλίας ως βασικού ευρωπαϊκού εταίρου της Ελλάδας στον τομέα της άμυνας. Η συμφωνία του 2021 και η προαναγγελθείσα ανανέωσή της συνδέθηκαν με τη μεγάλη συζήτηση για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία. Το Παρίσι διατηρεί κεντρικό ρόλο στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και στα μεγάλα προγράμματα του μέλλοντος. Η Αθήνα, από την πλευρά της, εμφανίζεται ως χώρα που στηρίζει την εμβάθυνση της ευρωπαϊκής άμυνας, έχοντας άμεση εμπειρία από ζητήματα αποτροπής, θαλάσσιας ισχύος και περιφερειακής ασφάλειας.
Το μήνυμα της κοινής εμφάνισης
Το στρατηγικό αποτύπωμα της κοινής εμφάνισης Μητσοτάκη Μακρόν βρίσκεται στη σύνδεση τριών πεδίων. Πρώτον, της διμερούς αμυντικής σχέσης Ελλάδας Γαλλίας. Δεύτερον, της ανάγκης για ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία με κοινές προμήθειες, κοινές προδιαγραφές και τεχνολογική ισχύ. Τρίτον, της πολιτικής υποχρέωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης να στηρίζει κράτη μέλη που απειλούνται.
Η Αθήνα εμφανίζεται ως χώρα που επιδιώκει να συνδιαμορφώσει την ευρωπαϊκή αμυντική ατζέντα. Η κοινή παρουσία με τον Macron έστειλε μήνυμα ότι η στρατηγική αυτονομία πρέπει να αποκτήσει πρακτικό περιεχόμενο. Με εξοπλισμούς, βιομηχανία, συνδρομή, αποτροπή και πραγματική ευρωπαϊκή πολιτική βούληση.