Οι εκλογικές νίκες του Λούλα στη Βραζιλία και της Φοιτητικής Λίστας στη Σερβία, την ίδια Κυριακή, άνοιξαν σχεδόν αυτομάτως μια συζήτηση και στην Αθήνα. Κόμματα, πολιτικά πρόσωπα και κινήματα αναζήτησαν στα αποτελέσματα επιχειρήματα για τις δικές τους επιδιώξεις. Μόνο που άλλο πράγμα είναι να εντοπίζεις διεθνή πολιτικά μηνύματα και άλλο να θεωρείς ότι μια ξένη κάλπη προαναγγέλλει όσα θα συμβούν στην Ελλάδα.
Στη Βραζιλία, ο 80χρονος Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα εξασφάλισε τέταρτη προεδρική θητεία με 51,79%, απέναντι στο 48,21% του Φλάβιο Μπολσονάρου. Δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Ήταν ο εν ενεργεία πρόεδρος, ηγετική φυσιογνωμία του Εργατικού Κόμματος, με πολυετή κυβερνητική διαδρομή και οργανωμένη κοινωνική βάση. Κατάφερε να ανατρέψει το προβάδισμα του αντιπάλου του στον πρώτο γύρο, σε μια προεδρική αναμέτρηση δύο γύρων.
Η αναμέτρηση κρίθηκε επίσης μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, το κόστος ζωής, η κοινωνική προστασία, η δημόσια ασφάλεια και η αντιπαράθεση με τον μπολσοναρισμό. Δεν ήταν μια αφηρημένη ψηφοφορία υπέρ της «προόδου».
Στη Σερβία συνέβη κάτι διαφορετικό. Η Φοιτητική Λίστα συγκέντρωσε, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα, 52,71% και απέκτησε κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η αφετηρία της ήταν η κατάρρευση στεγάστρου στον σταθμό του Νόβι Σαντ το 2024, με 16 νεκρούς. Η διαμαρτυρία για τη διαφθορά, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία εξελίχθηκε σε μαζικό πολιτικό κίνημα και στη συνέχεια σε εκλογικό φορέα.
Εκεί όπου η παραδοσιακή αντιπολίτευση δυσκολευόταν επί χρόνια, μια νέα συλλογική οργάνωση αμφισβήτησε εκλογικά την κυριαρχία Βούτσιτς. Η πολιτική ταυτότητα του σχήματος δεν χωρά εύκολα στις ελληνικές ταμπέλες «Αριστερά» και «Κεντροαριστερά». Επιπλέον, η επιτυχία στην κάλπη δεν απαντά ακόμη στο δυσκολότερο ερώτημα, πώς θα κυβερνήσει ένα πολυσυλλεκτικό κίνημα και με ποιες συμφωνημένες προτεραιότητες;
Η πολιτική χρήση των αποτελεσμάτων
Στην Ελλάδα, ο Αλέξης Τσίπρας χαρακτήρισε τη νίκη του Λούλα επικράτηση της δημοκρατίας απέναντι στον αυταρχισμό. Ο Νίκος Ανδρουλάκης την παρουσίασε ως απάντηση στην Ακροδεξιά και στο «τραμπικό μοντέλο», δίνοντας έμφαση στο κοινωνικό κράτος και στα εργασιακά δικαιώματα.
Ο ΣΥΡΙΖΑ χαιρέτισε και τα δύο αποτελέσματα, ενώ η ΕΛ.Α.Σ. υπογράμμισε το μήνυμα ότι καμία εξουσία δεν είναι ανίκητη. Πρόκειται για θεμιτές πολιτικές αναγνώσεις, όχι όμως για αποδείξεις ότι οι ελληνικοί εκλογικοί συσχετισμοί ακολουθούν την ίδια τροχιά.
Άλλωστε, στις δηλώσεις αυτές διακρίνονται διαφορετικές φιλοδοξίες, η δικαίωση μιας κομματικής παράδοσης, η ανάδειξη κοινωνικών διεκδικήσεων, η αμφισβήτηση του υπάρχοντος πολιτικού προσωπικού. Το γεγονός ότι όλοι αναγνωρίζουν μια διεθνή νίκη δεν σημαίνει ότι εκπροσωπούν το ίδιο πολιτικό σχέδιο.
Ο ευκολότερος συσχετισμός είναι ανάμεσα στον Λούλα και στον Τσίπρα, λόγω της κοινής αναφοράς στον προοδευτικό χώρο και της εμπειρίας της διακυβέρνησης. Η διαφορά, ωστόσο, είναι αποφασιστική, ο Λούλα κέρδισε την επανεκλογή του ως πρόεδρος με την υποστήριξη ενός εδραιωμένου κόμματος.
Η προσπάθεια πολιτικής επανεκκίνησης του Τσίπρα στην Ελλάδα συντελείται σε διαφορετικό κομματικό περιβάλλον και υπό διαφορετικό εκλογικό σύστημα και αφού πρώτα «αναθεμάτισε» το «αριστερό» του παρελθόν στον ΣΥΡΙΖΑ. Η εικόνα του «ηγέτη που επιστρέφει» δεν εξηγεί από μόνη της τίποτε.
Τα Τέμπη δεν είναι εκλογικός τίτλος ιδιοκτησίας
Η σύγκριση της Σερβίας με την Ελλάδα έχει μεγαλύτερο κοινωνικό υπόβαθρο. Το Νόβι Σαντ και τα Τέμπη συνδέονται με σιδηροδρομικές τραγωδίες, απώλειες ανθρώπινων ζωών και μαζικά αιτήματα για δικαιοσύνη.
Η Μαρία Καρυστιανού αναφέρθηκε στη νίκη των φοιτητών, σημειώνοντας ότι η απαίτηση για αλήθεια και δικαιοσύνη δεν έχει σύνορα. Ο Χάρης Δούκας στάθηκε στην αυτοοργάνωση του σερβικού κινήματος.
Υπάρχει, όμως, μία ουσιώδης διάκριση. Στη Σερβία, το κίνημα διαμόρφωσε συλλογικές διαδικασίες, συγκρότησε ψηφοδέλτιο, επέλεξε υποψηφίους και ζήτησε συγκεκριμένη εντολή διακυβέρνησης.
Στην Ελλάδα, οι κινητοποιήσεις για τα Τέμπη περιλαμβάνουν πολίτες με διαφορετικές ιδεολογικές και κομματικές ταυτότητες. Η συμμετοχή τους σε μια διαδήλωση δεν ισοδυναμεί με ψήφο προς κανέναν συγκεκριμένο πολιτικό φορέα. Ούτε η ηθική ισχύς ενός αιτήματος μετατρέπεται αυτομάτως σε εκλογική πλειοψηφία.
Άλλο το πολιτικό μήνυμα, άλλο η ελληνική κάλπη
Το πραγματικό κοινό νήμα των δύο διεθνών αποτελεσμάτων δεν είναι μια ομοιόμορφη «προοδευτική στροφή». Στη μία χώρα νίκησε ένας ιστορικός κομματικός ηγέτης, στην άλλη, ένα κίνημα που γεννήθηκε από τη δυσπιστία απέναντι στους υπάρχοντες πολιτικούς μηχανισμούς.
Και οι δύο περιπτώσεις δείχνουν τη σημασία της οργάνωσης, της κοινωνικής απεύθυνσης και της πειστικής εναλλακτικής πρότασης, με εντελώς διαφορετικούς τρόπους.
Όποιος λοιπόν αναζητεί στη Βραζιλία και στη Σερβία μια έτοιμη συνταγή για τις ελληνικές εκλογές, κινδυνεύει να διαβάσει όχι τα πραγματικά αποτελέσματα, αλλά τις προσωπικές του προσδοκίες.
Τα ξένα παραδείγματα φωτίζουν ερωτήματα. Δεν μοιράζουν από τώρα ελληνικές ψήφους.
