Μπορεί οι εθνικές εκλογές να έχουν τοποθετηθεί για την άνοιξη του 2027, όμως το πολιτικό σύστημα συμπεριφέρεται ήδη σαν να προετοιμάζεται όχι για μία, αλλά για δύο κάλπες. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιμένει ότι οι εκλογές θα γίνουν στην ώρα τους, αποκλείει τις πρόωρες και κρατά ως κεντρικό στόχο την αυτοδυναμία. Την ίδια στιγμή, όμως, η συζήτηση για το τι θα συμβεί εάν η πρώτη κάλπη δεν δώσει κυβέρνηση έχει ήδη γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της στρατηγικής όλων των κομμάτων. Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο. Όλοι λένε ότι θέλουν να κερδίσουν την πρώτη εκλογή, αλλά αρκετοί σχεδιάζουν ήδη πώς θα αξιοποιήσουν τη δεύτερη.
Η πρώτη Κυριακή γίνεται προκριματικός
Η πολιτική λογική της πρώτης κάλπης αλλάζει όταν οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές θεωρούν πιθανό ότι δεν θα προκύψει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Τότε η πρώτη Κυριακή παύει να είναι αποκλειστικά εκλογή κυβέρνησης. Γίνεται ταυτόχρονα, μέτρηση συσχετισμών, ξεκαθάρισμα της δεύτερης θέσης, δοκιμασία αντοχής των μικρότερων κομμάτων και, κυρίως, αφετηρία της επόμενης εκλογικής μάχης. Με άλλα λόγια, δεν ψηφίζεις μόνο για να δεις ποιος κέρδισε. Ψηφίζεις και για να δεις ποιος θα μπει στη δεύτερη κάλπη με πολιτικό αέρα και ποιος με πολιτικό οξυγόνο που τελειώνει.
Το Μαξίμου θέλει να τελειώσει το παιχνίδι από την πρώτη
Η στρατηγική του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι καθαρή. Η Νέα Δημοκρατία θέλει να μετατρέψει την πρώτη κάλπη σε δημοψήφισμα σταθερότητας. Το βασικό αφήγημα είναι ότι σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον η χώρα χρειάζεται καθαρή κυβερνητική λύση και όχι παρατεταμένες διαπραγματεύσεις, αβέβαιες συνεργασίες ή επαναλαμβανόμενες εκλογικές αναμετρήσεις.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός στη ΔΕΘ επέμεινε ότι η αυτοδυναμία παραμένει εφικτή και παρουσίασε ως προβληματικό το ενδεχόμενο μιας ετερόκλητης «κυβέρνησης των ηττημένων». Η Νέα Δημοκρατία έχει κάθε λόγο να θέλει την πρώτη κάλπη όσο το δυνατόν πιο αποφασιστική. Γιατί; Διότι όσο περισσότερο παρατείνεται η εκλογική διαδικασία τόσο περισσότερο ανοίγει ο χώρος για ανατροπές. Στην πρώτη κάλπη ψηφίζεις κόμμα. Στη δεύτερη μπορεί να ψηφίζεις κυβέρνηση. Και αυτά δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα.
Ο Τσίπρας δεν φοβάται τη δεύτερη κάλπη
Ο Αλέξης Τσίπρας είπε ουσιαστικά αυτό που μέχρι πριν λίγο καιρό λεγόταν κυρίως στα πολιτικά παρασκήνια. Εάν δεν σχηματιστεί κυβέρνηση μετά την πρώτη εκλογή, οι δεύτερες εκλογές «δεν είναι καμία καταστροφή». Η φράση δεν είναι διαδικαστική. Είναι στρατηγική. Γιατί ένα κόμμα που σήμερα εμφανίζεται δεύτερο ή διεκδικεί τη δεύτερη θέση μπορεί να αντιμετωπίζει την πρώτη κάλπη ως εφαλτήριο. Εάν βγει ενισχυμένο, αν κλείσει την ψαλίδα με τον πρώτο, αν καταγράψει καθαρή υπεροχή έναντι του τρίτου, τότε οι επόμενες εβδομάδες μπορούν να παρουσιαστούν ως μια νέα εκλογική πραγματικότητα. Το ερώτημα δεν θα είναι πια «πόσο πήρε ο Τσίπρας;». Θα γίνει, «Μπορεί να κερδίσει τον Μητσοτάκη στη δεύτερη κάλπη;» Αυτό ακριβώς είναι το πολιτικό κεφάλαιο που μπορεί να παραγάγει μια πρώτη εκλογή χωρίς κυβέρνηση. Ο ίδιος ο Τσίπρας συνέδεσε μάλιστα την πιθανότητα δεύτερων εκλογών με το επιχείρημα ότι ένα μεγάλο τμήμα των πολιτών επιθυμεί κυβερνητική αλλαγή. Άρα, για την ΕΛ.Α.Σ., η δεύτερη κάλπη μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός συσπείρωσης.
Το ΠΑΣΟΚ παίζει ίσως το πιο δύσκολο παιχνίδι
Για τον Νίκο Ανδρουλάκη το ζήτημα είναι πιο σύνθετο. Το ΠΑΣΟΚ θέλει να εμφανιστεί ως αυτόνομη κυβερνητική πρόταση και ταυτόχρονα να αποδείξει ότι δεν είναι συμπλήρωμα ούτε της Νέας Δημοκρατίας ούτε του Τσίπρα. Όμως σε ένα σενάριο διπλής κάλπης η πίεση γίνεται ασφυκτική. Στην πρώτη εκλογή μπορείς να ζητήσεις από τον πολίτη, «Ψήφισέ με για να με δυναμώσεις».
Στη δεύτερη όμως το ερώτημα αλλάζει. «Ποιος θα κυβερνήσει;» Και εκεί τα κόμματα του ενδιάμεσου χώρου παραδοσιακά πιέζονται. Γι’ αυτό και η μάχη της δεύτερης θέσης στην πρώτη κάλπη αποκτά τεράστια σημασία.
Αν το ΠΑΣΟΚ είναι δεύτερο, μπορεί να εμφανιστεί ως ο βασικός εναλλακτικός πόλος. Αν είναι τρίτο, κινδυνεύει να βρεθεί ανάμεσα σε δύο ισχυρότερες αφηγήσεις: Μητσοτάκης ή αλλαγή με Τσίπρα.
Η δεύτερη θέση μπορεί να αξίζει περισσότερο απ’ όσο δείχνει
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι των εκλογών του 2027. Στο παρελθόν, η δεύτερη θέση ήταν ήττα. Και στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ και του Τσίπρα το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευση υπέστη στρατηγική ήττα που οδήγησε τον πρώην Πρωθυπουργό σε άτακτη αποχώρηση. Τώρα μπορεί να αποκτήσει στρατηγική αξία. Ο δεύτερος της πρώτης κάλπης θα επιχειρήσει να εμφανίσει το αποτέλεσμα όχι ως ήττα αλλά ως αρχή ανατροπής. Θα πει στους ψηφοφόρους των μικρότερων κομμάτων, «Τώρα ξέρετε ποιος μπορεί πραγματικά να αλλάξει κυβέρνηση». Και ο πρώτος θα απαντήσει, «Τώρα ξέρετε ποιος μπορεί να αποτρέψει την αστάθεια». Έτσι, η δεύτερη κάλπη μπορεί να εξελιχθεί σε πολύ πιο πολωμένη αναμέτρηση από την πρώτη. Και αυτό εξηγεί γιατί όλοι προσπαθούν ήδη να καθορίσουν τους όρους της.
Η μάχη λοιπόν δεν είναι μία
Οι εκλογές της άνοιξης του 2027 δεν θα κριθούν μόνο από το ποιος θα βγει πρώτος. Θα κριθούν και από το ποιος θα βγει δεύτερος. Από το μέγεθος της διαφοράς. Από το ποιοι θα μπουν στη Βουλή. Από το αν υπάρχει αριθμητικά και πολιτικά πιθανή κυβέρνηση συνεργασίας. Και από το ποιος θα κατορθώσει να ερμηνεύσει καλύτερα το αποτέλεσμα το ίδιο βράδυ. Γιατί σε μια διπλή εκλογική αναμέτρηση, το βράδυ της πρώτης κάλπης δεν είναι επίλογος. Είναι πρόλογος.
Γι’ αυτό και, μήνες πριν ανοίξουν οι κάλπες, η πρώτη εκλογή μοιάζει ήδη… δεύτερη.