Η επίσκεψη του Γιώργου Γεραπετρίτη στην Τρίπολη της Λιβύης τη Δευτέρα επαναφέρει στο προσκήνιο έναν από τους πιο κρίσιμους φακέλους της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Λιβύη. Η Αθήνα επιδιώκει να δώσει συνέχεια στις τεχνικές συνομιλίες για την ΑΟΖ, σε μία περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει πεδίο έντονης διπλωματικής κινητικότητας, ενεργειακού ενδιαφέροντος και τουρκικών επιδιώξεων.
Το ταξίδι του υπουργού Εξωτερικών δεν περιορίζεται στη διμερή ατζέντα Αθήνας και Τρίπολης. Συνδέεται με τη συνολική προσπάθεια της Ελλάδας να επαναφέρει τη συζήτηση στο πεδίο του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας, απέναντι στην επιμονή της Τουρκίας να προβάλλει το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο ως βάση θαλάσσιων διεκδικήσεων στην περιοχή.
Η Τρίπολη ξανά στο τραπέζι της ελληνικής διπλωματίας
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης μεταβαίνει στην Τρίπολη στο πλαίσιο της συνέχισης των επαφών με τη λιβυκή πλευρά. Η επίσκεψη έρχεται μετά τη δραστηριοποίηση της Αθήνας και στην ανατολική Λιβύη, καθώς ο υπουργός Εξωτερικών είχε επισκεφθεί τη Βεγγάζη. Η ελληνική στρατηγική κινείται σε δύο παράλληλες κατευθύνσεις. Από τη μία πλευρά, η Αθήνα συνομιλεί με την κυβέρνηση της Τρίπολης, η οποία αναγνωρίζεται διεθνώς. Από την άλλη, κρατά ανοικτό δίαυλο και με την ανατολική Λιβύη, καθώς η εσωτερική διαίρεση της χώρας επηρεάζει κάθε συζήτηση για σύνορα, θαλάσσιες ζώνες, μετανάστευση και ασφάλεια. Η Λιβύη δεν λειτουργεί ως ενιαίο και πλήρως σταθερό κράτος. Η Αθήνα, γνωρίζοντας τα όρια και τις δυσκολίες, επιδιώκει να χτίσει συνθήκες συνεννόησης με όλα τα κέντρα επιρροής.
Το κρίσιμο ζήτημα της ΑΟΖ Ελλάδας και Λιβύης
Το βασικό αντικείμενο της επίσκεψης είναι το χρονοδιάγραμμα για τη συνέχεια των τεχνικών συνομιλιών σχετικά με την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών. Η πρώτη συνάντηση των τεχνικών επιτροπών είχε πραγματοποιηθεί στην Αθήνα, ενώ είχε συμφωνηθεί η επόμενη να γίνει στην Τρίπολη.
Για την Ελλάδα, η συζήτηση έχει συγκεκριμένη βάση. Οι θαλάσσιες ζώνες πρέπει να οριοθετηθούν με βάση το Διεθνές Δίκαιο, το Δίκαιο της Θάλασσας και την αρχή ότι τα νησιά έχουν δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Αυτό αφορά άμεσα την Κρήτη, καθώς η περιοχή νότια και δυτικά του νησιού βρίσκεται στο επίκεντρο της διπλωματικής και ενεργειακής αντιπαράθεσης.
Η Αθήνα επιδιώκει να μετατρέψει μία χρόνια εκκρεμότητα σε οργανωμένη διαπραγμάτευση. Δεν υπάρχει συμφωνία ΑΟΖ Ελλάδας και Λιβύης. Υπάρχει όμως διαδικασία, η οποία αποκτά αυξημένο βάρος μέσα στο σημερινό περιβάλλον.
Το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο
Το μεγάλο εμπόδιο παραμένει το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Η Αθήνα θεωρεί ότι το κείμενο αυτό παραβιάζει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, αγνοεί την ύπαρξη ελληνικών νησιών και επιχειρεί να δημιουργήσει τεχνητή θαλάσσια συνέχεια ανάμεσα στην Τουρκία και τη Λιβύη.
Η θέση αυτή δεν είναι μόνο ελληνική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επανειλημμένα αναφέρει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτους.
Η Τουρκία, αντίθετα, επιχειρεί να κρατήσει το μνημόνιο ενεργό ως διπλωματικό εργαλείο πίεσης. Για την Άγκυρα, η Λιβύη παραμένει κρίκος της στρατηγικής της στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Αθήνα, η απευθείας συζήτηση με τη Λιβύη λειτουργεί ως απάντηση σε αυτή την τακτική.
Το διακύβευμα για την ελληνική εξωτερική πολιτική
Η επίσκεψη στην Τρίπολη δοκιμάζει την ικανότητα της Αθήνας να κινηθεί σε ένα δύσκολο πεδίο, όπου συνυπάρχουν η λιβυκή αστάθεια, η τουρκική πίεση, οι ενεργειακές προσδοκίες και οι ευρωπαϊκές ισορροπίες.
Η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει από την άμυνα στην ενεργητική διπλωματία. Θέλει να αποδείξει ότι η οριοθέτηση ΑΟΖ με τη Λιβύη αποτελεί νόμιμη, ρεαλιστική και αναγκαία διαδικασία. Θέλει επίσης να δείξει ότι το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν αποτελεί τετελεσμένο, ούτε βάση για τη χάραξη θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.