Μπροστά σε μια σημαντική διπλωματική και γεωπολιτική δοκιμασία βρίσκεται η κυβέρνηση, καθώς αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για την επανέναρξη των υποθαλάσσιων ερευνών του Great Sea Interconnector στην περιοχή της Κάσου. Η αναμενόμενη έκδοση νέας NAVTEX μέσα στο Σαββατοκύριακο και η παρουσία του γαλλικού ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo» στο Ηράκλειο επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα ζήτημα που υπερβαίνει την κατασκευή ενός ενεργειακού έργου.
Το πραγματικό διακύβευμα είναι εάν η Ελλάδα μπορεί να ασκήσει στην πράξη τα κυριαρχικά της δικαιώματα σε θαλάσσιες περιοχές που αμφισβητεί η Τουρκία, χωρίς να δημιουργηθεί νέα κρίση ή προηγούμενο έμμεσης αναγνώρισης των τουρκικών διεκδικήσεων.
Επιστροφή στο σημείο της κρίσης του 2024
Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο βρίσκεται από τις 27 Οκτωβρίου στο λιμάνι του Ηρακλείου, αναμένοντας την ολοκλήρωση της αδειοδότησης και την έκδοση της ελληνικής NAVTEX.
Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, οι έρευνες σχεδιάζεται να συνεχιστούν από τη θαλάσσια περιοχή όπου είχαν σταματήσει τον Ιούλιο του 2024, ανοικτά της Κάσου και πέρα από τα ελληνικά χωρικά ύδατα.
Τότε, το ιταλικό ερευνητικό «Ievoli Relume» είχε βρεθεί αντιμέτωπο με την παρουσία πέντε τουρκικών πολεμικών πλοίων, καθώς η Άγκυρα υποστήριζε ότι οι εργασίες πραγματοποιούνταν σε περιοχή τουρκικής υφαλοκρηπίδας.
Η ένταση αποκλιμακώθηκε μέσω διπλωματικών επαφών, αλλά ανέδειξε την προσπάθεια της Τουρκίας να καταστήσει τις διεκδικήσεις της παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη πριν από τη διεξαγωγή ενεργειακών ερευνών.
Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ενημέρωση και την άδεια
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει ξεκαθαρίσει ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να ζητήσει τουρκική άδεια για τις έρευνες.
Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν μπορεί να υπάρξει ενημέρωση της Άγκυρας για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας χωρίς να δημιουργηθεί η εντύπωση αναγνώρισης τουρκικής αρμοδιότητας.
Η NAVTEX αποτελεί ναυτική αναγγελία και όχι συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών. Παρ’ όλα αυτά, η στάση που θα τηρήσουν οι δύο πλευρές στο πεδίο αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία.
Η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει τους διαύλους επικοινωνίας, χωρίς να εμφανιστεί ότι αποδέχεται περιορισμούς στην άσκηση των δικαιωμάτων που διεκδικεί βάσει του διεθνούς δικαίου.
Η Γαλλία μπαίνει δυναμικά στην εξίσωση
Η σημαντικότερη διαφορά σε σχέση με το 2024 είναι η ενισχυμένη οικονομική παρουσία της Γαλλίας.
Η Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή του υποθαλάσσιου καλωδίου, ενώ η είσοδος του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam στο έργο ενισχύει το ενδιαφέρον του Παρισιού για την ολοκλήρωσή του.
Ενδεχόμενη παρεμπόδιση των ερευνών θα επηρέαζε πλέον και σημαντικά γαλλικά οικονομικά συμφέροντα.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως στρατιωτική δέσμευση της Γαλλίας, δημιουργεί όμως διαφορετικές διπλωματικές ισορροπίες.
Παράλληλα, το έργο, εκτιμώμενου προϋπολογισμού 1,9 δισ. ευρώ, διαθέτει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 657 εκατ. ευρώ και αποσκοπεί στη σύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα.
Το τουρκολιβυκό και οι εσωτερικές πολιτικές πιέσεις
Η επανέναρξη των ερευνών συμπίπτει με αναζωπύρωση της αντιπαράθεσης για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ απέρριψαν εκ νέου κατά την πρόσφατη τριμερή συνάντηση στην Αθήνα.
Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί τις επικρίσεις των πρώην πρωθυπουργών Αντώνη Σαμαρά και Κώστα Καραμανλή για πλευρές της εξωτερικής πολιτικής και των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστηρίζει ότι ο διάλογος με την Τουρκία δεν συνεπάγεται υποχωρήσεις, ενώ οι επικριτές των κυβερνητικών χειρισμών θέτουν ζήτημα αποτροπής και αποφυγής τετελεσμένων.
Η δοκιμασία θα γίνει στη θάλασσα
Η κυβέρνηση θα επιδιώξει να παρουσιάσει την απρόσκοπτη πραγματοποίηση των ερευνών ως επιβεβαίωση της στρατηγικής της. Αντίθετα, μια νέα τουρκική παρέμβαση ή πρόσθετη καθυστέρηση θα αναζωπυρώσει την πολιτική αντιπαράθεση.
Τρία ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά: Θα αντιδράσει η Άγκυρα; Θα λειτουργήσει αποτρεπτικά η γαλλική παρουσία; Και θα ολοκληρωθούν οι εργασίες χωρίς διπλωματικές υποχωρήσεις;
Για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, η Κάσος δεν αποτελεί απλώς άλλη μία δοκιμασία στις σχέσεις με την Τουρκία. Είναι η στιγμή που οι διπλωματικές διακηρύξεις καλούνται να αποκτήσουν πρακτικό αντίκρισμα.
Γιατί το αποτέλεσμα δεν θα κριθεί από τις δηλώσεις Αθήνας και Άγκυρας, αλλά από το εάν ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο θα προχωρήσει χωρίς η Τουρκία να αποκτήσει, έστω εμμέσως, δικαίωμα παρέμβασης.
Η NAVTEX θα σημάνει την έναρξη. Η πραγματική απάντηση θα δοθεί στη θάλασσα.
